Тайланд өнері: тарих, буддизм, табиғат мотивтері, ежелгі тас суреттерінен бастап қазіргі заманғы туындыларға дейін. Өнер түрлері мен мәдениет туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тайландтағы өнердің шолуы
Overview of art in Thailand
Тай өнері – Тайландта тарихқа дейінгі заманнан бері қазіргі күнге дейін жасалған алуан түрлі өнер салаларын қамтиды, оның ішінде сәулет, мүсін, сурет, тоқыма, декоративтік өнер, қолөнер, керамика және тағы да басқалары бар. Буддизм тай өнерінде маңызды рөл атқарғанымен, көптеген мүсіндер мен суреттер Будда бейнелерін және діни тақырыптарды бейнелейді. Сонымен қатар, табиғат, оның ішінде флора мен фауна, сондай-ақ мифтік жаратылыстар тай өнері үшін маңызды шабыт көзі болды, түрлі өнер түрлерінде әдемі мотивтер кездеседі. Қазіргі тай өнерінде дәстүрлі туындылар маңыздылығын сақтап, суретшілердің идеяларына әсер етуде.
Thai art refers to a diverse range of art forms created in Thailand from prehistoric times to the present day, including architecture, sculpture, painting, textiles, decorative arts, crafts, ceramics, and more. While Buddhism has played a significant role in Thai art, with many sculptures and paintings depicting Buddha images and religious themes, nature, including flora and fauna, as well as mythical creatures, has been a major inspiration for Thai art, with colorful motifs appearing in various types of art forms. In contemporary Thai art, traditional works remain significant and continue to influence artists' concepts.
Тарихқа дейінгі дәуір
Таиландтағы көркемдік өнердің ең алғашқы мысалдарының бірі елдің 410-нан астам тас суреттерінде табылды, олар тарихи және тарихи алдындағы өнерді қамтиды. Осы орындардың көпшілігі жануарлар, адамдар, геометриялық пішіндер және қол іздерін бейнелейтін монохромды қызыл пиктограммаларды көрсетеді. Көптеген орындардың мерзімі белгісіз болғанымен, кейбір тас суреттері 3000–5000 жыл бұрын жасалған деп хабарланған. Суфанбури провинциясында орналасқан Нонг Ратчават, б.з.д. 2000–500 жылдар аралығында аймаққа қоныстанған халықтың өмір салты туралы құнды мәліметтер беретін маңызды тарихи алдындағы орын. Қазба жұмыстары күріш өсіру, мал шаруашылығы, аң аулау, балық аулау, құрылыс салу, жергілікті материалдардан жылтыратылған тас балқылар мен керамика жасау туралы дәлелдерді көрсетті. Онда тұратын адамдар зығыр, қымыз, рамия сияқты берік талшықтары бар өсімдіктерден мата тоқуда шебер болған. Темір дәуірінде Нонг Ратчават Мае Клонг және Та Чин өзендерінің бассейндеріндегі маңызды сауда орталығына айналды, әртүрлі елдерден келген саудагерлерді тартты және мәдени және этникалық әртүрлілікке әкелді. Орынды қоршаған өзендердің су жиналатын алаптарынан қыш ыдыстар, қола мен темір құралдар, шыны мұныштар, піл сүйегі ойыншықтар, римдік монеталар және Линглинг сырғалары сияқты көптеген заттар табылды. Бан Чианг – Таиландтағы тағы бір маңызды археологиялық орын, ол Удон Тани провинциясында орналасқан. Ол б.з.д. 2000 жылдан б.з. 300 жылға дейін өмір сүрген ежелгі мәдениеттің көркемдік жетістіктерін көрсетеді. Бан Чианг халқы металл өңдеуде шебер болған, ал ерте металлургияның, соның ішінде мыс пен қоладан жасалған заттардың дәлелдері табылды. Бұл орында сонымен қатар әртүрлі керамикалық бұйымдар бар, олардың кейбіреулері қолмен боялған, қызыл түсті бұрқасын тәрізді суреттермен безендірілген.
