Кіріспе
Мысыр перғауыны Хекхеперре Шошенк II немесе Шошенк IIа – Мысырдың жиырма екінші династиясының перғауыны. Ол осы династияның қабірі қабір тонаушылармен тоналмаған жалғыз билеушісі болды. Оның соңғы тынығу орны Пьер Монте 1939 жылы Танистегі Псусен I қабірінің алдындағы бөлмесінен табылған. Монте 1939 жылдың 20 наурызында Мысыр патшасы Фаруктың куәлігінде Шошенк II-нің табытының қақпағын ашты. Ішінде көптеген қымбат тастармен әшекейленген білезіктер мен көкірекшелер, сондай-ақ, бүркіт басты күміс табыт және алтыннан жасалған жерлеу маскасы болды. Маска патшаның басына қойылған еді. Монте кейіннен 1940 жылдың ақпан және сәуір айларында жиырма бірінші династияның екі патшасының (Псусен I және Аменемопе) толық сақталған қабірлерін тапты. Шошенк II-нің преномені, Хекахеперре Сетепенре, «Раның билігінің көрінісі, Раның таңдаулысы» деген мағынаны білдіреді.
Heqakheperre Shoshenq II or Shoshenq IIa was a pharaoh of the Twenty second Dynasty of Egypt. He was the only ruler of this dynasty whose tomb was not plundered by tomb robbers. His final resting place was discovered within an antechamber of Psusennes I's tomb at Tanis by Pierre Montet in 1939. Montet removed the coffin lid of Shoshenq II on March 20, 1939, in the presence of king Farouk of Egypt himself. It proved to contain many jewel encrusted bracelets and pectorals, along with a beautiful hawkheaded silver coffin and a gold funerary mask. The facemask had been placed upon the head of the king. Montet later discovered the intact tombs of two Twenty first Dynasty kings (Psusennes I and Amenemope) a year later in February and April 1940 respectively. Shoshenq II's prenomen, Heqakheperre Setepenre, means "The manifestation of Ra rules, the chosen one of Ra."
Шошенк ІІ-нің құпия тұлғасы
Шошенк II Шошенк I-нің ұлы болуы мүмкін. Шошенк II-нің қабірінен табылған екі білезікте Шошенк I патша туралы айтылған, ал кеудедеге "Ма Шошенктің Ұлы басшысы" деген атау жазылған. Бұл атау Шошенк I патша болғанға дейін Псусенн II кезінде қолданылған. Бұл заттар екі адамның арасындағы ықтимал туыстық байланыстың дәлелі ретінде немесе жай ғана мұралық заттар ретінде түсіндірілуі мүмкін. Бұл патшаның ата-анасына қатысты жоғары дәрежедегі академиялық белгісіздік бар: кейбір ғалымдар қазіргі таңда Шошенк II шынымен Шошенк I-нің кіші ұлы болды деп санайды, ол Осоркон I мен Такелот I-ден кейін өмір сүрді. Неміс египтологы Карл Янсен Винкельн египет хронологиясы туралы соңғы (2005) кітабында былай дейді: "Бұл патшаны (бұрынғы) ХП және Осоркон I ұлымен бірдейлендіру [KA Kitchen] өте ықтимал емес сияқты". Қаһир мұражайының анатомия бөлімінің меңгерушісі доктор Дуглас Дерридің Шошенк II-нің денесін сот-медициналық зерттеуі оның өлген кезде елуден асқан адам болғанын көрсетті. Сондықтан Шошенк II Осоркон I-нің 35 жылдық билігінен аман қалған және Такелот I билікке келгенге дейін Мысырды бірнеше жыл билеген болуы мүмкін. Сонымен қатар, Секст Юлий Африканның Манетонның Эпитомы туралы жалпы алғанда толығырақ көшірмесі "3 патша" Осоркон I мен Такелот I арасында араласқанын анық айтады. Манетонның осы үш патшаға қатысты ұсынысы осы кезеңдегі дәлелдемелердің аздығына және олардың билік етуінің қысқалығына байланысты қазіргі уақытта тексерілуі мүмкін болмаса да, осы аз белгілі монархтардың тағы бірі Туткхеперре Шошенк болады, ол 22-ші династияның ертедегі билеушісі болған, өйткені ол қазір Төменгі және Жоғарғы Мысырда, тиісінше Бубастис пен Абидоста монументалды түрде куәландырылған. Шошенк II-нің Осоркон II-нің алдыңғы әулеті болғаны оның бүркіт баслы табытының стильдік жағынан Мединет-Хабудан шыққан Харсиес А патшаның гранит табытын қоршап тұрған "бүркіт баслы қақпаққа" ұқсас екендігімен дәлелденген. Харсиес А Осоркон II-нің және, мүмкін, Такелот I-нің ерте замандасы болды, өйткені соңғысы өзінің билігі кезінде Жоғарғы Мысырды қатты бақыламады. Бұл Шошенк II мен Харсиес А жақын замандастары болғандығын білдіреді, өйткені Харсиес А Фивадағы Амонның бас діни қызметкері Шошенк С-ның ұлы және осылайша Осоркон I-нің немересі болды. Харсиестің жерлеу куәлігі