Кіріспе

Бұл Филиппин тарихының уақыт жобасы, Филиппин мен оның ізашар мемлекеттеріндегі маңызды заңдық және аумақтық өзгерістерді, сондай-ақ саяси оқиғаларды қамтиды. Осы оқиғалардың контекстін білу үшін Филиппин тарихына көңіл бөліңіз.

Тарихқа дейінгі

Жыл ((Б.з.д.) Күні Оқиға Көз 500,000 Кагаян үңгіріндегі ерте адамдар. 400,000 Homo Erectus түріне жататын адамдар Филиппинге аяқ басқан. 250,000 Адамдар қоныстанды деген болжам бар. 55,000 Филиппиндегі алғашқы Homo sapiens. 50,000 Ерте адамдар Палаван, Табон үңгірінде тас құралдар жасаған. 8,000 Басқа үңгірлердегі ата-бабалар: Батангас, Булакан және Ризал. Палаванның Гури және Дуйонг үңгірлерінде Homo sapiens өмір сүрген. 40,000 Негритостар қоныстанды. Батангас провинциясында табылған он мыңдаған өте әсем жаде бұйымдары жаде мәдениетінің болғанын көрсетеді.

11 ғасырлар

Жыл ((Б.з.д.) оқиғасы Күнін Шығанағы: б.з.д. 1000 шамасында Филиппиндегі соңғы неолиттік кезең. Роберт Фокс Палавандағы Лета-лета үңгірлеріндегі жерлеу орнында табылған «Есік ашатын құмыраша» (Yawning Jarlet) арқылы дәлелденген, кейін Филиппиннің ұлттық қазынасына айналған. Филиппиндегі кен өндірісі шамамен б.з.д. 1000 жылдары басталды. Ертедегі филиппиндіктер алтын, күміс, мыс және темір кен орындарында жұмыс істеді. Олар ежелден жеткен асыл тастар, алтын құймалар, тізбектер, каломбигас және сырғалар мұра етіп алды. Сондай-ақ, алтын қанжар саптары, алтын табақтар, тістерге алтын қаптамалар және ірі алтын әшекейлер де қолданылған.

Б. з. б. 9-10 ғасырлар

Жыл ((б.з.д.) Күні Оқиғасы 900 ж.б.з.д. Филиппинде темір дәуірінің басталуына қатысты табылған деректер Тамил Наду мен Филиппин аралдары арасындағы сауданың б.з.д. тоғызыншы және он бірінші ғасырларда болғанын көрсетеді.

б. з. д .

Б.з.д. 890–710 жылдары Са Хуюн мәдениетінің куәлігін Липуун нүктесіндегі Табон үңгіріндегі Манунгул үңгірінен қазылған екіншілік жерлеу құмырасынан табуға болады. Құмыра қақпағындағы теңіз толқындарының бейнесі осы Манунгул құмырасын Са Хуинь мәдениетінің керамикалық дәстүріне жатқызады. Бұл Борнео-Палаван аймағынан шығыстан батысқа қарай көшіп, Оңтүстік Вьетнамға қоныстанған халық. Б.з.д. 600 жылы Палаван, Кордильера және Батанес халқы ежелгі алтын шеберлеріне айналды. Батанес аймағында 20 ғасырға жуық уақыттан бұрын салынған алтын әшекейлерді жасаған ежелгі алтын шеберхана табылды. Б.з.д. шамамен 400 жылы, көбінесе су көздеріне жақын, ірі ауылдар пайда болды, бұл саяхаттау мен сауданы жеңілдетті. Қоғамдар арасындағы байланыс жеңілдегендіктен, олар бұрын мүмкін болмаған ұқсас мәдени ерекшеліктерді бөлісе бастады, осыған дейін қоғамдар тек шағын туыстық топтардан тұрған кезде. Б.з.д. 300–200 жылдары қарабао немесе су бұқасын қолға үйрету және шаруашылық жүргізу басталды. Б.з.д. 100 жылы Помпоний Мела, Маринос және Эритрея теңізінің айналымы осы аралды атады, ол Үндістанның Суварнадвипасы, яғни "Алтын арал" дегенмен тең. Иосиф Флавий оны латын тілінде Aurea деп атап, аралды Киелі кітаптағы Офирмен байланыстырды, сол жерден Тир және Сүлеймен кемелері алтын мен басқа да сауда тауарын әкелді.

