Кіріспе

The Story of B - Дэниел Куинннің 1996 жылы жазған және Bantam Publishing баспасынан шыққан философиялық романы. Онда жас дін қызметкерінің дінінен алыстап, "Б" деген атпен танымал халықаралық лектордың экологиялық тұжырымдамаларына қарай бет бұруы суреттеледі. The Story of B Куинннің 1992 жылғы "Исмаил" романында ұсынылған көптеген философиялық ойларды дамытады және осы кітаптың, сондай-ақ Куинннің "Менің Исмаилым" романының рухани жалғасы болып табылады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Б тарихы" американдық бірінші тұлғада баяндаушы және басты кейіпкер Фр. Джаред Осборн, (құрастырылған) Лавренциан орденінің Рим-католик дін қызметкері. Лаврентийліктер дәстүрлі түрде Антихристті бірінші тануды өздерінің міндеті деп санайды. Осы мақсатпен орденнің құрметті мүшесі, Бернард Лулфре, Джаредке Еуропада көпшілік назарына ілесіп, Лаврентийліктер адамзаттың болашағына қауіп төндіретін идеяларды ұстанатын Чарльз Атерли есімді американдық лекторын зерттеуді тапсырады. Атерли соңғы рет Австрияда байқалғаны айтылса да, Джаред тұңғыш рет жұмбақ уағыздаушының ізін таба алмайды. Жаред Атерлидің көпшілік арасында "Б" ретінде танымал екенін білгеннен кейін, оны Германияның ірі қалаларындағы лекциялар тізбегінде табады. Джаред Б-ның әрбір сөйлеген сөзіне қатыса бастайды және Лулфреге факс арқылы жіберетін сөзбен сөз жазбалар жасайды. Ақырында, Б-нің Антихрист болу мүмкіндігі туралы шешім қабылдауға мәжбүр болған Джаред, Б-ның ішкі шеңберіне енуге мәжбүр болады, ол көп ұзамай өзінің діни негіздерінің діңгесіне дейін шайқалып қалғанын көреді. Джаред Б-мен кездеседі және оны жеке таниды. Б өзіне және оның қозғалысына Джаредтің қауіп төндіретінін бірден түсінгеніне қарамастан, ол Джаредке басқалары сияқты күдікпен қарамайды немесе суық қабақтанбайды, тіпті Б-ның ең жақын серігі, өте сенімсіз, жегі (lupus) дертімен ауырған Ширин де. Керісінше, Б Джаредті құшақтап алады және оны тәрбиелеуге ынталандырылғандай көрінеді, тіпті өзінің ілімдерін Джаредке жеке-жеке ұсынады. Б-ның философиясының қағидаларының арасында: нео-тайпалықты қолдау және "Ұлы Есте сақтау" – оның идеясы бойынша адамзат өзінің аңшы-жинаушы тарихын ұмытқан және бір кезде адамзаттың өмір сүруін тұрақты түрде қамтамасыз еткен бұл ұмытылған білімді қайтаруы керек, сондай-ақ "тоталитарлық егіншілікке" қарсылық білдіру, оның тәжірибелері барлық бәсекелестікті жояды және барлық ресурстар тек өздері үшін ғана жасалған деп санайды. Джаред өзінің діни сенімдері тұрғысынан оларды ақылға қонымды етіп түсіндіре алмағанына қарамастан, Б-ның осы және басқа да идеяларын логикалық тұрғыдан қолдайтынын байқайды. Поезда Б-ның лекциясынан кейін Джаред бос вагонда Б-ның өлтірілген денесін табады. Б-ның ізбасарлары Джаредті немесе оның ұйымын күдікті деп санайды. Джаредтің таңғалуына орай, Ширин Атерлидің лекцияларын тоқтаған жерінен қайта бастайды және ол енді Б екенін мәлімдейді. Одан да таңғаларлық жайт, ол Джаредті Б-ның философиясына оқытуды жалғастырады, бірақ оны ақымақ деп атайды, өйткені ол үйрену қабілеті жоқ емес, бірақ ол "мұндай көп ақыл-ой жабдығын мұндай аз пайдаға жұмсайтын адамды ешқашан көрмеген". Шириннің тағы басқа ілімдеріне Өмір заңы туралы идея, әңгіме айту адамның генетикалық ерекшелігі болуы мүмкін деген түсінік, анимизмді насихаттау және тоталитарлық егіншіліктің экологиялық тепе-теңдіксіздікке және халық санының артуына әкелетіндігі туралы түсінік кіреді, олар өздері адамзаттың өзін-өзі жоюына жылдамдықпен алып келеді. Джаред бір уақытта өзінің дініне адал болып, Б-ның ілімдерімен келісе алмайтынын түсінеді. Күнделік Джаред құпия жарылыстан аман қалғаннан кейін есін жиғанда кенеттен басталады. Ауруханада Джаред естеліктерін жинап, Б-ның лекциялық залының бірі бомбаланғанын және Ширин мен Б-ның ішкі шеңберінің барлығы қаза тапқанын баяндайды. Жаред ауруынан айығу үшін АҚШ-қа ұшып оралады. Лулфреден ол Лавренциандық орденнің Атерлидің өлтірілуіне және театрдың бомбалануына рұқсат бергенін біледі. Джаред орденге деген адалдығынан бас тартып, Еуропаға тез оралады. Ол бомбалаудан аман қалғандар туралы кез келген ақпаратты іздейді және іздеген адамдар туралы білмейтініне өкінеді, мысалы, Шириннің тегін ешқашан білмегені туралы. Ақырында, Джаред театрдың Ширин мен басқалар қашуға болатын туннелі бар екенін еске алады. Жәрдем ағаш тақтайлармен жабылып тұрған туннельдің аузын аралап, ағашқа ойылып жазылған байланыс мәліметтерін табады. Кейінірек ол Ширин мен басқалармен қайта қосылады және ол жарылыс алдында оларды қашуға ескерткенін еске алады, осылайша олардың өмірін сақтап қалады. Ұзақ эпилогта Джаред пен Шириннің жұрт көзінен бір-бірімен мүлдем жоғалып кетуді жоспарлап отырғаны түсіндіріледі. Жаред ұшаққа отыруға дайындалып тұрғанда, Б-ның философиясын таратуға шақырады және күнделігінің соңғы сөздерін жазады: Чарльз Атерли, Ширин, ол және оқырман да – Б.

Б-ның ілімі

Б-нің Германиядағы сөзді лекциялары кітаптың соңында, шамамен 80 беттік "Жалпыға арналған оқулар" деп аталатын қосымшада толық жазылған (әрбір келесі бетте "Б-нің оқулары" деген тақырыппен). Кітаптың негізгі мәтіні Джаредтің көзқарасынан бірінші жақта жазылған болғанымен, автор Куинннің нақты көзқарасы осы қосымшадағы Б-нің көзқарасын қайталайды. Келесі оқулар Б-нің лекцияларынан алынған және Даниель Куинннің адам эволюциясы және адамзат тарихының болашағы туралы тарихи негіздемелі ойларын көрсетеді.

Үлкен ұмытылу

"Ұлы ұмыту" – Б қолданатын термин, ол біздің өркениетіміздің қалыптасу кезеңіндегі мыңжылдықтардағы оқиғаны сипаттайды. Ұмытылған нәрсе – адамдар бір кезде өркениетсіз өмір сүрген, негізінен аң аулау мен жинау арқылы күш алған, ал ірі мал шаруашылығы мен егіншілікпен кейіннен айналысқан. Тарих жазыла бастаған кезде, аңшы-жинақшы өмір салтынан бас тартып, мыңдаған жылдар өткен соң, адамдар егіншілікпен айналысып жатқан деп есептелді. Б пікірінше, егер біздің мәдениетіміздің негізін қалаушы ойшылдар өркениеттің басталуынан бұрынғы тарих бар екенін білгенде, бүгінгі біліміміз бен көзқарасымыз мүлдем басқаша болар еді. Палеонтология үш миллион жылдық адам ұрпақтарын ашқанда, адамзат, егіншілік және өркениет бір уақытта пайда болды деген тұжырымға келмейміз, бірақ бұл біздің көзқарасымызға әсер етпеді. Керісінше, адамзат осы оқиғаларды атау үшін "тарихқа дейінгі кезең" және "ауыл шаруашылығы революциясы" сияқты терминдерді қолданды, олардың салдарынан қоғамдық құрылымымызға енгізбей, жай ғана белгіледі.

Тамақ және халықты бақылау

Б-нің ілімдеріндегі тұрақты тақырып – халық санының өсуі азық-түлік өндірісіне тәуелді, ал азық-түлік өндірісінің артуы халық санының өсуіне алып келеді. Б-нің (яғни Куинннің) осы тұрғыдағы ойлауын Томас Мальтустың идеяларымен шатастыруға болмайды, ол халық саны азық-түлік қорларынан асып кетеді деп болжаған. Б-нің сөздерімен айтқанда, "Мальтустың ескертуі тоталитарлық шаруашылықтың сөзсіз жеңіліске ұшырауы туралы еді. Ал менің ескертуім – оның үнемі табысқа ие болуы туралы". Квинн Мальтустың мәселесін "Біз осы адамдарды қалай тамақтандырамыз?" деп түсіндіреді және оны өзінің мәселесімен салыстырады: "Біз осы адамдарды ӨНДІРУДІ қалай тоқтатамыз?"

Экологияның негізгі қағидалары

Азық-түлік өндірісі және халықты бақылау туралы ойларын жақсырақ түсіндіру үшін Б Экологияның негіздерін (АВС-сін) ұсынады. А бөлімі: Экологияның бірінші бөлімі толығымен тамақтан тұрады. Тамақ – бұл барлық тіршілік нысандары. Б бөлімі: Экологияның екінші бөлімі – халық санының тамақ көзіне тәуелділігі. Б халық саны мен тамақ қорының нәзік тепе-теңдікте екенін түсіндіреді: "Тамақ көзінің саны артқанда, оны жейтін халықтың саны да артады. Оны жейтін халықтың саны артқанда, тамақ көзінің саны азаяды. Тамақ көзінің саны азайғанда, оны жейтін халықтың саны азаяды. Оны жейтін халықтың саны азайғанда, тамақ көзінің саны қайта артады".

Ұлы ұмытылудан кейінгі адамзат тарихы

Біздің мәдениеттің адамдары "тоталитарлық ауыл шаруашылығы" деп аталатын егіншілік стилін қалыптастырды. "Тарихи алдындағы" аңшылар мен жинаушылар өмір сүруге үйлесімді келуді және жыртқыш пен жемтің арасындағы бәсекелестікті шектеуді қадағалайтын дүниетанымы бойынша жұмыс істеді. Дегенмен, тоталитарлық егінші әлемді өздері басқаруға және әлемдегі барлық тағамды өндіруге және жеуге құқылы деген сенімде жұмыс істейді. Тоталитарлық егіншілер бастапқыда бір ғана қоғамды білдіргенімен, ақырында азық-түлік қорлары мен халқы өскен сайын басқа қоғамдарды жаулап ала бастады. (Б кейде тоталитарлық егіншілерді "Иеленушілер" деп атайды, бұл термин алғаш рет Исмаил өзінің аттас романында қолданылған). Б атап көрсетеді, тіпті басқалармен шайқасып, жеңіске жеткен тайпалық қоғамдар да жеңілген жауларын біздің әлемді үстемдікке иеленген Иеленуші мәдениетінің мүшелері сияқты ассимиляцияға мәжбүрлемейді. Б былай дейді: "Иеленушілер [яғни, Б-нің Иеленуші мәдениетінің алғашқы мүшелеріне берген аты] бәрінің олар сияқты өмір сүргенін қалаған керемет және бұрын-соңды болмаған идеяға ие болды. Бұл оларды қаншалықты ерекше еткенін бағалау мүмкін емес. Тарихта көршілерін өз дініне өткізуді мақсат еткен басқа [тайпалық] халықты есімде жоқ". Тоталитарлық егіншіліктің кеңеюімен әлем халқының саны екі еселеуге көшті, алдымен 2000 жыл, содан кейін 1600 жыл, содан кейін 1700 мен 1900 жылдар арасында, содан кейін 1900 мен 1960 жылдар арасында және тағы да 1960 мен 1996 жылдар арасында бар болғаны 200 жылға созылды. Соңғы 10 мың жылда бұл қоғам әлем халқының 99,8%-ын құрады. Б адам халқының экспоненциалды өсуі тұрақты емес екенін айтады. Ол біздің қоғамдағы бірнеше маңызды мәселелерге назар салады, олардың себебі – артық өндірілген тағам және халықтың тығыздығы. Ол соғыс, қылмыс, ашаршылық, оба, еңбек күшін пайдалану, есірткіге тәуелділік, құлдық, бүлік және геноцид Тоталитарлық егіншілердің үздіксіз кеңеюінің салдары екенін мәлімдейді. Б келтірілген зиянды жою үшін адамзаттың өзгеруінің қажеті жоқ, бірақ бір мәдениетті өзгерту қажет екенін атап өтеді.

Мәдениеттің құлдырауы

Б. бүгінгі тарихи кезеңді сипаттау үшін "мәдени құлдырау" деген сөз тіркесін қолданады. Оның пікірінше, қалыптасқан жағдайлар "алатын" мәдени мифологиясын халық үшін мәнсіз етіп жіберді. Мұндай жағдай мәдениетке орын алғанда, барлығы күйреп түседі дейді Б. "Тәртіп пен мақсаттың орнына хаос пен ұғымсыздық келеді. Адамдар өмір сүруге деген құштарлығын жоғалтады, жалқау болады, зорлыққа бейімденеді, өзіне-өзі қол жұмсауға тырысады, араққа, есірткіге және қылмысқа ұшырайды. Заңдар, әдет-ғұрыптар мен институттар қолданыстан шығып, құрметсіздікке ұшырайды, әсіресе жастар арасында, олар өздерінің ағаларының да енді оларды түсінбейтінін көреді."

Ұлы естелік

Өзінің лекцияларында Б Ұлы Еске алуды осы буынның Ұлы Естен шығуға ең қажетті жауабы ретінде ұсынады. Ол, мәдениет құлдырағаннан кейін қоғамымыз тоталитарлық ауыл шаруашылығы мен индустриялық тенденциялардан бас тартуға дайын екенін айтады. Б осы жаңа қоғамның негізі ретінде тайпалық мәдениеттерді мысалға келтіреді. Ол "Ұлы ұмыту бізді биологиялық түрлердің қауымдастығындағы биологиялық түрлер екенімізді, және осы планетадағы барлық тіршілікті қалыптастыратын күштерден ешқайсымыз да босатылмаймыз немесе босатыла алмаймыз деген фактіні көруге кедерілдіреді" деп мәлімдейді. Ол Ұлы ұмыту кезінде ұмытылғанды еске алу қажеттігін, осылайша біз "ешқандай түр үшін жұмыс істемейтін нәрсе біз үшін де жұмыс істемейтінін" түсіне аламыз дейді.

Өрлік қоғамдар

B рулық қоғамдарды болашақ қоғамдардың үлгісі ретінде қарастырады, себебі олар тоталитарлық егіншілік мәдениет басып алмас бұрын 3 миллион жылдық әлеуметтік эволюцияны көрсеткен. B әсіресе рулық құқықты болашақтағы заңның негізі ретінде қарастырады. Аңшы-жинаушы тайпаларда формалды заңдар жоқ, тек тайпаның өзін анықтайтын, туа біткен тәжірибелер ғана бар. Тайпалар өз заңдарын жазып немесе ойлап таппайды, оның орнына жылдар бойындағы әлеуметтік эволюциядан туындаған мінез-құлық кодексін құрметтейді. B адамдардың өмір сүруі үшін жалғыз ғана моральдық стандарт болуы керек деген қазіргі заманғы идеяны жоққа шығарады. Оның орнына, ол әр тайпадан туындаған заңдар мен әдет-ғұрыптар өздерінің жосыбымен тұрақты және «дұрыс» деп санайды, өйткені олар сол тайпа үшін тиімді. Рулық қоғамдар адамдарға өмір сүру және жұмыс істеу үшін бұрынғыдан да жақсы, сынақтан өткен жол ұсынады. B тайпалардың бірін-біріне соғыс жасайтынын мойындайды, бірақ себептері «алыспалы» елдерден өзгеше. «Алыспалы» елдер ресурстарды иелену немесе аумақты кеңейту үшін соғысады, ал тайпа басқа тайпаға өздерінің тайпалық екендігін және екінші тайпадан ерекшеленетінін еске салмақ үшін шабуыл жасайды. Бұл тұрақты модель, себебі соғыста екі тарапқа да көп зиян келтірілмейді, тайпалық шекаралар сақталады және қысқа соғыстан кейін тайпалар арасындағы қалыпты қарым-қатынас қайта орнатылады.

Құтқарылу

Ақырында Б құтқарылу идеясы және "құтқарушылық діндер" деп аталатын Такер қоғамындағы ұйымдастырылған институттар туралы сөз қозғайды. Ол адамдардың тек соғыс, ашаршылық сияқты тарихи оқиғалардың нәтижесінде, тоталитарлық егіншіліктен туындаған эволюциядан кейін ғана өздерін адамзаттан (яғни өздерінен) құтқару қажет деп ойлай бастағанын айтады. Оның пікірінше, құтқарушы арқылы құтқарылуға деген қажеттілік, өркениет пен соғыс сияқты, адамзаттың табиғатында жоқ, бірақ біздің жаһандық қоғамымыз сияқты, Өмір заңын бұзатын кез келген адам қоғамының тудырған жағдайы. Яғни, тоталитарлық егіншілікпен айналысу арқылы. Б адамзат пен әлемге рухани құтқарылудың қажеті жоқ екенін, керісінше, адамзаттың әлемде өмір сүруі үшін біздің мәдениетіміздің өкілдері ойларын және іс-әрекеттерін өзгертуі керек екенін мәлімдейді. Б-нің соңғы сөзі – ол, айыптаушылардың айтуынша, шынымен де антихрист, немесе дәлірек айтқанда, Құтқарушыға қарсы. Б өзінің ізбасарларын адамзатты өзінен құтқару қажет деген ойдан бас тартуға шақырады және айыптаушыларға былай дейді: "Біз құтқарылу жолынан бұрылып жатырмыз, бірақ сіздер елестегендей, жамандық пен зұлымдыққа құштарлықтан емес. Біз осы дүниеге деген сүйіспеншіліктен құтқарылу жолынан ауытқып бара жатырмыз".