One of the earliest examples of artistic expression in Thailand can be found in over 410 documented rock art sites across the country, featuring both prehistoric and historic art. The majority of these sites showcase monochrome red pictograms that depict animals, humans, geometric shapes, and handprints. While the dating of many sites remains unknown, some rock art sites have been reported to date back 3,000–5,000 years ago. Nong Ratchawat, situated in Suphanburi province, is an important prehistoric site that provides valuable insights into the lifestyles of the people who settled in the area around 2000–500 BCE. Excavations have unearthed evidence of rice cultivation, animal husbandry, hunting, fishing, building construction, the creation of polished stone axes and pottery using locally available materials. The inhabitants were skilled in weaving textiles from plants possessing strong fibers, such as flax, hemp, and ramie. During the Iron Age, Nong Ratchawat became a prominent trading hub in the Mae Klong River Basin and the Tha Chin River Basin, attracting merchants from different parts of the world and leading to cultural and ethnic diversity. The river watersheds surrounding the site have yielded a plethora of artifacts, including pottery, bronze and iron tools, glass beads, ivory dice, Roman coins, and Lingling o earrings. Ban Chiang is another important archaeological site in Thailand, located in Udon Thani province. It showcases the artistic achievements of a prehistoric culture that existed from about 2000 BCE to 300 CE. The people of Ban Chiang were skilled metalworkers, and evidence of early metallurgy, including copper and bronze artifacts, has been found at the site. The site also features diverse ceramics, some of which are decorated with distinctive red on buff swirl designs painted by hand.
Дваравати өнері
Біздің заманымыздың 6-12 ғасырларында созылған Дваравати дәуірі Таиландтың орталық, солтүстік, солтүстік-шығыс және оңтүстік бөлігінде Теравада буддизмін таратуға куә болды. Бұл кезеңде Теравада буддизмі басым дін болғанмен, Махаяна буддизмі және индуизм сияқты басқа діни ықпалдардың да дәлелдері бар. Дваравати өнерінде берік көк әктас немесе кварциттен жасалған күрделі мүсіндер, штукатур және терракоталық әшекейлер жиі кездеседі. Бұл өнерде тақтада тұрған немесе отырған Будданың симметриялық бейнелері мен Дхарма дөңгелегі бейнеленген. Дваравати өнерінің стилі солтүстік Үндістандағы Гупта және Гуптадан кейінгі кезеңдердің өнерінен, сондай-ақ оңтүстік Үндістандағы Амараватидің буддалық өнерінен әсер алды. Осы кезеңдегі жазулар Дваравати халқының моңғолдар екенін көрсетеді. Дваравати дәуірі аймақта буддизмді таратуда маңызды рөл атқарды. Дваравати қалаларының көрнекті мысалдары: Нахон Патом провинциясындағы Нахон Патом көне қаласы, Суфанбури провинциясындағы У Тонг, Нахон Саван провинциясындағы Чан Сен, Пхетчабун провинциясындағы Си Теп, Лампхун провинциясындағы Харифунчай, Каласин провинциясындағы Муанг Фа Дает Сонг Янг, Маха Саракхам провинциясындағы Чампаси, Нахон Ратчасима провинциясындағы Сема, Нахон Наёк провинциясындағы Баан Донг Лакорн, Ратчабури провинциясындағы Ку Буа және Паттани провинциясындағы Яранг.
