Кіріспе
Физикалық нысанға өзінің суреті арқылы ұқсастығымен мәнін жеткізетін идеограмма.
Пиктограмма (сондай-ақ пиктограмма, пиктограф немесе жай ғана пикто) – физикалық нысанға көрінеу ұқсастығы арқылы мәнін жеткізетін графикалық белгі. Пиктограммалар жазу және визуальды коммуникация жүйелерінде қолданылады. Пиктография – пиктограммаларды пайдаланатын жазу жүйесі. Кейбір пиктограммалар, мысалы, қауіп туралы пиктограммалар, формалды тілдердің құрауы болуы мүмкін. Тарихқа дейінгі өнер саласында "пиктограф" термині басқаша мағынаға ие және тас беттеріне салынған суреттерді білдіреді. Пиктограммалар петроглифтерден өзгеше, олар ойылып немесе кесіліп жасалады.
Тарихи
Алғашқы жазба белгілер пиктограммаларға (өздері бейнелейтін нәрсеге ұқсас суреттер) және идеограммаларға (идеяларды көрсететін белгілер) негізделген. Ежелгі шумер, мысыр және қытай өркениеттері мұндай белгілерді ұғымдарды көрсету үшін бейімдеп, оларды логографиялық жазу жүйелеріне дамытты. Африка, Америка және Океанияның кейбір жазымы жоқ мәдениеттерінде пиктограммалар әлі де жазбаша байланыстың негізгі құралы ретінде қолданылады. Көптеген қазіргі мәдениеттер пиктограммаларды қарапайым, көрнекі, бейнелейтін символдар ретінде жиі пайдаланады. Пиктограммаларды өнер түрі деп санауға болады, немесе оны жазбаша тіл деп қарастыруға болады, және Колумбтан бұрынғы өнерде, Американың жергілікті халықтарының өнерінде, Ежелгі Месопотамияда және Америкада отарлауға дейінгі сурет салуда осылай белгіленген. Мысалдардың бірі – Калифорнияның жергілікті американдық тарихының бір бөлігі болып табылатын Чумаш халқының тасқа салынған өнері. 2011 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне "Моңғолия Алтайының петроглифтік кешендері, Моңғолия" енгізілді, бұл тасқа түсірілген пиктограммалардың маңыздылығын атап өту үшін жасалды. Нейропсихиатрия және нейропсихология саласындағы ғалымдар, мысалы Марио Кристиан Мейер, жергілікті халықтар мен қазіргі ғалымдар арасындағы жаңа байланыс құру мақсатымен, олардың мәдени әртүрлілігін сақтау және құндылығын арттыру үшін жергілікті пиктограммалар мен петроглифтердің символдық мағынасын зерттейді.
Қазіргі қолданысы
Пиктограммаларды кеңінен қолданудың ерте заманғы мысалын Джордж Дау жасаған 1936–1947 жылдарға арналған Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолының Лондон маңындағы сағат кестелеріндегі картадан көруге болады, онда әр стансада немесе жақын жердегі мүмкіндіктерді көрсету үшін түрлі пиктограммалар қолданылды. Пиктограммалар бүгінге дейін кеңінен қолданылады, олар бейнелі, көрнекі белгілер, нұсқаулар немесе статистикалық диаграммалар ретінде қызмет етеді. Олардың графикалық сипаты мен жеткілікті реалистік стиліне байланысты, олар қоғамдық дәретханаларды көрсету үшін немесе әуежайлар мен теміржол станциялары сияқты орындарды көрсету үшін жиі қолданылады. Көптеген түрлі тілдерде сөйлейтін адамдарға түсінік берудің ықшам тәсілі болғандықтан, пиктограммалар 1964 жылғы Токиодағы жазғы ойындарда Масару Кацумидің дизайнынан бастап Олимпиада ойындарында кеңінен қолданылып келеді. Кейінгі Олимпиада пиктограммалары әр ойынға сәйкес қайта жасалды. Пиктографиялық жазуды модернистік поэтикалық техника ретінде Езра Паунд ойлап тапқан, бірақ француз сюрреалистері Алясканың Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы американдық үндістерін, олар тотемдік бағаналар арқылы жазуды Солтүстік Америкаға әкелгенін айтады. Заманауи суретші Сюй Бинг бүкіл әлемнен жиналған пиктограммалардан тұратын әмбебап тіл – "Жерден кітап" атты туындысын жасады. "Жерден кітап" чат-бағдарламасы халықаралық мұражайлар мен галереяларда көрсетілді.
Стандарттау
Пиктограммалар көбінесе тілдердің шекарасын асып түседі, себебі олар бірнеше тіл мен тілдік отбасының өкілдеріне тілдер мен мәдениеттер мүлдем бөлек болған жағдайда да бірдей тиімді түрде хабарлай алады. Осы себепті жол белгілері және осыған ұқсас пиктографиялық материалдар көбінесе барлық адамдар түсінуі тиіс деп есептелетін жаһандық стандарттар ретінде қолданылады. Пиктограммалардың стандартты жиынтығы халықаралық ISO 7001: Қоғамдық ақпарат символдары стандартында белгіленген. Басқа да көп қолданылатын пиктограммалар жиынтығына киімдерге қойылатын жуу белгілері және GHS жүйесімен стандартталған химиялық қауіп белгілері жатады. Пиктограммалар интернетте және бағдарламалық қамтамасызда кеңінен таралды, олар компьютерлік жүйеде немесе мобильді құрылғыда қолданушыға бағыт беруге көмектесу үшін компьютер экранында көрсетілетін "белгішелер" ретінде танымал.