Кіріспе

Банкроттықтан босату – жеке тұлғаны немесе бизнесті кредиторларға тиесілі белгілі бір қарыздар мен міндеттемелерден босататын сот шешімі. Яғни, бұл заңды процедура борышкердің банкротқа өтініш бермес бұрынгі белгілі бір қарыздарды төлеу міндеттемесін жояды. Банкроттықтан босату шешімі қабылданғаннан кейін борышкер босатылған қарыздарды қайтаруға заңды түрде міндетті емес, ал кредиторларға осы қарыздарды өндіріп алуға тырысуға тыйым салынады. Бұл борышкердің қаржылық жағдайына жаңа серпіліс алып, ауыр қарыз жүгінсіз алға жылжуға мүмкіндік береді. Борышкер босатылған қарыздар бойынша жеке жауапкершілікке тартылмаса да, кепілді кредитор борышкердің мүлкіне қатысты сот күшін жойған кез келген кепілдіктерді немесе мүліктік құқықтарды талап ете алады. Мысалы, егер борышкер кепілдік мүлікті сатса, кепілді кредитор сатудан түскен қаражатты алуға құқылы. Барлық қарыздар банкроттық процедурасында толығымен өтелмейтінін ескеру қажет. Сонымен қатар, борышкердің босатуға құқығын алуы үшін, мысалы, кредиттік кеңес алу және басқа да заңдық талаптарды орындау сияқты белгілі бір шарттарды орындауы керек. Борышкер босату шешімі алғаннан кейін, қарыз енді заңды күшін жойған болса да, оны өз еркімен қайтаруға құқылы. Мұндай жағдай көбінесе борышкердің кредитормен, мысалы, туысымен немесе дәрігермен ерекше қарым-қатынасы болған кезде кездеседі. Егер борышкер босату туралы шешімді жоғалтса, ол құжаттың көшірмесін банкроттық сотының кеңсесінен сұрап алуға құқылы. Әдетте, құжаттарды алу және куәландыру үшін белгілі бір төлем қажет болады. Кейбір банкроттық соттар PACER жүйесін пайдаланады, онда борышкер босату туралы шешімге электрондық түрде қол жеткізе алады.

Тарих

Құрама Штаттардағы банкроттық заңның тарихы ерте колониялық дәуірге дейін жетеді. Бұл заң Англия заңдарының үлгісімен жасалған, онда банкроттық заңдары 1542 жылдан бері қалыптасқан. АҚШ-та банкроттық туралы алғашқы заң 1800 жылы қабылданды, содан бері заң көптеген қайта қараулар мен толықтыруларға ұшырады. АҚШ Конституциясының I бабының 8-тармағы, 4-тармақшасы федералды үкіметке ұлттық банкроттық заңын жасауға және бақылауға өкілеттік берді. Бұрын банкроттық заңдары несие берушілердің мүддесін қорғауға, ал емес борышкерлерге арналған еді. АҚШ-тың банкроттық туралы алғашқы заңы, 1800 жылғы Банкроттық заңы деп белгілі, борышкердің мүлкін сатуды және түскен қаражатты борышкердің кредиторларына бөлуді көздеді, сондай-ақ қарыздарды өтеуді қамтамасыз етпеді. Бұл заң үш жыл өткен соң борышкерлерге тым қатал болғандықтан күштен шығарылды. 1838 жылы АҚШ үкіметі жаңа банкроттық заң қабылдады, ол борышкерлерге өз еркімен банкротқа өтініш беруге және белгілі бір қарыздардан босатуға мүмкіндік берді. Алайда, бұл заң да бірнеше жылдан кейін борышкерлерге тым кешірімді болғандықтан жойылды. 1898 жылғы Банкроттық заңы АҚШ-тағы қазіргі банкроттық заң жүйесін құрды. Бұл заң өз еркімен де, мәжбүрлеп те банкротқа түсуге және белгілі бір қарыздарды өтеуге мүмкіндік берді. 1898 жылғы заң банкроттық соттарын құрды және банкроттық істерді бақылау үшін банкроттық сенімдісінің лауазымын орнатып берді. Содан бері АҚШ-тағы банкроттық заң бірнеше маңызды өзгерістерге ұшырады. 1978 жылы Банкроттық реформа туралы заң қабылданды, ол қазіргі 7-тарау, 11-тарау және 13-тарау банкроттық жүйесін құрды. Банкроттық құқық бұзушылықты болдырмау және тұтынушыларды қорғау туралы заң (BAPCPA) 2005 жылы қабылданды, ол банкроттық заңға маңызды өзгерістер енгізді, соның ішінде 7-тарау бойынша банкротқа түсуге қойылатын талаптарды қатаңдатты және борышкерлерге қосымша талаптар қойып, олардың белгілі бір қарыздарды өтеу мүмкіндігін шектеді.