2 - 3 ғасырлар

200 ж. шамамен Филиппиндегі жерлеу керамикасының тағы бір мысалы. Кем дегенде 3 ғасырдан бері жергілікті халықтар Оңтүстік-Шығыс және Шығыс Азия елдерімен байланыста болған. Ұсақ этникалық топтар бірнеше шағын саяси бірліктерді біріктіру арқылы көптеген қала-мемлекеттер құрды. Әрқайсысы баррагай деп аталатын, дату немесе басшыға (қазіргі кезде испандық емес филиппиндік этностар арасында қолданылады) бағынып, патшаға жауап беретін. Са Хуюн мәдениетінің аяқталуымен халық әртүрлі басшылықтарға, патшалықтарға және теңіз үстемдіктеріне біріктірілді. Алайда, Са Хуюн мәдениетінің іздері Масбате аймағының жергілікті халқы арасында сақталды. Каланай үңгірінен табылған артефактілер ежелгі Масбатеньолардың 1500 жылға дейін Са Хуюн мәдениетін сақтап келгенін көрсетеді. 220–263 ж.ж. Қытайдағы Үш патшалық дәуірі. Оңтүстік Қытайдағы Анвей провинциясында тұратын "ұсақ, қараңғы терілі халықты" хань халқы оңтүстікке ығыстырды. Олардың кейбіреулері Тайландқа қоныстанса, қалғандары Индонезияға, Суматраға, Борнеоға көшті. Олар Аэтас деп белгілі болды, және Палаванның Батак тайпасы олардан тараған.

4 ғасырдан бастап

Жыл Күні Оқиғасы Көзі 400 Аралас және халықаралық сауда дамыды, нәтижесінде мәдени біртектілік артты. Теңіз үстемдіктері индуизм мен буддизмге көшті, индуизм-буддизм мәдениетін қабылдады және осы дәуірде ақсүйектер арасында осы дін мен мәдениет гүлденді.

VIII ғасыр

Жыл Дата Оқиға Көз 700 Кави жазуының тууы, бұл Абугида теңіз жағалауындағы Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңінен қолданыс тапты. Кави немесе Кавикаан сөзі санскрит тілінде "Шиыр" деген мағынаны білдіреді.

10 ғасыр

Жыл Күн Оқиға Көзі 900 сәуірдің 21-і Тарихқа дейінгі кезеңнің аяқталуы. Лагуна мыс жазуы – Филиппиннің ең ерте белгілі құжаты, Манила аймағында Кави әрпімен жазылған. Манила шығанағы төңірегінде Үндістан мәдениетіне жақын Тондо Корольдігінің пайда болуы. 971–982 жылдар Қытайдың Филиппинмен тікелей байланысының ең ерте мерзімі 982 жыл деп саналады. Сол кезде "Маи" (қазір Лагуна де-Бей көлінің жағасындағы Лагуна шығанағы немесе Миндоро аралындағы бір аймақ деп есептеледі) саудагерлері келген. 1000 жыл Буддизм және индуизм, сонымен қатар анимизм, көрші елдердің ықпалымен Филиппин архипелагының көп бөлігінің дініне айналды. 1025 ж. шамамен Кесон провинциясының Муланай қаласының жанында, Камахатик тауының етегінде 280 гектарлық ежелгі ауыл болған. Археологтар 2011-2012 жылдары орманды тау басында 1000 жылдық әк тастан жасалған табыттарды тапты, бұл ерте филиппиндіктердің көне жерлеу салтының куәсі.

ХІ ғасыр

Жыл Күні Оқиғасы Көзі 1000 Орта Вьетнамнан келген Оранг Дампуан халқы Сулуда сауда аймақтарын құрды. Батанес аралдарында Иватандар тау бекінісі қалалары – Иджангтарды салды. 1001 жылдың 17 наурызында Сун Ши құжаты Бутанның үнділік раджанатынан келген салық төлеушілер делегациясын тіркеді.

12 ғасыр

Жыл Күні Оқиға Көзі 1007 Малай иммигранттары Палаванға келді, олардың көптеген қоныстарын малай басшылары басқарды. 1155 ж. шамамен сол кезде Жапониямен сауда-саттық гүлденді, әсіресе, жасыл шай мен күріш шарабы сақтауға арналған үлкен, жергілікті "Русон цукури" (жапонша: 呂宋製 немесе 呂宋つくり - "Лүсон жасалған") саз құмыраларына зор сұраныс болды. Тагалог, Капампанган және Пангасиненс сазгерлері әрбір құмыраны Байбайин әріптерімен белгілеп, оның қандай мақсатта қолданылғанын және қай пеште жасалғанын көрсететін. 1174–1175 жж. Висая аймағынан келген шабуылшылар Сонг әулетінің Қытайының бір бөлігі болған Формозаға (қазіргі Тайвань) бірнеше шабуылдар жасады. 1180 ж. шамамен Сулу сұлтандығы құрылғанға дейін Лупа Суг (қазіргі Джоло, Сулу) үнділік басшылығы гүлденді. Раджа Сипад Ескінің билігінде Буранун халқының қонысы болды.

