Кіріспе

Христиандық ішіндегі теологиялық дау

Иелікті құтқару туралы дау (сонымен қатар иелікті дау деп аталады) – христиандық ішінде сенім мен амалдың арақатынасына қатысты сотериологиялық мәселе бойынша туындаған теологиялық дау. Бұл пікір таласы кем дегенде 1980 жылдан бері Солтүстік Америкадағы кейбір конфессиялық емес және евангелистік шіркеулерде байқалып келеді.

Өмірбаян

"Рақым ғана" және "сенім ғана арқылы" – протестанттық реформацияның бес solae-ының екеуі. Көптеген протестанттар осы тіркестерді ерекше протестанттық деп санайды, ал Иеміздік құтқарылу туралы дау евангелистік протестанттық мағынада адамның "құтқарылуы" үшін рақым мен сенімге не кіруі және ненің қабылдамауы керектігіне қатысты. Не кіруі керек деген тіл бүкіл пікірталасқа еніп, көбінесе түсініктердің мағынасынан адамның тәжірибесіне ауысады; осылайша, "Құдай өзінің құтқару жұмысының бір бөлігі ретінде өкініш, сенім, киелілік, мойынсұну, адалдық және соңында даңқ беруді тудырады. Ол осы элементтерді тудыруда адамның күш-жігеріне тәуелді емес, сондықтан олардың бірінің болмауы құтқару жұмысының нәтижесі бола алмайды." Колостықтарға 2:6-дағы GNB-нің қабылдану тілі және кең таралған NIV-дегі қабылдау тілі ескеріле отырып, мысалы, NIV-ге негізделген зерттеу осы қабылдаудың қандай екенін түсіндірді. Джон Ф. Макартур кіші, өз кезегінде, мұндай қабылдаудың Мәсіхке бей-жайсыздық емес, белсенді мойынсұну екенін үйретті, бұл ағылшын тіліндегі "Иеміз ретінде қабылдау" деген сөздің шын мәнісін түсінудің жолы ретінде ұсынылды. Дегенмен, "Иеміз ретінде" деген тіркес даудың жалғыз метафорасы емес. 1959 жылы "Мәңгілік" журналында Мәсіхтің "болуы" керек деген тақырыпта пікірталасты қоздырған және осы идиоманы қолданған екі мақала жарияланды. Бұл сұрақ Мәсіхті қабылдаған адам үшін Мәсіхтің қандай болуы керек: ол "Иеміз" болуы керек пе, "Құтқарушы" болуы керек пе, әлде екеуі де ме? Он жылдан кейін (1969 ж.) Чарльз Райри осы идиоманы 1959 жылғы қыркүйектегі "Етернити" журналындағы мақалалардың атауын сөзбе-сөз келтіріп, тарау тақырыбы ретінде қолданды. Осы идиома, Мәсіхтің қандай болуы керек, Мәсіхтің қандай екендігіне байланысты құтқарылу үшін не қажет екенін анықтау және талқылау үшін пайдаланылды. Бір автор, Артур В. Пинк (1886–1952), Мәсіхтің Иеміздігін оған толық бағынумен байланыстырды, бұл бастапқыдағы қажетті шарт. 1988 жылы Джон Ф. Макартур кіші "Исаның Ізгі хабары" кітабының бірінші басылымын жариялады. Құтқарылуды оның нәтижесімен және құтқарылудың сөзсіз тудыратынымен анықтап (тек даңқ емес, жақсы амалдар, өкініш, сенім, киелілік, мойынсұну және адалдық), кітап пікірталас ауқымын кеңейтіп қана қоймай, оның мәнін де кеңейтті – мәсіхші өмірінде ненің қажет екендігі және кімнің не істейтіні туралы сұрақтарға дейін. Евангелиедегі мойынсұну тілі де мәселеге айналды. "Бос рақым" теологиясы түрлі қарсы немесе қайшы пікірлерді біріктіретін ұғымға айналды, кейде Иеміздік құтқарылуды заңдық деп санайды, ал кейде оған одан да күшті қарсылық білдіреді, мысалы, қажетті мойынсұнудың дәрежесі, сапасы және ағымдағы көрінісі туралы нақты емес деп айыптайды.

Алдын ала өнімдер

Ричард Бакстердің неономиандығы да осындай дау тудырды, және Лордтық құтқарылу осымен салыстырылады. Антиномиандық дау қазіргі Лордтық құтқарылу туралы дауға тарихтағы ең жақын нұсқа болып табылады.

Өмірбаян

Реформациялық дәстүрдің өкілдері және олардың арминийлік протестанттармен құтқарылуда адамның қатысу рөлі туралы тарихи даулары, көптеген кальвинистер Августин британдық монах Пелагийға қарсы жазған еңбектеріндегі алғашқы күнә мәселесімен байланыстыратын пікірталас, реформациялық ғалымдар мен шіркеу басшыларына олар жалған жақсы хабар деп санайтын нәрсеге қарсы тұру үшін интеллектуалдық дәстүр сыйлады. Льюис Сперри Чейфердің 1948 жылғы жүйелі теологиясында құтқарылу мәселесінің бастапқы түрлену аспектісі туралы алғашқы талқылау өтті, ол "Құдайға сену және мойынсұну" фразасын қолданды (және сынға алды). А. В. Пинк те осы тілді қолданды, бірақ кейінірек талқыланған "мойынсұну" және "Лордшип" терминдерін болжады (және қолдады). Сондықтан, 'Лордшип құтқарылу' термині Макартурдың 1988 жылғы кітабының бірінші басылымынан бұрын пайда болды, мүмкін 1959 жылғы Эверетт Ф. Харрисон мен Джон Стотт арасындағы Eternity журналындағы (1959 жылғы қыркүйек) дебаттан кейін.

Қазіргі заманғы дау

Бұл дау 1980 жылдардың соңында евангелистік әлемнің назарына түсті, Джон Ф. МакАртур 1980 жылғы Гэллап сауалнамасы бойынша американдықтардың үштен бірінің «қайта туылғанмын» деп мәлімдегені миллиондаған адамның адасқа түскенін, жалған және жанды жоятын сенімге ие екенін көрсетті. Бұл мәселеге қатысты көптеген жауаптар жарияланды, әсіресе діни семинариялардың оқытушыларынан. Мысалы, Даррел Л. Боктың «Исаның Ізгі хабары» кітабының 1988 жылғы басылымына жасаған алғашқы шолуы 1989 жылғы қаңтар-наурыз айларындағы Bibliotheca Sacra журналында жарық көрді. Сондай-ақ 1989 жылы Чарльз Райри «Осылайша зор құтқарылу» және Зейне С. Ходжес «Толығымен еркін!» кітаптарын шығарды – Иеміздік құтқарылуға қатысты Киелі кітаптағы жауап. 1989 жылғы екі кітаптың жарық көргені тікелей пікірталасты авторларының түсіндірмелерімен шектеді, бірақ Бок мақаласы МакАртурдың кітабымен келіспеушілік және келісімге қатысты нақты тұжырымдармен қатар, «оқушы» және «Иеміздік» сияқты терминдердің анықтамалық талқылауын қосты және талқылауға шамадан тыс айту сияқты риторикалық тәсілдерді енгізді. Бірақ осыдан кейін көп ұзамай, 1992 жылы МакАртурдың еңбегінің қайта қарастырылған басылымынан бұрын, реформаланған семинариялардың әртүрлі факультеттерінен алынған жауаптар жинағы жарық көрді. Бұл жинақта Макартур мен Ходжеске, әсіресе Майкл Хортонның «Кітапты мұқабасынан бағаламаңыз» деген үлесіне сын-пікірлер кірді.