Кіріспе

Ретезат таулары (Munții Retezat, Retyezát hegység) – Оңтүстік Карпаттың құрамына кіретін Румыниядағы ең биік тау массивтерінің бірі. Ең биік шыңы – Пелеага (Vârful Peleaga), теңіз деңгейінен биіктігі 2509 метр. Басқа маңызды шыңдар – Пэпуша (Vârful Păpușa, "Қуыршақ шыңы") және Ретезат шыңы (Vârful Retezat). Бұл атау румын тілінде "қырқылып кеткен" немесе "бөлінген" дегенді білдіреді.

География

Ретезат тауларында көптеген мұздық көлдер бар, оның ішінде Румыниядағы ең үлкен мұздық көл – Бучура көлі (Lacul Bucura), жапқан және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Аймақта сондай-ақ Румынияның алғашқы ұлттық паркі – Ретезат ұлттық паркі де бар.

Өзен жүйелері мен көлдер

Ретезат тауларында кездесетін тектоникалық, литологиялық және морфологиялық жағдайлар, қырқалардың басты ауа массаларына қарай бағытталуымен байланысты, осы тау тобын Румын Карпаттарының ең ылғалды аймағына айналдырады. Гидрологиялық желі екі негізгі бағытқа бөлінеді: солтүстікке қарай, Стрей өзеніне (Мюреш су алабы) қарай, онда массивтің батыс, солтүстік және солтүстік-шығыс аймақтарындағы барлық өзендер құяды, және оңтүстікке қарай, Jiul de Vest өзеніне (Жиу су алабы) қарай. Ең маңызды өзен ағысы – Râul Mare, оның жылдық орташа су ағымы бар. Парктегі барлық су ағыстарында шарлауықтар кездеседі. Ретезат тауларының ерекшеліктерінің бірі – мұздық көлдердің кеңінен таралуы. Румыниядағы мұздық көлдердің шамамен 38%-ы осы жерде, кальдералардың түбінде орналасқан, көлдер топтамаларында немесе жеке-жеке жиналған, және парктің ең ірі туристік тартымдылықтарының бірі болып табылады. Массив шегінде 58 тұрақты мұздық көл бар, кейбір дереккөздерде 80-нен астам көлдер туралы айтылады, бірақ онда уақытша көлдер де болуы мүмкін. Көлдердің беті (Stânișoara I) мен (Bucura) аралығында өзгереді, ал (Bucura) Румыниядағы ең үлкен мұздық көл. Көлдердің тереңдігі (Stânișoara I) мен (Zănoaga) аралығында, ал көлемі (Galeșul II) мен (Zănoaga) аралығында ауыспайды.

Флора

Румынияда кездесетін шамамен 3500 өсімдік түрінің үштен бірінен астамын (шамамен 1200 түрін) осында табуға болады. Осы себепті аймақ Ұлттық парк деп жарияланды. Бұл аймақта 90-нан астам эндемикалық өсімдік түрі бар, алғашқысы 1858 жылы ашылған: Фламанцика (Draba dorneri). Альпілік шалғындықтар ерекше маңызды, себебі олар альпілік түрлердің көп бөлігіне орын береді, мысалы, Gentiana, Potentilla және Pulsatilla туыстарының өкілдері. Эдельвейс те осы жерде өседі. Таулы және альпілік аймақтардың шекарасында рододендронның (Rhododendron kotschii) түрлерін кездестіруге болады. Румынияда қорғалатын тау қарағайлары Ретезат тауларының тік беткейлерінде өседі, ал швейцариялық қарағай (Pinus cembra) Румыниядағы басқа таулы аймақтарға қарағанда кеңірек таралған. Мұнда тағы да келесі түрлер кездеседі: шұңқыр шөп (Hieracium borzae және Hieracium nigrilacus), Centaurea туысының өкілдері (Centaurea pseudophrygia ratezatensis – эндемикалық түр), мысық құлағы (Hypochaeris maculata), локошидің эндемикалық түрі (Oxytropis jacquinii retezatensis) және сары гинцура (Gentiana lutea). Munții Piule Iorgovanu тауларының әктас аймақтарында сирек кездесетін немесе эндемикалық түрлер көптеп табылған, мысалы Barbarea lepuznica (қысқы кресс туысының түрі) немесе Pedicularis baumgarteni (Pedicularis туысының түрі). Парк флорасына (әсіресе альпілік шалғындықтардағы флораға) ең үлкен қауіп – малдың, әсіресе қойдың көптеп жайылуы. Бұл аймаққа тән түрлер нашар тұрақты түрлермен ығыстырылады.