The Dvaravati period, lasting from the 6th to the 12th centuries CE, witnessed the spread of Theravada Buddhism throughout central, northern, northeastern, and southern Thailand. While Theravada Buddhism was the dominant religion during this time, there is also evidence of other religious influences, including Mahayana Buddhism and Hinduism. Dvaravati art, which employed hard blue limestone or quartzite to produce intricate sculptures, stucco, and terracotta decorations, featured symmetrical Buddha images standing or seated on thrones and the Wheel of the Law. The art style of Dvaravati owed its influence to the art of the Gupta and Post Gupta periods in northern India, as well as the Buddhist art of Amaravati in southern India. People of Dvaravati were likely the Mons, as evidenced by various inscriptions during this period. The Dvaravati period played a significant role in the dissemination of Buddhism across the region, with noteworthy examples of Dvaravati towns including Nakhon Pathom ancient city in Nakhon Pathom province, U Thong in Suphanburi province, Chan Sen in Nakhon Sawan province, Si Thep in Phetchabun province, Hariphunchai in Lamphun province, Mueang Fa Daet Song Yang in Kalasin province, Champasi in Maha Sarakham province, Sema in Nakhon Ratchasima province, Baan Dong Lakorn in Nakhon Nayok province, Ku Bua in Ratchaburi province, and Yarang in Pattani province.
Шривиджая өнерінің үлгілері
Біздің заманымыздың 8-13 ғасырларында Оңтүстік Таиланд Суматра мен Малай түбегін қамтыған Шривиджая патшалығының ықпалында болған болуы мүмкін. Осының нәтижесінде Оңтүстік Таиландтағы Шривиджая өнері мен Индонезиядағы Орталық Ява өнері, әсіресе қоладан жасалған мүсіндер мен құрбандық тақташаларында ұқсастықтар байқалды. Оңтүстік Таиландтың Чайя қаласындағы ежелгі орындары да Орталық Ява өнеріне ұқсас келеді, олардың ішінде Чайядағы Ват Пхра Боромматхат ең жақын үлгі. Оңтүстік Таиландта табылған мүсіндердің көп бөлігі діни мағынаға ие, олар Авалокитшевара, Нагамен қоршалған Будда және буддалық иконографиясы бар саз балшықтан жасалған құрбандық тақташаларын бейнелейді. Оңтүстік Таиландтағы Шривиджая өнері, Сурат Таниден Сонгхлаға дейін, Гупта, пост-Гупта және Пала-Сена сияқты үнді өнер стильдерінің ықпалын көрсетеді, бұл Махаяна буддизмімен берік байланысты екенін көрсетеді.
During the 8th 13th centuries CE, Southern Thailand may have been influenced by the Srivijaya Kingdom, which encompassed Sumatra and the Malay Peninsula. This resulted in similarities between Srivijaya art in Southern Thailand and Central Java art in Indonesia, specifically in bronze sculptures and votive tablets. The ancient sites in Chaiya, Southern Thailand, also bear resemblances to Central Java art, with Wat Phra Borommathat Chaiya being the most similar. The majority of sculptures discovered in Southern Thailand are of religious significance, depicting figures such as the Avalokitesvara, Buddha protected by a Nāga, and clay votive tablets with Buddhist iconography. Srivijaya art in Southern Thailand, from Surat Thani to Songkhla, displays the influence of Indian art styles such as Gupta, post Gupta, and Pala–sena, indicating a strong connection to Mahayana Buddhism.