Шошенк II-ді Осоркон I-ден шамамен бір немесе екі ұрпақ кейін орналастырады және оны Танистегі Такелот I мен Осоркон I арасындағы қысқа аралыққа дейін даталауға болады. Бұл жағдайда, осы патшаның қабіріндегі Шошенк I-ге есім қойылған заттар Шошенк I мен II арасындағы нақты туыстық қатынастың дәлелі емес, тек мұралық заттар болар еді. Бұл соңғы түсінікті Юрген фон Беккерат өзінің 1997 жылғы "Хронология фараондық Мысыр" кітабында қолдайды, ол Шошенк II шын мәнінде Такелот I-нің ағасы болды деп санайды. Шошенк II Такелот I-нің ағасы болған деген пікірді Норберт Доутценберг GM 144 мақаласында қолдаған. Алайда, фон Беккерат Шошенк II-ді Танистегі Такелот I мен Осоркон II билік еткен кезеңнің аралығында орналастырады. Кеннет Китчен өзінің 1996 жылғы "Мысырдағы үшінші аралық кезең (б.з.д.1100-650 жж.)" атты еңбегінде Шошенк II - Осоркон I мен королева Мааткаре ұлы Амон Шошенк C-нің бас діни қызметкері болғандығын, бірақ ол таққа кіші регент болып тағайындалған, бірақ әкесі қайтыс болған деп мәлімдейді. Китченнің айтуынша, мұндай корейлік билік Нахтефмуттың Рамсеум мумиясының бинттерінде көрінеді, онда "3-жыл [бос]" және "33-жыл екінші Хев Сед" деген даталар бар. Мұнда айтылған "33 жыл" күні, әрине, Осоркон I-ге қатысты, өйткені Нахтефмут осы патшаның атын бейнелейтін сақина киген. Китчен осы дәлелден Осоркон I-нің 33 жылы Шошенк II-нің 3 жылына тең және соңғысы Шошенк C-нің өзі болды деп болжайды. Өкінішке орай, Осоркон I мен Шошенк II арасындағы коэгенция туралы дәлел белгісіз, өйткені Нактефмуттың денесіндегі 3 және 33 жылдағы бинттер бір уақытта жасалғандығы туралы нақты дәлел жоқ. Бұл екі күн бір ғана мумиялық матаға жазылмаған, бұл шын мәнінде тең дәрежелі билікті білдіреді. Керісінше, Амон діни қызметкерлерінің жерлеу рәсімдері көрсеткендей, екі бөлек және байланысы жоқ мумия бинтінде жазылған, олар бірнеше жыл бойы тоқылып, қолданылған болуы мүмкін. Ең басты мысал - Хамбургтегі Хонсмахеру мумиясы, онда Осоркон I-нің 11, 12 және 23-жылдарына немесе олардың жасалуы мен соңғы қолданылуы арасындағы ең аз 12 жыл аралығына жататын жеке бинттер бар. (Altenmüller: 2000) Екінші мысал - Амонның үшінші немесе төртінші пайғамбары Дjedptahiufankh-тың мумиясы, онда Шошенк I-нің 5, 10 және 11-жылдарына жататын әртүрлі бинттер бар, яғни олардың соңғы қолданылуында алты жылдық аралық бар. Бұл екі дерлік замандас мысал көрсеткендей, храм діни қызметкерлері өздерінің мумиялау рәсімдері үшін қол жеткізе алатын ескі немесе қайта өңделген маталарды жай ғана қайта пайдаланған. Сондықтан "3-жылдық" мумиялық мата Осорконның мұрагерінің билігіне жатады. Екіншіден, бас діни қызметкер Шошенк С-ның ешбір баласы - діни қызметкер Осоркон, оның жерлеу папирусы, P. Denon C, Санкт-Петербургтегі Ресей Ұлттық кітапханасында сақталады, немесе екінші діни қызметкер Харсиес (вероятно, патша Харсиес А), қазір Дарем мұражайында сақталып тұрған әкесінің есімінен Бес мүсінін арнаған, өздерінің жерлеу заттарында әкелеріне патшалық атақ бермейді. Діни қызметкер Осоркон тек өзінің жерлеу папирустарында "бас діни қызметкер Шошенк ұлымын" деп атайды, әкесі қайтыс болғаннан кейін жазылған "патша ұлы" деген атақты емес. Харсиес туралы Жакет Гордон былай деп жазады: "Бас пайғамбар Шошенк С ешқашан патшалық дәрежеге ие болған немесе оған құрмет көрсетілгенін көрсететін ешқандай жақсы дәлел жоқ". Ол Харсиестің әкесін Бес мүсінінде Амонның бас діни қызметкері деп атағанын, ешқандай қосымша патшалық есім немесе аты жоқ екенін байқайды және егер Шошенк С "[тіпті] ең аз патшалық дәрежеге ие болса, оның ұлы бұл фактіні атаудан қалыспайтын еді. Сондықтан оның мұндай ниеті болмағанын қорытуға болады". Бұл бас діни қызметкер Шошенк С патша Шошенк II емес екенін білдіреді. Шошенк С-ның аты шындығында Бес мүсініндегі картұшта жазылған болса да, ешқандай нақты патшалық есім немесе аты берілмейді. Жаңа патшалықтың патшасы Тутмос I-нің ұлы Ваджмосе, есімін ескерткіште картұшта қоршаған, бірақ таққа отырмаған, сондай-ақ мысал келтіруге болады.
