Кіріспе
Солтүстік Македония мен Грециядағы өзен Вардар (Вардар) немесе Аксиос (Αξιός). Оның ұзындығы шамамен километр, оның ішінде Грецияда шақырымдай бөлігі орналасқан. Ежелгі гректер б.з.д. 3 ғасырында кейде Вардариос (Βαρδάριος) деген атауды қолданған. Осы атау Византия дәуірінде кеңінен таралған. Өзеннің ең ежелгі аты – Аксиос, ол Гомердің (Іл. 21.141, Іл. 2.849) шығармаларында Трояның одақтастары пеондықтардың мекені ретінде айтылады. Пьетр Богдани өзеннің албан тіліндегі бұрынғы атауы Аси дегенді пайдаланған. Осы гипотетикалық фракийлік Аксио сөзінің "қара, жарқырамайтын" деген мағынасы грек тілінде Аксиополис, ал фракий тілінде Аксиопа (мүмкін, бұл да "қара су" дегенді білдіреді) деп аталатын Дунай сағасындағы қаланың атында кездеседі, бұл кейін славян тіліне Cernavodă деп аударылған, ол да "қара су" деген мағына береді.
The Vardar ('/v//ɑr//d//ɑr/; , , Vardar) or Axios (Αξιός, It is long, out of which are in Greece, The name Vardários (Βαρδάριος) was sometimes used by the Ancient Greeks in the 3rd century BC. The same name was widely used in the Byzantine era. The oldest known name of the river, Axios, is mentioned by Homer (Il. 21.141, Il. 2.849) as the home of the Paeonians allies of Troy. Pjetër Bogdani would use the form Asi, an earlier Albanian language name for the river. This same hypothetical Thracian Axio meaning "dark, not shining" is theorized to be found in the name of a city at the mouth of the Danube, called Axiopolis in Greek and Axíopa (perhaps again meaning just "dark water") in Thracian, which may later have been translated into Slavic as Cernavodă, also meaning "black water".
География
Өзеннің бастауы Солтүстік Македониядағы Гостивардан оңтүстік-батысқа қарай бірнеше шақырым жердегі Врутоктан басталады. Ол Гостивар және Скопье арқылы өтіп, Велеске жетеді, Гевгелия, Поликастро және Аксиуполи ("Аксиос қаласы") жанында Грекия шекарасын кесіп өтеді, содан кейін Орталық Македониядағы Эгей теңізіне құяды, бұл Солтүстік Грекиядағы Салоникиден батысқа қарай орналасқан. Вардар алабы Солтүстік Македония аумағының үштен екі бөлігін құрайды. Аңғарда Полог аймағы, Гевгелия төңірегі және Салоники облыстық бірлігінде құнарлы жерлер кездеседі. Өзеннің қалған бөліктерін таулар қоршап тұр. Грекияның 1-ші ұлттық тас жолы, сондай-ақ М1 және Е75 тас жолдары өзеннің барлық ұзындығы бойында, Скопьеге дейін аңғармен өтеді. Өзен Осман империясы кезінде өте танымал болған және қазіргі Түркияда да көптеген халық әндеріне шабыт сыйлаған, олардың ең танымалсы – Вардар Овасы. Ол сонымен қатар Скопье қаласының гербінде бейнеленген, ал ол өз кезегінде қаланың туына енгізілген.
Дунай-Вардар-Эгей каналын салу жобасы
Морава өзенінің аңғары мен Вардар өзенін байланыстыратын, соның арқасында Дунайды Эгей каналымен қосатын арна салу туралы ұсыныс көптен бері арман болған. Le Figaro газеті 2017 жылдың 28 тамызында Афина мен Белградтың жобасын жариялады. Пекинде ұсынылған грек-сербтік жоба фараондық сипатта: 651 км. Бұл жобаның құны 17 миллиард доллар.
Вардарис желінің
Вардарис немесе Вардарек – Грекия және Солтүстік Македониядағы өзен аңғары арқылы соғатын күшті бағытты солтүстік жел. Алғашқыда ол Вардар аңғарының "арнасы" бойымен, көбінесе жеңіл жел ретінде төмендейді. Грекия мен Солтүстік Македонияны бөліп тұрған биік тауларға жеткен кезде, ол қарсы беткейден құлайды, үлкен күш жинап, Салоники қаласына және Аксиос дельтасына суық ауа әкеледі. Францияның мистраль желіне ұқсас, ол Шығыс Еуропадағы атмосфералық қысым Эгей теңізінен жоғары болғанда пайда болады, және мұндай жағдай қыс айларында жиі кездеседі.