У-Тонг өнері
У Тонг өнері, сондай-ақ Супханнафум Аётая өнері деп аталады, ол Таиландтың орталығында біздің заманымыздың 12-15 ғасырлары аралығында, Чианг Саен және Сукхотай өнерімен бір уақытта пайда болды. Бұл стиль өзінің атын У Тонг ауданында орналасқан У Тонг патшалығынан алды, бірақ осы патшалықтың болуы күмәнді. Ол Дваравати, Лопбури және Сукхотай өнерінің ықпалымен жасалған Будда бейнесі стилімен сипатталады, Дваравати ықпалы ең анық көрінеді. Соның нәтижесінде пайда болған сәулет және қолданбалы өнер жиынтығы У Тонг деп аталады және оны Суфанбури, Нахон Патом, Чай Нат, Лопбури және Аюттая сияқты түрлі провинцияларда кездестіруге болады. У Тонг сәулеті Тхеравада буддизмімен тығыз байланысты және ағаштан салынған төмен шатырлы убосоттар, вихаралар мен чедилерді қамтиды. У Тонг чедилерінің ерекше стилі – сегізбұрышты негіз, сегіз қырлы құрылым, лотос кристалдарымен әшекейленген шатыр және қоңырау пішіні. Мұндай чедилер Чай Нат провинциясындағы Санкхабури сияқты әртүрлі храмдарда, сондай-ақ Суфанбуридегі кейбір храмдарда жиі кездеседі. У Тонг чедилерінің тағы бір түрі Чай Нат провинциясындағы Ват Пхра Боромматхаттан табылған, ол Шривиджая өнеріне ұқсас. Сукхотай өнерінің ең айқын ерекшеліктерінің бірі – ерекше лотос пішіндес дизайны бар нағыз Сукхотай стиліндегі чеди, оны Пхум хао бин деп те атайды. Сукхотай патшалығы Сангхалок стилінде жасалған ерекше глазурланған керамикасымен де әйгілі болды. Бұл керамика нәзік көк-жасыл немесе сұрғылт-жасыл түстерге және күрделі өрнектерге ие, олар қара немесе глазурьтің қараңғырақ тонымен боялған. Олар жоғары температурада күйдірілген, нәтижесінде берік және сенімді корпусқа ие болды. Ұзақ болмаған өмір сүргеніне қарамастан, Сукхотай патшалығының өнер мұрасы бүгінгі күнге дейін маңызды әсерге ие. Патшалықтың өнері мен шеберлігі оны жалғастырған Аюттая патшалығына сіңірілді.
U Thong art, also known as Suphannaphum Ayothaya art, emerged in central Thailand between the 12th and 15th centuries CE, contemporaneously with Chiang Saen and Sukhothai art. This style received its name from the U Thong Kingdom, which was centered in the U Thong District, although this kingdom's existence is ambiguous. It is characterized by a Buddha image style influenced by Dvaravati, Lopburi, and Sukhothai arts, with the Dvaravati influence being the most prominent. The resulting architecture and fine arts are collectively referred to as U Thong and can be found in various provinces, including Suphanburi, Nakhon Pathom, Chai Nat, Lopburi, and Ayutthaya. U Thong architecture is closely related to Theravada Buddhism and features low roofed ubosot, vihāra, and chedis constructed with wood. A unique style of U Thong chedi has an octagonal base, eight sided structure, lotus crystal adorned roof, and bell. These chedis are commonly found at various temples, such as Sankhaburi in Chai Nat province or some temples in Suphanburi. Another type of U Thong chedi is found at Wat Phra Borommathat in Chai Nat province and shows similarities to Srivijaya art. One of the most notable characteristics of Sukhothai art is the authentic Sukhothai style chedi, also referred to as Phum khao bin, which has a distinct lotus shaped design. The Sukhothai Kingdom was also renowned for its exceptional glazed ceramics, which were produced in the Sangkhalok style. These ceramics featured delicate blue green or grayish green tints and intricate designs painted in black or a darker hue of the glaze. They were fired at high temperatures, resulting in a durable and robust body. Despite its short lived existence, the Sukhothai Kingdom's artistic legacy remains influential to this day. The kingdom's artistry and craftsmanship were absorbed into the Ayutthaya Kingdom, which succeeded it.
Ланна өнері
Ланна өнері, сондай-ақ Чианг Саен өнері деп аталады, Тайландтың солтүстігінде 14-шы мен 19-шы ғасырлар аралығында пайда болған көркемдік дәстүрді білдіреді. Оның бастауы Чианг Саенде болды, бірақ Чианг Майды астана еткен Ланна Корольдігінің құрылуы көркем өндірісте өзгерістерге алып келді. Ланна өнері аймақтағы басым дін болған Тхеравада буддизмімен тығыз байланысты. Бастапқыда ол Харифунчай өнерінен әсерленсе, уақыт өте келе өзінің ерекше стилін қалыптастырды.