13 ғасыр

1200 жылы Маджапахит индонезиялықтары Палаванға барып, буддизмді алып келді және жергілікті тұрғындарға уағыз айтты, жергілікті тұрғындар анимизмнен сенімдерін өзгертіп, буддистерге айналды. Ибалой Бенгетте қабаян мумияландыру процесі басталды, ол "от мумиялары" деп те аталады. 1240 жылы араб Туан Машаика саяхаттап, Сулуға ислам дінін таныстырды. Миндоро аралында буддистік Маи гүлденді және Гат Са Лихан басшылығымен Сунь әулетіне Хуан (патша) ретінде салық төлейтін мемлекетке айналды. Фукьен провинциясының теңіз саудасын басқарушы Чжао Ругуа "Жу Фан Цзи" ("Түрлі тайпалар туралы есеп») атты кітап жазды, онда ол Лусон аралындағы Миндоро аралындағы Маи елмен сауда жасағанын сипаттады, ол испандықтар келгенге дейінгі Филиппин мемлекеті болған.

XIV ғасыр

Жыл Күн оқиғасы Көз 1300 Брахма жазуы негізіндегі Байбай әрпінің қабылдануы. 1305 ж. Мандалуён тұрғындары әрқашан еңбекқорлығымен белгілі болған. Соғыстан кейінге дейін ерлер кір жуумен айналысып, сырттан келгендердің қызығушылығын тудырса, әйелдер киімдерді үтіктеген. 1369 жылы сулулар Маджапахитке және оның провинциясы Пониге (Бруней) шабуыл жасап, қазына мен алтынды тонады. Маджапахит флоты сулуларды ығыстыруға жетістікке қол жеткізді, бірақ Пони шабуылдан кейін әлсіреп қалды. 1380 жылы Шейх Карим әл Махдум Жолоға келіп, мешіт салады. 1390 жылы Багуинда Али Буансаға, Сулуға келеді және халық оны Раджа деп атайды. 1458–1459 1547 жылдың қазаны – 1549 жылдың ақпаны Лузоннан келген Луколар немесе жауынгерлер Бирма-Сиам соғыстарына сарбаздарды жіберіп, Патшалық Бирма армиясының ақ пілдерімен күресті, сонымен бірге Сиам астанасы Аютаяны жаулап алу үшін Бирма патшасына көмектесті. 1470 ж. шамасында Намайя Лакан Тагканды өзінің билеушісі етіп тағайындады. Бұл кең патшалыққа қазіргі Киапо, Сан-Мигель, Санта-Меса, Пако, Пандакан, Малате, Маниланың Санта-Анасы, Мандалуёнг, Сан-Хуан, Макати, Пасай, Патерос және Пасигтің бір бөлігі кірді.

1500-жылдар

Жыл Күні Оқиғалар Көз 1500 Манила шайқасында Бруней империясы Тондо әулетін жеңіске бұйырды. Раджа Сулейман басшылығымен Болкия әулетінің билігі астында Майнила патшалығы құрылды. Пинатубо тауының тарихқа енген атылуы, Буаг атылу кезеңі, оның атылу масштабы шамамен 1991 жылғы атылумен салыстырылады. Бруней империясының сұлтан Болкиясы және Майнила, Сулу сұлтандығы және Магуинданаодан құралған одақтастары Панай аралына шабуыл жасауға тырысып, сәтті болмады және Маджа-ас конфедерациясына қарсы соғыс ашты.

1520-жылдар

Жыл Күн Оқиға Көзі 1521 16 наурыз Филиппиннің ашылуы: Португалиялық Фердинанд Магеллан «Консепсьон», «Тринидад» және «Виктория» деп аталған үш кішкентай кемемен Хомонхонға қонды. Магеллан бұл жерді 16 наурыз күні Әулие Лазарь мерекесі болғандықтан, Сан-Лазар архипелагы деп атады. Ол сондай-ақ Самар аралына да қонды. 7 сәуір Магеллан Себуға қонды; Себудың Раджа Хумабонымен кездесіп, тағы бір Қанды келісімге келді. 27 сәуір Легаспи Себуға оралды; қоныс құрылды. 8 мамыр Легаспи елдегі алғашқы тұрақты испандық қонысын құрды. 1568 Португалдықтар генерал Гонсало де Перейра басшылығымен Себуға шабуыл жасап, портын блокадалады. 1569 Қазіргі Капис провинциясы испандық қонысқа айналды.

