Кіріспе

Филиппиндегі тарихқа дейінгі петроглифтер

Ангоно-Бинангонан петроглифтері – Филиппиннің Ризал провинциясындағы Бинангонан қаласындағы тас қабырғаға қашалған петроглифтер. Олар б.з.д. 2000 жылға дейін, яғни неолит дәуірінің соңында жасалған болуы мүмкін 127 адам және жануар бейнесінен тұрады. Бұл Филиппиндегі ең ежелгі көркем туындылар. Бұл жазуларда стильделген адамдар, бақалар мен кесірткелердің суреттері, сондай-ақ эрозия салдарынан ажыратылмаған басқа да қызықты бейнелер бар. Оюлар көбінесе символдық сипатта болып табылады және емдеумен және соқпақ сиқырымен байланысты. Олар ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енгізілуге үміткерлердің тізімінде.

Тарих

1965 жылдың наурыз айында Филиппиннің Ұлттық суретшісі Карлос В. Франсиско Ризал провинциясының Ангоно, Бинангонан және Антиполо шекарасындағы бірнеше скауттармен саяхат жасаған кезде бұл тас паналасының бар екенін Ұлттық мұражайға хабарлаған. Осы уақыттан бері, кейбір тасқа салынған суреттер немқұрайлылық пен вандализм салдарынан зақымдалған. 1973 жылы №260 Президенттік жарлық бойынша Филиппин үкіметі оны ұлттық мәдени құндылық деп жариялады. Сол кезде Филиппин Ұлттық мұражайының жетекшілігімен петроглифтердің археологиялық ескерткішін сақтау және дамыту жұмыстары басталды, оның ішінде кішкентай мұражай, көру платформасы және тас жол салынды. Ол 1973 жылы Ұлттық мәдени құндылықтар тізіміне және 1985 жылы Әлемдік тас өнерінің тізіміне енгізілді. 1996 жылы Дүниежүзілік ескерткіштер қоры Ангоно петроглифтерін өздерінің сақтау жобаларының тізіміне қосты және дренаж жүйесін орнатуға көмектесті, сондай-ақ ескерткішті қорғау үшін күзетші тағайындады. Бұл орын сонымен қатар ЮНЕСКО-ның Филиппиннің Дүниежүзілік мұралар тізімінің алдын ала тізіміне де кіреді.

Сипаттама

Ангоно петроглифтері – таяз жартастық үңгірінде орналасқан. Оның ені 63 метр, тереңдігі 8 метр, ал ең биіктігі 5 метрді құрайды. Ол геологиялық жарылыстар нәтижесінде пайда болған және төртіншілік кезеңдегі жанартаулық топырақта қалыптасқан. Жартас қабырғасында 25 метрге 3 метр көлденең жазықтықта орналасқан, V пішіндес денесінің үстінде дөңгелек немесе күмбез тәрізді бас бар 127 сурет салынған. Барлық 127 суреттің ішінде тек 51-і ғана анық көрінеді. Суреттердің күрделілігі мен көптігіне байланысты, оларды бір адам жасаған деген болжам жоқ. Көпшілік бұл суреттердің емдік мақсатта салынғанына сенеді, себебі бұл жер қасиетті дәмбана саналады. Зерттеушілер бұл суреттердің медициналық және діни мағынасы бар екенін, ата-бабалар баланың ауруын әктас қабырғаға көшіріп, осылайша оны емдегенін айтады. Екінші кезеңде бұрынғы суреттерге қол-аяқ, бас және дене бөліктерін қосып, бірінші кезеңдегі петроглифтер өзгертілген. Кейбіреулері мүйіз немесе тікбұрышты бас киімдермен бейнеленген, ал үшеуі иілген заттар ұстаған. Адам бейнесінің төртеуі боулинг доптары тәрізді, үшеуі сопақ, ал біреуі аяқтары орнына балық құйрығымен бейнеленген. Екінші кезеңге қарай суреттердің жиектері мен сызықтары өткірленіп, олар австронезиялық аңшы-жинаушылардың қолынан шыққан болуы мүмкін. 1989 жылы алғаш рет жұртшылыққа ашылған бұл орынға жасыл боялған темір қоршау және жартас қабырғасы мен көрермендерді бөлетін төмен бетон қабырға орнатылды. Бұрынғы жер иесі Antipolo Properties Inc. үңгірдің алдындағы жерді Ұлттық музейге сыйға тартып, сондай-ақ кіру жолдарын күтіп, өсімдіктерді тазартып, туристердің қолайлылығы үшін жота арқылы туннель қазып берді. 1997 жылы Ұлттық музейде көрермендерге арналған көру платформасы орнатылды. 2015 жылдың қазан айына дейін 14 айға жабылып, жөндеу жұмыстары жүргізіліп, жаңа көру платформасы орнатылды. Келушілердің жазған граффитилері мәселе тудырып отыр. Мұражай қонақтарға арналған "көргендер кітабын" ұсынса да, олар Ұлттық музей қызметкерлерінің қадағалауында болғандықтан, көбінесе қолданылмайды. Бұл аймаққа апаратын туннель бақыланбайды және келушілердің граффитилеріне толы, бірақ бұл оң әсер ете алады, өйткені граффитилерді негізгі орыннан аулаққа қарай бағыттайды. Ангоно петроглифтері орны Ризал провинциясының мәдени және көркемдік мұрасын көрсететін Ұлттық музейдің Ангоно филиалы ретінде дамытылған. Оның коллекцияларына алып тасбақалардың қалдықтары, азу тістері, қазбалар, Elephas sp. молярлары, сауда керамикасы және суреттер кіреді.