Банкроттық есептен шығару түрлері

7-тарау бойынша банкрот болатын адамның борышын толығымен жоюға абсолютті құқығы жоқ. Кредитор немесе мүлікті басқарушы борыштың жоюына қарсылық білдіре алады. Кредитор борыштың жоюына қарсылық білдіру үшін банкроттық соты жіберген хабарламада көрсетілген мерзімге дейін шағымдануы керек. 7-тарау бойынша банкрот болатын адамдардың 90%-дан астамы борыштарынан босатылады. Егер банкрот болатын адам екінші өтініш беруге дейін сегіз жыл ішінде 7-тарау немесе 11-тарау бойынша бұрын босатылған болса, сот босатуды қабылдамайды. Егер банкрот болатын адам екінші іс қозғалғанға дейін алты жыл ішінде 12-тарау немесе 13-тарау бойынша босатылған болса, егер ол бұрынғы істе рұқсат етілген кепілсіз талаптардың барлығын толығымен төлемеген болса немесе бұрынғы істегі жоспар бойынша рұқсат етілген кепілсіз талаптардың кем дегенде 70%-ын жақсы ниетпен және бар күшімен төлеген болса, онда босату мүмкін. 12-тарау және 13-тарау бойынша банкрот болатын адам жоспар бойынша барлық төлемдерді аяқтағаннан кейін босатуға құқылы. Егер банкрот болатын адам 13-тарау бойынша өтініш бергеннен кейін қажетті жеке қаржы курсын аяқтамаса, ол босатуға құқылы болмайды. 13-тарау бойынша борыштардың шамамен 25-40%-ы босатылады.

Банкроттық есептен шығарудан ерекшеліктер

7, 11 және 12-тараулар бойынша төлемнен босатылмайтын 19 түрлі қарыз бар. §523 бойынша банкроттық рәсімдерінде әдетте төлемнен босатылмайтын бірнеше қарыз түрлері бар. Оларға жалақыдан ұсталатын салықтар, студенттік несиелер, бала асырау төлемдері, алименттер, сондай-ақ алаялық немесе қасақана жасалған құқық бұзушылықтан туындаған қарыздар жатады. Мемлекеттік органдар тағайындаған айыппұлдар мен өтемақылар үшін, сондай-ақ өзге біреудің мүлкіне немесе денсаулығына қасақана келтірілген зиян үшін талап етілетін қарыздар банкроттық арқылы төленбейді. Банкроттық тізімінде көрсетілмеген немесе рәсімдер кезінде қасақана жасырылған қарыздар да банкроттық арқылы төленбейді. 13-тарауда, бірақ 7-тарауда төлемнен босатылатын қарыздарға мүлікті қасақана зақымдаудан туындаған қарыздар, төленбеген салық міндеттемелерін өтеу үшін алынған қарыздар және ажырасу немесе бөлек тұру кезіндегі мүлік бөлісінен туындаған қарыздар кіреді.

Босатуды жою

Кейбір жағдайларда сот босатуды жоюға құқылы. Мысалы, сенімді тұлға, кредитор немесе АҚШ сенімді тұлғасы борышкердің алаяқтық әрекеттері, банкроттық активтерге жататын мүлікті жасыруы немесе тексеру кезінде ақпарат бермеуіне байланысты босатуға шағымдануы мүмкін. Әдетте, шағымданушы тарап босатуды жою үшін босату туралы шешім шыққан күнден бастап бір жыл ішінде немесе сот ісі жабылғанға дейін өтініш беруі керек. 11, 12 және 13-тарауларда, егер борышкер алаяқтық жолмен босатылса, сот бұйрықты күштен шығаруға құқылы. Сот айыптаулардың шындығын анықтайды және егер олар расталса, босатуды жою туралы шешім қабылдайды.

Банкроттық бойынша басқа да босатулар

АҚШ-та банкроттық іс жүргізу кезінде банкроттық мүлікке (борышкерден өзгеше) тиесілі салықтар бойынша сенімдіге, борышкерге, борышкердің кез келген ізбасарына және (2005 жылғы 17 қазанда немесе одан кейін басталған істер үшін) банкроттық мүлікке арнайы босату қарастырылады. Іс аяқталғаннан кейін сенімді (бар болса) сенімді ретінде босатылуы мүмкін.