1570-жылдар

Жыл Күн Оқиға Көзі 1570 Португалдықтар колонияға қайта шабуыл жасайды, бірақ олардың шабуылы тойтарысқа ұшырайды. Мамыр Легаспи Мартин де Гойти басшылығымен Манилаға экспедиция жібереді. 1574 жыл 7 қараша Испан корольінің жарлығымен филиппиндерді құлдыққа алуға тыйым салынады, бұл бір күн бұрынғы наразылыққа жауап ретінде жасалды.

1580 жылдар

Жыл Күн Оқиға Көзі 1580 сәуір Гонсало Ронкильо де Пеньялоза генерал-губернатор болып тағайындалды (1580–1583) Испания королі Филипп II Португалия королі болды, бұл Филиппинде португалдықтардың мазалауын тоқтатты. Испандар 16-дан 60 жасқа дейінгі барлық еркек тума жергілікті тұрғындарға мәжбүрлі еңбек жүргізді. 1581 жылы елдің алғашқы епископы Салазар келді. 1582 жылы испандықтар мен жапондық рониндер арасында шайқастар болды. 1583 жылдың 10 наурызы Диего Ронкильо генерал-губернатор болып тағайындалды (1583–1584) 1584 жылдың 16 мамыры Сантьяго де Вера генерал-губернатор болып тағайындалды (1584–1590) Махарликалардың қастандығы (1587–1588) 1 маусым Гомес Перес Дасмариньяс генерал-губернатор болып тағайындалды (1590–1593) Қазан Педро де Рохас генерал-губернатор болып тағайындалды (1593) 1594 жылы Санта-Исабель монастыры құрылды. Нуэва-Сеговия епархиясы құрылды, алғашқы епископы Мигель де Бенавидес болды. Касерес епархиясы құрылды, алғашқы епископы Луис Малдонадо болды. Себу епархиясы құрылды, алғашқы епископы Педро де Агурту болды. 1596 Мағалат көтерілісі (1596) 1600 Педро Буканег ауызша эпосты «Биаг ни Лам Анг» деп жазды.

16 ғасыр

1600 жылы Испания мен Нидерланды арасындағы Еуропа соғысы барысында голландтар архипелагқа тактикалық шабуыл жасайды. Испан отаршылдық үкіметі Бандала жүйесін құрады. Манила мен Мексиканың Акапулько қаласы арасындағы галеон саудасы басталады. 1601 жылы Игороттар көтерілісі (1601). 1602 жылы 1602 жылғы қытай көтерілісі. 1606 жылы Реколектер келді.

1610-шы жылдар

Жыл Күні Оқиғалар Көзі 1611 Филипп III-нің Доминикан семинария колледжін (қазіргі Санто-Томас университеті) ашуға рұқсаты Манилаға жетеді. Colegio de Nuestra Señora del Santísimo Rosario (қазіргі Маниладағы Санто-Томас университеті) ресми түрде ашылады. 1621 Colegio de Manila университет мәртебесіне көтеріліп, Папа Григорий XV оны Универсидад де Сан Игнасио деп атады. 1633 жылдың 29 тамызында Хуан Серезо де Саламанка генерал-губернатор болып тағайындалды (1632–1635). 1643 жылы Сан-Фелипе Австрия университеті жабылды. Доминикан орденінің басшысы Папа Иннокентий X-нің рұқсатымен Санто-Томас университетінің ректорын тағайындау құқығын иеленді. 1647 Голландия Пуэрто-де-Кавите шайқасында испандықтарды қоршады. 1649 Сумурой көтерілісі (1649–1650). 15 желтоқсан Малонг көтерілісі (1660–1661).

1770 жылдар

Жыл Күн Оқиға Көзі 1770 шілде Симон де Анда и Салазар генерал-губернатор болып тағайындалды (1770–1776) 1774 қараша 9 Испания королі Карл III-нің бұйрығымен шіркеулер секуляризацияланды. 1776 30 қазан Педро де Саррио генерал-губернатор болып тағайындалды (1776–1778) 1783 Себу епископы Матео Хоакин де Аревало Сан-Карлос семинариясын (кейін Сан-Карлос университеті деп аталды) 1769 жылы иезуиттер таратылғаннан кейін жабылған Сан-Ильдефонсо колледжінің ескі ғимаратынан құрды. 26 маусым Испандықтар Батанес аталған аралдар тобын Филиппинге қосып, Провинция де ла Консепсьон провинциясын құрды. 1787 22 қыркүйек Педро де Саррио генерал-губернатор болып тағайындалды (1787–1788) 1808 мамыр Француз императоры Наполеон Бонапарт өзінің ағасы Жозеф Бонапартты Испания патшасы етіп тағайындады. 1809 22 қаңтар Король Жозеф Бонапарт филиппиндіктерге испан азаматтығын берді және колонияның испан кортестерінде өкілдік құқығын берді.

