Кіріспе

Академиялық білімі
Мектеп бітіру білімі – орта білімді аяқтағандығы үшін берілетін академиялық білімі. Елге немесе аймаққа байланысты, бұл білім туралы куәлік орта мектеп дипломы, орта білімді аяқтағандығы туралы аттестат, орта мектептің жалпы аттестаты немесе мектеп аттестаты (басқа да атаулары бар) деп аталуы мүмкін. Орта мектеп дипломын немесе оған теңдес білікті алу үшін талаптар әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, кейбір мектептерде барлық оқушылар шет тілін міндетті түрде оқуы керек, ал кейбіреулерінде – жоқ. Орта мектеп дипломын алу үшін оқушылардың мектепте оқу мерзімі, сабақтардың күрделілігі және сабақтардың түрлері әр жерде әртүрлі болады.

Бұрынғы диплом стильдері

Дипломдар бастапқыда қой терісінен жасалатын, себебі қағаз тым берік болмаған және оны жасау қиын еді. Қой терісі қағаздай жұқа етіліп, ақпарат қолмен жазылатын. Бірақ, көп ұзамай дипломдарға пергамент қолданыла бастады. Бұрын дипломдар өте үлкен болған, алайда қазір стандартты хат немесе А4 форматында басылып шығару қалыпты жағдайға айналды. Тағы бір ерекшелік – дипломдарды тапсыру тәсілі. Ескі дипломдар көбінесе оралып, лентамен байланатын, бірақ дипломдар былғары мұқабаға немесе ағаш және шыныдан жасалған жақтауға да салынуы мүмкін. Кейде бітіру салтанатында бос қағаздар таратылады, ал ресми диплом кейін беріледі.

Диплом алу үшін қойылатын талаптар

Көптеген елдерде жоғары мектеп дипломдары тиісті курстарды аяқтағаннан және бір немесе бірнеше стандартталған тесттерден өткеннен кейін беріледі. Әр елде диплом алу үшін талаптар әртүрлі, ал кейбір жағдайларда жеке мектептер өз талаптарын белгілейді. Талаптар уақыт өте келе өзгеріп отырады. Жоғары мектеп диплом алу үшін жалпыға ортақ талаптар жиынтығы жоқ. Әр уақыт пен орынға қарай талаптар өзгеше болады. Диплом алуға құқылы, бірақ оны әлі алмаған адам – дипломға үміткер, ал алғаннан кейін – түлек деп аталады. Британдық үлгідегі білім беру жүйелері әр пән бойынша ұлттық емтихандарды жеке-жеке өткізеді, жоғары мектеп дипломының орнына – Англия мен Уэльсте орта білім берудің жалпы сертификаты, Ирландияда мектеп бітіру куәлігі, Шотландияда жоғары деңгейдегі емтихан, ал халықаралық деңгейде IGCSE/AICE. Кариб теңізі емтихан кеңесінің сертификаттары Кариб аймағындағы студенттерге орта білімнің бес жылын аяқтағаннан кейін беріледі және аймақтық және халықаралық деңгейде мойындалады. Еуропалық мектептер бакалавриат жүйесін пайдаланады. Халықаралық бакалавриат (ХБ) бүкіл әлемде кеңінен танымал болып келеді. АҚШ-та көптеген штаттар студенттерден түлек болу үшін стандартты тесттен өтуді талап етеді. Оқу жоспары мен оның іске асырылуы штатқа қарай әртүрлі. Флоридада ағылшын, уэльс және Солтүстік Ирландияның А деңгейлі бағдарламасы (жоғары сынып студенттері үшін Advanced International Certificate of Education деп аталады), ал Вирджиниядағы бірқатар мектептер IGCSE бағдарламасын қолданады. АҚШ-та он екінші сыныпты жеткілікті сабақтарды аяқтау арқылы бітірген, бірақ барлық стандартты бітіру талаптарын орындамаған жалпы білім беретін студенттер жоғары мектеп дипломын алмай, оның орнына қатысу туралы куәлік алады. Мектептер жоғары сынып студенттері үшін жоғары мектеп дипломымен қатар Кембридж халықаралық емтихандарын, Халықаралық бакалавриат және/немесе Жоғары оқу орнына орналасу бағдарламасын ұсынуы мүмкін. Студенттерге университеттегі академиялық кредиттерді және жоғары мектеп дипломын бір уақытта алуға мүмкіндік беретін қос тіркелу бағдарламаларын ұсынуы мүмкін. Австралияда алты штаттық және екі аумақтық жүйе бар, олардың әртүрлі оқу жоспарлары, стандарттары және бағыттары бар, бірақ олардың барлығы (Квинслендтен басқа) жалпы Австралиялық жоғары білімге қабылдау рейтингін (Australian Tertiary Admission Rank) шығарады, ол ұлттық деңгейде мойындалады. Бірнеше австралиялық жеке мектептер және Оңтүстік Австралия штатындағы бірқатар мемлекеттік мектептер IB-ді балама ретінде ұсынады.

Бітіру күні

Кейбір елдерде орта мектеп дипломы жастарға заңмен талап етілетін негізгі білімді сәтті аяқтағандығының символы болып табылады. Осы себепті, орта мектепті бітіру рәсімі ересек өмірге қадам басудың, салт-дәстүрге толы маңызды кезеңіне айналған. Орта мектепті бітіру рәсімінде студенттерге орта мектеп дипломы табыс етіледі. Курстарын аяқтаған студенттердің есімдері жария етіліп, олар сахнаға шығып, дипломдарын алады. Кейде студенттер бітіру салтанатында лентамен оралған бос қағаз немесе бос мұқаба алады; мұндай жағдайда, нақты диплом кейін беріледі.