Lanna art, also known as Chiang Saen art, denotes an artistic tradition that emerged in northern Thailand, spanning the period from the 14th to the 19th century AD. Its inception was in Chiang Saen; however, the establishment of the Lanna Kingdom with Chiang Mai as its capital caused a shift in artistic production. Lanna art is deeply entrenched in Theravada Buddhism, which was the dominant religion in the region. While initially, it drew inspiration from Hariphunchai art, it gradually evolved its distinct style.
Аюттая өнерінің үлгілері
Аюттая өнері 14-18 ғасырларда, Аюттая патшалығының Оңтүстік-Шығыс Азияның көп бөлігінде өркендеуі мен үстемдігі кезінде гүлденді. Ол У Тонг өнерінің соңғы дәстүрлерін мұра етіп, Сухотай, Лопбури, Үндістан, Парсы, Қытай, Жапония және Еуропа мәдениеттерінің әсерімен ерекше стильді дамытты. Аюттая өзінің көркемдік ықпалын Ангкор және Ланна тәуелді мемлекеттеріне де таратып, оларға әсер етті. Аюттая өнері әртүрлі техникалар мен стильдермен ерекшеленді, оның ішінде шедилер, прангтар және Будда мүсіндерімен безендірілген сарайлар мен монастырлар болды. Діни бейнелер көбінесе патшалық киімдермен және тәждермен әшекейленді, бұл патша мен Будда арасындағы тығыз байланысты көрсетеді. Аюттая дәуірінде азаматтық және әскери феодалдық үйлерде «Чанг Сип Му» – «Он қажетті қолөнер» маңызды рөл атқарды. Бұл Король Боромматрайлоканнат енгізген «Үш мөр заңы» арқылы мойындалды. Атауында тек жоғары білікті он қолөнершілер тобы бар екенін көрсетсе де, шындығында оннан астам, әртүрлі салалардағы сарапшылар кірді. Бірақ 1767 жылы бірман әскері қаланы өртеп тастағаннан кейін, Аюттаяның соңғы кезеңінде гүлденген көркем өнер салалары қолөнершілердің алынып кетуіне байланысты тарап кетті. Раттанакосиннің ертедегі өнеріне Аюттаяның соңғы өнерінің әсері тиді, ол бояуларда жарқын түстерді, алтын жапырақты және біртекті фонды пайдаланумен сипатталады. Сондай-ақ, суретшілер лак өнімдері және перленді инкрустация сияқты зақымдалған немесе жоғалған өнер түрлерін қалпына келтірді.
Ayutthaya art thrived between the 14th and 18th centuries CE, during the rise and dominance of the Ayutthaya Kingdom across much of mainland Southeast Asia. It inherited the artistic traditions of late U Thong art and developed a distinctive style that blended various cultural influences from Sukhothai, Lopburi, India, Persia, China, Japan, and Europe. Ayutthaya also exerted its artistic influence over its vassal states of Angkor and Lanna. The art of Ayutthaya was characterized by a diverse array of techniques and styles, including the grand palaces and monasteries decorated with chedis, prangs, and Buddha images. Religious icons were often adorned with regal attire and crowns, emphasizing the close relationship between the king and the Buddha. Chang Sip Mu, which means Ten Essential Traditional Craftsmanship, played a crucial role in both civilian and military fief houses during the Ayutthaya period. This is evidenced by its recognition under the Three Seals Law implemented by King Borommatrailokkanat. Despite the name suggesting only ten groups of highly skilled craftsmen, the group actually comprised more than ten groups who were experts in various fields. However, after the Burmese army burned down the city in 1767 CE, various branches of fine arts that had thrived during the late Ayutthaya period had to disperse because craftsmen were taken away. The early Rattanakosin art was influenced by the late Ayutthaya art, which was characterized by the use of bright colors, gold leaf, and solid backgrounds in paintings. The artists also restored some of the art forms that had been damaged or lost, such as lacquerware and mother of pearl inlay.