Harsiese's funerary evidence places Shoshenq II roughly one or two generations after Osorkon I and may date him to the brief interval between Takelot I and Osorkon I at Tanis. In this case, the objects naming Shoshenq I in this king's tomb would simply be heirlooms, rather than proof of an actual filial relation between Shoshenq I and II. This latter interpretation is endorsed by Jürgen von Beckerath, in his 1997 book, Chronologie des Pharaonischen Ägypten who believes Shoshenq II was actually an elder brother of Takelot I. The view that Shoshenq II was an elder brother of Takelot I is also endorsed by Norbert Dautzenberg in a GM 144 paper. Von Beckerath, however, places Shoshenq II between the reigns of Takelot I and Osorkon II at Tanis. Kenneth Kitchen, in his latest 1996 edition of '’The Third Intermediate Period in Egypt (c.1100–650 BC)’', maintains that Shoshenq II was the High Priest of Amun Shoshenq C, son of Osorkon I and Queen Maatkare, who was appointed as the junior coregent to the throne but predeceased his father. Kitchen suggests such a coregency is reflected on the bandages of the Ramesseum mummy of Nakhtefmut, which contain the dates "Year 3 [Blank]" and "Year 33 Second Heb Sed" respectively. The “Year 33” date mentioned here almost certainly refers to Osorkon I since Nakhtefmut wore a ring which bore this king's prenomen. Kitchen infers from this evidence that Year 33 of Osorkon I is equivalent to Year 3 of Shoshenq II, and that the latter was Shoshenq C himself. Unfortunately, however, the case for a coregency between Osorkon I and Shoshenq II is uncertain because there is no clear evidence that the Year 3 and Year 33 bandages on Naktefmut's body were made at the same time. These two dates were not written on a single piece of mummy linen—which would denote a true coregency. Rather, the dates were written on two separate and unconnected mummy bandages which were likely woven and used over a period of several years, as the burial practices of the Amun priests show. A prime example is the Mummy of Khonsmaakheru in Hamburg which contains separate bandages dating to Years 11, 12, and 23 of Osorkon I—or a minimum period of 12 Years between their creation and final use. (Altenmüller: 2000) A second example is the mummy of Djedptahiufankh, the Third or Fourth Prophet of Amun, which bears various bandages from Years 5, 10, and 11 of Shoshenq I, or a spread of six years in their final use for embalming purposes. As these two near contemporary examples show, the temple priests simply reused whatever old or recycled linens which they could gain access to for their mummification rituals. The Year 3 mummy linen would, hence, belong to the reign of Osorkon's successor. Secondly, none of the High Priest Shoshenq C's own children—the priest Osorkon whose funerary papyrus, P. Denon C, is located in the Russian National Library in St. Petersburg or a second priest named Harsiese (likely king Harsiese A) who dedicated a Bes statue in memory of his father, now in Durham Museum—give royal titles to their father on their own funerary objects. The priest Osorkon only calls himself the "son of the High Priest Shoshenq", rather than the title "King's Son" in his funerary papyri, which would presumably have been created long after his father's death. On Harsiese, Jacquet Gordon notes that "there is no good evidence to suggest that the 1st prophet Shoshenq C ever claimed or was accorded royal rank." She observes that Harsiese designated his father as a High Priest of Amun on a Bes statue without any accompanying royal name or prenomen and stresses that if Shoshenq C "had [even] the slightest pretensions to royal rank, his son would not have omitted to mention this fact. We must therefore conclude that he had no such pretensions." This implies that the High Priest Shoshenq C was not king Shoshenq II. While Shoshenq C's name is indeed written in a cartouche on the Bes statue, no actual royal name or prenomen is ever given. An example of a king's son who enclosed his name in a cartouche on a monument but never inherited the throne was Wadjmose, a son of the New Kingdom king Thutmose I.
