Дакия қаласы Аргедава: орналасқан жері мен тарихы

Кіріспе

Дакия бекінілген қаласы Аргедава (Аргедауон, Саргедава, Саргедауон, Заргедава, Заргедауон, Αργεδαυον, Σαργεδαυον) Дионисополь жарлығында (б.з.д. 48 ж.) айтылған және Румынияның Мунтенія облысы, Джурджу уезі, Михаилешти қаласының Попешти ауданында орналасқан болуы мүмкін.

Дионисополь жарлығы

Бұл жарлықты Дионисопольдің азаматтары Акорнионға жазды. Акорнион Аргедауонға бір адамның әкесімен кездесу үшін дипломатиялық миссиямен алыс сапарға шыққан еді. Жазуда дакиялық патша Буребиста да еске алынады. Бір түсіндірме бойынша, Акорнион Дионисопольдегі оның басты кеңесшісі (πρῶτοσφίλος, сөзбе-сөз "алғашқы дос") болған. Басқа дереккөздерде Акорнион Буребистаның Помпейге елшісі ретінде Юлий Цезарға қарсы одақ құру туралы келіссөздер жүргізу үшін жіберілгендігі айтылады. Бұл аталған Аргедава Буребистаның Дакия патшалығының астанасы болған деген болжамға алып келеді. Өкінішке орай, бұл дереккөзде Аргедаваның орналасқан жері көрсетілмеген, сондықтан тарихшылар екі топқа бөлінген. Тарихшылар Константин Дайковичю мен Адриан Дайковичю бастаған бір топ, жазуда Аргидава туралы сөз қозғалғанын және Буребистаның әлеуетті астанасы Румынияның Караш-Северин округіне қарасты Варадияда орналасқан деп санайды. Аргидава және Аркидава атаулары Птолемейдің "Географиясы" (б.з.б. 150 ж.) және Табула Путингерия (2 ғасыр) сияқты басқа ежелгі дереккөздерде де кездеседі, бұл географиялық орналасқан жерде осы аттармен дакиялық қала болғандығын нақты көрсетеді. Бұл орын Дакияның кейінгі астанасы болған Сармизегетусаға жақын орналасқан. Басқалары, тарихшы Василе Пырван мен профессор Раду Вулпе бастаған, Аргедаваны Румынияның Гюргиу округіне қарасты Попештиде орналастырады. Аргументтерге Аргеш өзенімен байланысты атау, Акорнионның Дионисопольге бару жолында болған ықтимал маршруттың географиялық орны және ең бастысы, Попештидегі археологиялық қазбалардың көлемі, ол патша сарайына нұсқауы мүмкін. Алайда, басқа көздер Попештиде табылған даваны атамайды, сондықтан оның дакиялық атауы туралы нақты қорытынды жасау мүмкін емес. Мүмкін, екі түрлі дава гомонимдер болған. Мрамор жазуы көптеген жерлерде зақымдалған, соның ішінде Аргедауон сөзіне дейін, және бастапқы сөз Саргедауон (Σαργεδαυον) немесе Заргедауон болған болуы мүмкін. Бұл форма Птолемейдің басқа географиялық орналасқан жерде айтқан Заргидауамен байланысты болуы мүмкін. Немесе, олар да гомонимдер болуы мүмкін. Бұл жарлық – мармардан жасалған жазудың фрагменті, қазір Софиядағы Ұлттық мұражайда сақталуда.

This decree was written by the citizens of Dionysopolis to Akornion, who traveled far away in a diplomatic mission to meet somebody's father in Argedauon. The inscription also refers to the Dacian king Burebista, and one interpretation is that Akornion was his chief adviser (πρῶτοσφίλος, literally "first friend") in Dionysopolis. Other sources indicate that Akornion was sent as an ambassador of Burebista to Pompey, to discuss an alliance against Julius Caesar. This leads to the assumption that the mentioned Argedava was Burebista's capital of the Dacian kingdom. This source unfortunately doesn't mention the location of Argedava and historians opinions are split in two groups. One school of thought, led by historians Constantin Daicoviciu and Hadrian Daicoviciu, assumes that the inscription talks about Argidava and place the potential capital of Burebista at Vărădia, Caraș Severin County, Romania. The forms Argidava and Arcidava found in other ancient sources like Ptolemy's Geographia (c. 150 AD) and Tabula Peutingeriana (2nd century AD), clearly place a Dacian town with those names at this geographical location. The site is also close to Sarmizegetusa, a later Dacian capital. Others, led by historian Vasile Pârvan and professor Radu Vulpe place Argedava at Popești, Giurgiu County, Romania. Arguments include the name connection with the river Argeș, geographical position on a potential road to Dionysopolis which Akornion followed, and most importantly the size of the archaeological discovery at Popești that hints to a royal palace. However no other sources seem to name the dava discovered at Popești, so no exact assumptions can be made about its Dacian name. It is possible that the two different davae are homonyms. The marble inscription is damaged in many areas, including right before the word Argedauon, and it is possible the original word could have been Sargedauon (Σαργεδαυον) or Zargedauon. This form could be linked to Zargidaua mentioned by Ptolemy at a different geographical location. Or, they could be homonyms. The decree, a fragmentary marble inscription, is located in the National Museum in Sofia.

Әдебиеттік сілтеме

Михай Эминеску "Үшінші хат поэмасында" Сармискегетуза туралы айтты, Аргедава төбелеріне арналған өлеңінде 17 мамыр 1395 жылғы Ровина шайқасын сипаттағанда.