Кіріспе

Әннің негізгі элементтерін сипаттайтын музыкалық жазба

Басты ноталар жинағы немесе жалған ноталар жинағы – бұл танымал әннің қажетті элементтерін: әуенін, сөзін және агармониясын көрсететін музыкалық нотацияның бір түрі. Әуен қазіргі батыс музыкалық жазуымен жазылады, мәтін ноталардың астында жазылады, ал агармония ноталардың үстіндегі аккорд белгілерімен көрсетіледі. Басты ноталар жинағы аккордтардың құралуын, дауыс жүргізуді, бас партиясын немесе сүйемелдеудің басқа да аспектілерін сипаттамайды. Бұл мәселелерді аранжировщик кейінірек анықтайды немесе орындаушылар импровизациялайды, және олар әннің өзінің бір бөлігі емес, әннің аранжировкасының немесе орындалуының бөліктері болып саналады. "Басты" термині әннің басты партиясын, ең маңызды әуендік желіні немесе дауысты білдіреді. Басты ноталар жинағына аспаптық партия немесе тақырып та қосылуы мүмкін, егер бұл әннің ерекшелігі үшін маңызды деп есептелсе. Мысалы, Deep Purple тобының "Smoke on the Water" әнінің бастапқы гитара риффі әннің бір бөлігі болып табылады; әннің кез келген орындалуында гитара риффі болуы керек, ал осы гитара риффінің кез келген имитациясы – әннің имитациясы болып саналады. Сондықтан бұл риф басты ноталар жинағына жатады. Басты ноталар жинағынан құралған жинақтарды қолданудың импровизациялық сипатынан туындап, "жалған кітап" деп атайды: білікті музыканттар басты ноталар жинағымен танысқанда, толық ноталар жинағынсыз әнді жеткілікті деңгейде орындай алады, яғни "жалған" орындай алады. Бұл толық ноталар жинағынан өзгеше, онда туындының орындалуына қатысты әрбір нота жазылады. "Жалған кітаптар" мен басты ноталар жинағы әуен мен агармонияның тек шамамен жоспарын ұсынатындықтан, орындаушы немесе аранжировщик көптеген импровизациялар жасауға тиіс.

Орындауда пайдалану

Джаз ансамблінде қолданылатын жазба музыкасының бір түрі – жетекші табақ. Бір немесе бірнеше музыкант әуенді орындайды, ал топтың қалған бөлігі акордтық белгілерде берілген акордтық прогрессияға сүйене отырып, сүйемелдеуді импровизациялайды, содан кейін де акордтық прогрессияға негізделген соло орындалады. Сондай-ақ, жеткілікті білімі бар гармония шебері (мысалы, джаз пианині немесе джаз гитарисі) тек жетекші табақты қолдана отырып, әншіге сүйемелдеу жасай алады немесе әнді өзі орындай алады. Жетекші табақтар жаңа бастағандарға арналған емес. Кейде синкопациясы бар әуендер синкопациясыз жазылуы мүмкін, сондықтан оқырман әуенді дұрыс орындау үшін әнді "құлақпен" білуі керек. 32 тақтық форманың "B" бөлімінде әуен жазылмауы мүмкін, себебі жетекші музыканттан оны импровизациялау күтіледі. Сол сияқты, кейбір блюз пьесаларының акордтық прогрессияларында қайтым (тоникадағы екі тактты көрсету арқылы) болмайды, себебі тәжірибелі джаз музыканты енгізуге тиісті қайтымды біледі деп есептеледі (мысалы, (I–VI7–ii–V7)). Оқырман кеңейтілген (мысалы, C13) және өзгертілген (мысалы, C711) акордтарды жақсы білуі керек. Кіріспелер мен ко́далар көбінесе жіберіліп қалады, себебі музыканттар белгілі бір әндерде қолданылатын таныс кіріспелер мен ко́даларды біледі деп күтіледі. Жетекші табақтар көбінесе жалған кітапқа жинақталады.

Ақордтық диаграмма

Тек әннің аккордтық тізбегін қамтитын парақтар көбінесе аккордтық кестелер немесе аккорд парақтары деп аталады, оларды ноталық парақтардан ажырату үшін. Мұндай парақтарды ырғақ тобының аспаптары импровизациялық сүйемелдеу үшін, ал солистік аспаптар импровизациялық бөлімдері үшін пайдалана алады. Бірақ оларда әуен болмағандықтан, оларды тек әуенді жатқа білген музыканттар ғана орындауда қолдана алады. Ноталық парақтар көбінесе бейресми "джем-сессияларда", сондай-ақ кішкентай түнгі клубтар мен барларда джаз концерттерінде қолданылады.

Әннің заңды анықтамасы

Әннің әуені, сөзі және үйлесімділігі ән екенін анықтайды. Музыка индустриясы мен ойын-сауық құқығында нота тізімі (lead sheet) – әнді заңдық мақсаттар үшін сипаттауға қолданылатын құжат. Мысалы, нота тізімі – авторлық құқық тіркелген әннің нысаны. Егер ән жазушы авторлық құқықты бұзды деген айыппен сотқа жүгінсе, сот нота тізімдерін салыстырып, әннің қанша бөлігі көшірілгенін анықтайды. Ән «Оскар» немесе «Грэмми» сыйлығына үміткер болған жағдайда, қарау үшін нота тізімі түрінде ұсынылады.

Тарих

1942 жылғы мамыр айында радиостанция директоры Джордж Гудвин алғашқы Tune Dex карталарын шығарғанда, ноталар жинағының алдыңғы нұсқасы жасалды. Гудвин кітапхана каталогтарындағы карталар сияқты мөлшердегі индекс карталарына өлең жолдары, мелодия және аккорд белгілерін, сондай-ақ авторлық құқық туралы ақпаратты басып шығарды. Алғашқы екі том, Fake Book Volume 1 және Fake Book Volume 2, 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдары жарық көрді және 20 ғасырдың басынан 1950 жылдардың соңына дейінгі шамамен 2000 әнді қамтыды. 1950 жылдары 1-ші және 2-ші томдық "Modern Jazz Fake Book" және 1961 жылы 500-ге жуық әнді қамтитын "Fake Book Volume 3" жарық көрді. Fake Books 1, 2 және 3 кітаптарындағы музыка бастапқы ноталардың мелодиялық жолдарынан фотокөшірме немесе музыкалық теру машинасымен қайта жазылды. Әдетте, аккорд белгілері, тақырыптары, композиторлардың есімдері және өлең жолдары машинкада терілді, бірақ кейбір әндер үшін бұл әндер мен мелодиялық жолдар фотокөшірмеленді. Үш жалған кітап әліпби бойынша, сондай-ақ музыкалық жанрлар мен Бродвей шоулары бойынша жақсы индекстелді. Fake Books-тағы әуендер заңсыз жинақталғанмен, авторлар әр әннің астына авторлық құқық туралы ақпаратты басып шығарды – мүмкін, Fake Books заңды деген жалған ой тудыру үшін немесе авторларға құрмет көрсету үшін. "Modern Jazz Fake Book" екі бөлімге бөлінді, әрқайсысы жеке-жеке 1-ші және 2-ші том ретінде индекстелді. Музыка жазбалардан қолмен көшіріліп, әр көшірмеге орындаушының аты, пластинканың атауы және каталог нөмірі қосылды. Бүгінгі күнгі жалған және "нағыз" кітаптардан айырмашылығы, олардың тақырыптарында "джаз" сөзі бар, "Modern Jazz Fake Book" тек джаз музыканттары жазған және орындаған түпнұсқа әуендерді қамтыды. Бұл кітаптардың барлығы ұзақ уақыттан бері басылмайды, бірақ музыка студенттері басқа музыканттардан кітаптарды фотокөшірмеге түсірген. Жалған кітаптар бастапқыда авторлық құқықты бұзды және олардың таралуы көбінесе жасырын болды. 1974–75 оқу жылында Бостон қаласындағы Беркли музыкалық колледжіндегі музыканттардың белгісіз тобы "The Real Book" кітабын жариялады. Сол кезде Берклиде сабақ берген бас гитарист Стив Сваллоу, кітапты редакциялаған студенттердің "көбірек заманауи және жаңа репертуарлы кітап жасауды" көздегенін айтты. Кітап танымал болды және оның нәтижесінде көптеген "жалған нағыз кітаптар" пайда болды. Сваллоудың 1994 жылғы "Real Book" альбомында оның түпнұсқа шығармалары жазылған, бірақ кітап мұқабасы джаз музыканттары қолданатын спиральді, кофеге боялған жалған кітапты бейнелейді. 2000 жылдары авторлық құқық заңдарын толық сақтайтын "нағыз кітаптардың" кейбір түрлері жарық көрді. Сол кезеңде кейбір электронды "жалған кітаптар" қолжетімді болды, олар жылдам транспозиция жасау мүмкіндігін ұсынады. Бұл кейбір орындаушылардың транспозициялық аспаптары бар немесе әншінің дауыс диапазонына сәйкес келуі үшін топтың басқа аспапта ойнауын қалаған концерттерде музыканы орындауды жеңілдетеді.