Фауна

Паркке 185-тен астам құс түрі, Румынияда кездесетін түрлердің жартысынан астамы келеді. Олардың ішінде 122 түрі осында ұялайды. Мұнда алтын бүркіт (осы парктің логотипінде де бейнеленген), кіші түсті бүркіт, қысқа саусақты бүркіт, қаңғыбас, батыс қаңғыбасы, еуразиялық бүркітқұс, еуразиялық пигмей бүркітқұс және қара бүркіт сияқты сирек кездесетін құстар мекендейді. Парк аумағында 55 түрлі сүтқоректі жануар бар. Бұл жерде Еуропаның ірі жыртқыштары – сұр қасқыр, қоңыр аю және еуразиялық рысь өмір сүруге қолайлы жағдайлар бар. Сондай-ақ, шағыр, қызыл бұғы және қара бұғы сияқты ірі шөпқоректілер, ал жабайы мысық және еуропалық сусар сияқты кішкентай жыртқыштар да кездеседі. 1973 жылы Австрия Альпынан әкелінген 20 альпілік суыртық паркте босатылып, Геменеле мұздық көлінің кратеріне жіберілді. Бүгінде олар парктің барлық жерінде кездеседі, бірақ бұл жергілікті емес түрдің өсімдіктер мен жануарларға тигізер әсері әлі белгісіз. 1960 жылдан кейін парктің кейбір көлдеріне қоңыр алабұқа енгізілді. Қазіргі кезде зерттеулер жүргізіліп жатыр, олардың соңғы жылдары осы көлдердегі амфибиялар популяциясының төмендеуіне себепші болғаны тексерілуде. Карпат тауларына ендемик болып табылатын тегіс тритонның (L. vulgaris ampelensis) бір түрі осы жерде мекендейді, ал еуропалық жалпы бақа парктің барлық аймақтарында кездеседі. Еуропалық гад басқан жыланның шағуы туралы хабарлар өте сирек болғанымен, туристер мен ауыл тұрғындары оларды көріп қалғанда көбінесе өлтіреді. Мұнда бірнеше эндемик омыртқасыздар түрлері табылды: тоғыз эндемик көбелек түрі, кем дегенде алты Plecoptera және төрт Trichoptera түрлері.

Оңтүстік Ретезат облысы

Ретезат тауларының оңтүстік жақтары Цзю алқабындағы Вулкан қаласынан (шығыс жағында) басталып, батыс жағындағы Кампушел қаласына дейін созылады. Вулкан, Лупени, Урикани, Кампул-луи-Нег және олардың арасындағы елді мекендерден Ретезат тауларына бірнеше кіреберіс бар болғанымен, Ұлттық саябаққа тікелей қол жеткізу Cheile Buții аймағынан (Петрошаниден шамамен батысқа қарай) басталып, Кампушелге дейін батысқа қарай жалғасады.

Солтүстік Ретезат облысы

Ретезат таулары мен Ретезат ұлттық паркіне Румынияның ұлттық жолы арқылы немесе 66-жол бойымен Петрошаниден оңтүстік-шығысқа, ал Симериядан солтүстікке қарай жүретін пойызбен солтүстіктен қол жеткізуге болады. 66-шы тас жолынан Ретезат тауларына бірнеше жолдар салады. Хатегтен тысқары Охаба де суб Пиатрадан Петрошаниден тысқары Мерисорға дейінгі тас жол бойындағы дерлік барлық ауылдардың Ретезат тауларына оңтүстікке қарай апаратын кіреберіс жолдары бар.