Тәуелсіз билік
Тағы бір маңызды жайт, Шошенк II-нің толық сақталған қабірінде Осоркон I-нің есімін атаған бірде-бір зат немесе мұралық нәрсе табылмады – егер Осоркон өзінің ұлын жерлеген болса, бұл екіұшты жағдай. Китчен атап көрсетеді, бұл патшаның жерлеу заттарына бастапқыда Ма Шошенк I-нің бас басшысы үшін жазылған кеудеше және "Шошенк I патша ретінде екі білезік, бірақ одан кейінгі заттар жоқ" деген жазу кірген. Егер Шошенк II шынымен Шошенк C болса, онда бұл жағдай ықтималсыз көрінеді. Мысалы, Аменемопе және Такелот I сияқты XXI және XXII династия патшалары өз қабірлерінде ата-аналарының есімдерін атаған жерлеу заттарын қолданған. Бұл Хекахеперре Шошенк II Осоркон I-нің ұлы емес, біреудің баласы болғандығын көрсетеді, мүмкін Шошенк I. Карл Янсен Винкельн Мысыр хронологиясы туралы соңғы кітабында былай деп жазады: "[Таниттік] патшалық қабірлерге жерленген адамдар көбінесе ата-аналарына тиесілі заттармен бірге жерленгендіктен, бұл патша (Шошенк II) Шошенк I-нің ұлы болуы мүмкін". Неміс египтологы Томас Шнайдер 2010 жылғы мақаласында Манетоның Африканның нұсқасындағы "3 [Таниттік] патшаға" деген сілтемесінің дұрыстығын мойындады және Шошенк II мен Тутхеперре Шошенк патшалықтарын Осоркон I мен Такелот I аралығына орналастырды. Шошенк II-нің табытында күміс ғана қолданылуы – оның билігінің күшті символы, себебі күміс "Мысырда алтыннан гөрі әлдеқайда сирек кездесетін".
As the individuals interred in the [Tanite] royal tombs often bore objects belonging to their parents, this king (Shoshenq II) is probably a son of Shoshenq I. The German Egyptologist Thomas Schneider, in a 2010 paper, has accepted the validity of the reference in Manetho's epitome to the "3 [Tanite] kings" from Africanus' version and placed the reigns of both Shoshenq II and Tutkheperre Shoshenq in the interval between Osorkon I and Takelot I. The exclusive use of silver for the creation of Shoshenq II's coffin is a potent symbol of his power because silver "was considerably rarer in Egypt than gold."
Өлім және жерлеу
Доктор Дерридің Шошенк II-нің мумиясын медициналық тексеруі патшаның бас жарақатынан туған ауыр септикалық инфекция салдарынан қайтыс болғанын анықтады. Шошенк II-нің соңғы бейіті, әрине, қайта жерленген орын болған, себебі ол басқа патшаның – жиырма бірінші династиядан Псусеннес I-нің қабірінде табылған. Ғалымдар Шошенк II-нің табытының негізінде өсімдік өсімін анықтады, бұл Шошенк II-нің бастапқы қабірі суға толып, оны және оның жерлеу заттарын басқа қабірге қайта жерлеу қажеттігін көрсетеді. Айдан Додсон жазғандай: