Кіріспе
Техас штатында қырқын жасаған адамды кісі өлтіруде жаңсақ айыптады
Кларенс Ли Брэндли (Clarence Lee Brandley, 24 қыркүйек 1951 - 2 қыркүйек 2018) - 1981 жылы Шерли Ди Фергесонды зорлап өлтірді деген жаңсақ айыптамамен сотталған және өлім жазасына кесілген америкалық азамат. Брэндли Техас штатының Конроу қаласындағы Конроу орта мектебінде санитарлық қызметке жауапты болғанда, 16 жасар Фергесон Техас штатының Беллвилл қаласынан келген спортшы қыз болды. Оның денесі мектеп аудиториясының жоғары жағындағы қоймада, Кларенс Брэндли мен Генри "Икки" Пейс атты мектеп қызметкерлерімен табылған.
Clarence Lee Brandley (September 24, 1951 – September 2, 2018) was an American man who was wrongly convicted of the rape and murder of Cheryl Dee Fergeson in 1981 and sentenced to death. Brandley was working as a janitor supervisor at Conroe High School in Conroe, Texas when the 16 year old student Fergeson was a visiting athlete from Bellville, Texas. Her body was found in the loft above the school auditorium by custodians Clarence Brandley and Henry "Icky" Peace.
Қамқоршылар
Сол күні мектепте барлығы бес күзетші жұмыс істеді: Брэндли, Пейс, Гэри Акреман, Сэм Мартинес және Джон Генри Сессум. Брэндлиден басқа барлығы ақ терілі деп саналды, ал ол – афроамерикандық. Мартинес мексикалық америкалық болғанмен, дереккөздер оны ақ терілі деп сипаттайды. Қалған үш күзетші құрбанның мектеп гимназиясының жанындағы қыздар дәретханасына кіргенін, ал кейін Брэндлидің қолға толы дәретхана қағазымен сол жаққа бет алғанын көргендерін айтты. Олар Брэндлиге дәретханада қыз бар екенін ескерткен, ал ол дәретхана қағазын ұлдар дәретханасына апарып жатқанын жауап берген. Олар оны жоғалған оқушыны іздеу басталғаннан кейін, шамамен 45 минуттан соң ғана қайта көргендерін айтты. Төртінші күзетші Пейс Брэндлидің шатырды дереу қарап шығуға талап еткенін қосты. Фергесонның денесін тапқан кезде Пейс Брэндлидің салбыр сөйлеп, пульсын тексеріп, содан кейін билікке хабарлағанын айтты. Төртеуі де мәйіт табылған актовый залда кілттің тек Брэндлиде болғанын мәлімдеді.
Брэндлидің мәлімдемелері
1980 жылы 28 тамызда, қылмыс жасалғаннан бес күн өткен соң, Брэндли барлық ақ тәнді Монтгомери округінің үлкен алқа алдында кінәсіздігін мойындады. Ол өзінің ақ түсті әріптестерімен бірнеше жағынан келіспегенмен, ол кісі өлтірілді деп саналатын уақытта шамамен 30 минут бойы жоғалып кеткенін мойындады. Ол күзетші кеңсесінде темекі шегіп, музыка тыңдап отырғанын айтты. Ол сондай-ақ, тағы бірнеше адамның кілтін ұстап, залды аша алатынын айтты. Ол сахнаға жақын есіктер әдетте екі төрт бұрышты болып ашылып тұрғанын байқады.
1980 жылдың желтоқсаны
Брэндли 1980 жылдың желтоқсан айында толық ақ нәсілділерден құралған қазылар алдында сотталды. Ұлттық қорғау органының ісі тек қана жағдайлық дәлелдер мен куәгерлердің көрсетулеріне негізделді, себебі Брэндлиді қылмысқа байланыстыратын ешқандай физикалық дәлел болған жоқ. Бір қазылар алқасының мүшесі дәлелдердің кінәлі екенін анықтауға жеткіліксіз деп танып, үкім шығарудан бас тартты, соның салдарынан судья Сэм Робертсон сот процесін тоқтатуға мәжбүр болды. Үйірме мүшесі Уильям Шрек есімді қазылар алқасының мүшесінің аты жарияланды және оған анонимді түрде мазалау телефон қоңыраулары келіп түсті. Полиция бақылап отырған анонимді хабарлама авторы Шрекке: "Біз сені табамыз, қара нәсілді жақтаушы" деп қорқытты.
1981 жылдың ақпан айы
Брэндлидің 1981 жылдың ақпан айында өткен екінші сот процесі басқа судьяның алдында өтті, бірақ қазылар алқасы да толығымен ақ адамдардан құралды. Прокуратура бастапқы куәгерлердің бірі Джон Сессумды шақырмады. Кейіннен прокуратураның Сессумды шақырмау туралы шешім қабылдағаны белгілі болды, себебі ол басқа күзетшілердің оқиғаны баяндауларымен келіспейтін еді. Прокурор оған жалған куәлік бергені үшін қудалау жасамақ болды, бірақ ол бұған басудан бас тартты. Прокуратура бұрын куәлік бермеген Дэнни Тейлорды ұсынды. Ол қылмыс болған кезде мектепте оқыған оқушы еді және қысқа мерзімге сол жерде күзетші болып жұмыс істеген, бірақ кісі өлтіруге дейін жұмыстан шығарылды. Тейлор Брэндлидің бірде ақ түсті студенттер тобы өткен соң: "Егер мен олардың біреуін жеке алып қалсам, не істейтінімді ешкім болжай алмайды" деген сөзді айтқанын мәлімдеді. Харрис округының сот-медициналық сарапшысы доктор Джозеф Яхимчик құрбан болған адамның мойын қысылып өлгенін куәландырды. Ол Брэндлиге тиесілі белбеудің қылмыста қолданылған баумен сәйкес келетінін айтты. Айыптаушы прокурор Джеймс Кишан қорытынды сөзінде Брэндлидің жерлеу бюросында қосымша жұмыс істегенін және ол некрофилияға бейім болуы мүмкін екенін, ал Фергесон өлгеннен кейін зорлағанын айтты. Бұл, Кишанның Брэндли жерлеу бюросында тек уақыты бос кезде жұмыс істегенін және ешқашан денені жерлеуге дайындауға қатыспағанын көрсететін есепке қарамастан болды. Қорғау тарапы Кишанның сөзін қабылдауға болмайтын қоздырғыш сөздер деп бағалады, бірақ судья Джон Мартин бұл наразылықты қабылдамады.
Сотталғаннан кейінгі кезең
Брэндлиді айыптап, өлім жазасына кесілгеннен кейін он бір ай өткен соң, оның апелляциялық адвокаттары айыптау тарапының ұстауында болған дәлелдердің жоғалып кеткенін анықтады. Оларға Фергесонның денесінен табылған ақ түсті шаш және Брэндли мен оның шашына жатпайтын басқа шаштар кірді. Сонымен қатар, қылмыс жасалған күні ұсталған Брэндлидің суреттері де жоқ болатын. Суреттерде ол айыптау тарапының қылмыс құралы деп есептейтін белбеуді кимегені көрінетін. Дәлелдердің жоғалуы, сондай-ақ сотқа дейін сперматозоидтардың жойылғаны да үлкен алаңдаушылық тудырды. Апелляциялық шағымдар Брэндли ісіндегі қылмысты жоюға мүмкіндік беретін дәлелдерді қасақана жою және жоғалту фактісіне назар салды, бірақ Техас қылмыстық апелляциялық соты бұл мәселені атамай-ақ айыптаманы және өлім жазасын күшінде қалдырды. "Дәлелдер Брэндлиден басқа біреудің қылмыс жасағанын көрсетуге жеткіліксіз", - деді сот. Брэндли Техас штаты, 691 S. W.2d 699 (1985). Техас штатының Cut and Shoot қаласында тұратын Бренда Медина Брэндли ісі туралы телеарнада хабар таратқанын көрді. Ол бұл іс туралы бұрын ешнәрсе білмейтінін айтып, көршісіне бұрынғы жігіті Джеймс Декстер Робинсонның 1980 жылы осындай қылмыс жасағанын айтқанын жеткізді. Робинсон бұрын Конро орта мектебінде санитар болып жұмыс істеген. Медина бұрын Робинсонға сенбегенін, бірақ қазіргі жағдайға байланысты сенгенін айтты. Көршісінің кеңесімен Медина адвокатқа жүгінді, ол оны аудандық прокурор Питер Спирс III-ге алып барды. (Ол Кейшан Техас округінің сотына тағайындалғаннан кейін оның орнына келген). Спирс Мединаның сенімді емес екеніне көз жеткізді және Брэндлидің адвокаттарын хабардар етуге міндетті емес деп шешті. Ол кеңескен жеке адвокаты олай ойламай, оны қорғау тарапына жеткізді.
Мемлекеттік хабеас корпус туралы өтініш
Мединаның антпен берген мәлімдемесін алғаннан кейін Брэндлидің адвокаттары Техас қылмыстық апелляциялық сотына хабеас корпус туралы жарлық беру үшін өтініш жасады. Сот дәлелді тыңдауды бұйырды, оны аудандық сот судьясы Эрнест А. Кокер жүргізді. Мединаны дәлелді тыңдау кезінде куә ретінде шақыру алдында Брэндлидің қорғаушылары Гари Акреманның қайын атасы Эдвард Пейнді шақырды. Ол Брэндлидің екі ісінде де куәлік берген мектеп күзетшілерінің бірі болды, ал қорғаныс енді оның Робинсонмен бірге қылмысты жасауы мүмкін деп күдіктенді. Пейнның мәлімдемесінше, Акреман Фергесонның киімдерін полиция тапқанға екі күн бұрын қайда жасырғанын айтқан. Медина Робинсонның мойындауының егжей-тегжейлі жайларын баяндағаннан кейін Брэндлидің адвокаттары бірінші сот процесінде куәлік берген, бірақ екіншісінде бермеген күзетші Джон Сессумды шақырды. Сессум бірінші сотта айтқан сөздеріне қайшылық келтірді. Ол Акреманның Шерил Фергесонды аудиторияға апаратын баспалдақпен жоғалып, содан кейін оның "Жоқ" және "Жарайды" деп айқайлағанын естігенін айтты. Сол күні Акреман Сессумды осыны ешкімге айтпауға ескерткен. Бірақ Сессум бұл туралы тергеуді басқарып жүрген Техас рейнджері Уэсли Стайлсқа айтқан. Сессумның сөзіне қарағанда, Стайлс оны Акреманның көрсетісімен сәйкес куәлік бермесе тұтқындаумен қорқытқан.
Қоғамдық белсенділік және нәтиже
Сот судьясы Кокер Брэндлиге жаңа сот тағайындаудан бас тартуды ұсынды. Брэндлидің өлім жазасын орындау күні белгіленді. Кокердің шешімін 1986 жылдың 22 желтоқсанында Қылмыстық апелляциялық сот қабылдады. Бірақ азаматтық құқық белсенділері, оның ішінде пастор Дон Бони, ұйымдасып, Брэндлидің ісін қорғау үшін 80 000 доллар жинады. Пастор Бони Хьюстон қаласындағы "Кларенс Ли Брэндлиді босату коалициясының" төрағасы болды. Ол Брэндлиге әділ сот процесі өткізу үшін қоғамдық жұмыстарды ұйымдастырды. Бони көптеген ұлттық жаңалықтар арналарында сұхбат беріп, бұл іске БАҚ пен қоғамның назарын аударды. Ұлттық адвокат Джеймс МакКлоски, Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Centurion Ministries ұйымынан, де іске қатысты. Жеке тергеушімен бірлесіп жұмыс істеген МакКлоски, Робинсонның Шерил Фергесонды өлтіргенін және оның киімдерін кейін табылған қоқыс жәшігіне тастағанын айтқан Акреманның видеоға түсірілген мәлімдемесін алды. Сондықтан Акреман, құқық қорғау органдары киімдерді тапқанға дейін олардың қайда екенін білген. Акреман бұл видеомәлімдемесінен кейін бас тартса да, екі куәгер Акреманның Фергесонды кім өлтіргенін білетінін және ол Брэндли емес екенін айтқандығын растады. Олар сондай-ақ, Акреманның қыздың кім өлтіргенін ешқашан жарияламауға уәде бергенін айтты. Осы мәлімдемелерге сүйене отырып, Брэндлидің өлім жазасын орындау күні алты күн қалғанда, Кокер жазаны кейінге шегерді.
Балаға алимент
Бостандыққа шыққаннан кейін Брэндли бала асырау бойынша 50 мың долларға жуық қарызы бар екенін анықтады, бұл қарыз оның әділетсіз түрде түрмеде отырған жылдары жинақталған. Мұның себебі, Брэдли түзетуі деп белгілі бір федералды заңда бала асырау туралы бұйрық қабылданғаннан кейін, қарызды кейінге қарай азайтуға немесе кешіруге болмайды, тіпті қарызкор түрмеде болғандықтан төлеуге шамасы келмеген жағдайларда да. Брэндли: "Бұл екі есе қорлау сияқты" деді. 2011 жылғы мәлімет бойынша, Брэндлидің жалақысынан әлі де сома алынып тұрды, ал қарыз көлемі 12 683 долларды құрады.