1810-шы жылдар

Жыл Күн Оқиға Көзі 1810 жыл 4 наурыз Мануэль Гонсалес де Агилар генерал-губернатор болып тағайындалды (1806–1813) 1812 жыл 19 наурыз Испания Кортесі Кадис конституциясын қабылдады. 24 қыркүйек Испания Кортесіне алғашқы филиппин делегаттары Педро Перес де Тагле мен Хосе Мануэль Корето Мадридте қызметке кірісуге ант берді. 1813 жыл 17 наурыз Кадис конституциясы Манилада қолданысқа енгізілді. 4 қыркүйек Жозе Гардоки Джаравеития генерал-губернатор болып тағайындалды (1806–1816)

1820-шы жылдар

Жыл Күн Оқиға Көзі 1822 жыл 30 қазан Хуан Антонио Мартинес генерал-губернатор болып тағайындалды (1822–1825) Escuela de Artes Y Oficios de Bacolor Азияның ең көне кәсіптік мектебі ретінде құрылды. 1862 жыл Екі тілде екі апталық «El Pasig» басылып шықты, ол алғашқы жергілікті газеттердің бірі. 18 қыркүйекте қазіргі Камаринс-Сур провинциясында Колежио-де-Санта-Изабел (қазіргі университет) қыздарға арналған елдің алғашқы нормалды мектебі ретінде құрылды. 10 наурыз Антонио Молто мен Федерико Лобатон генерал-губернатор міндетін атқарушылар болды (1888) 1896 жыл Булаканның Панди қаласында Какаронг де Сили Республикасы құрылды. 1897 жыл 1 қаңтар Пандиде, Булакан провинциясында генерал Эусебио Роке басқаратын революционерлерге қарсы испандық әскерлердің шабуылында 3000-ға жуық филиппиндік жауынгер қаза тапты. 6 ақпан Багумбайанда Катипунан жетекшісі Роман Баса мен оның сегіз мүшесі атылды. 17 ақпан Запоте көпірі шайқасы 23 наурыз Калибо, Акланнан он тоғыз филиппиндік өлтірілді. 15 сәуір Хосе де Лашамбре генерал-губернатор міндетін атқарушы болды (1897) 11 сәуір Базилио Августин генерал-губернатор болып тағайындалды (1898) 15 қазан Фрэнклин Брукс басып шығарған «The American» екінші ағылшын тіліндегі күнделікті газет. 1 маусым Жоло, Ланао, Котабато, Давао және Замбоанга округтерінен тұратын Моро провинциясы құрылды. 1907 жыл 3 маусым Centro Escolar University Centro Escolar de Señoritas ретінде құрылды. 30 маусым Бірінші конгресс сайлауы өтті. 13 қыркүйек Макарио Сакай дарға асылып, Тагалог Республикасының соңы болды. 10 қазан Қауіпті есірткілерді қолдану мен сатуды шектеу және реттеуді қарастыратын Алау заңы (No 1761) қабылданды. 16 қазан Бірінші Филиппин Ассамблеясы ашылып, жұмыс істеді. 1909 жыл 6 наурыз қазіргі Филиппин Университетінің Лос-Банос кампусы құрылды, ол алғашқы дербес UP кампусы. 1913 жыл маусым Бад-Багсак шайқасы 1 қыркүйек Ньютон У. Гилберт азаматтық губернатор болып тағайындалды (1913) 6 қазан Фрэнсис Бертон Харрисон азаматтық губернатор болып тағайындалды (1913–1921) 1914 жыл 27 шілде Iglesia ni Cristo (Азиядағы ең ірі тәуелсіз шіркеу) үкіметке тіркелді. 1916 жыл 16 қазан Джоунс заңы қабылданды, ол толық филиппиндік заң шығарушы органы құрды. Мануэль Кесон Сенат Президенті болып сайланды, ал Серхио Осменья Филиппиннің Өкілдер палатасының спикері болып сайланды. 1917 жыл 11 қаңтар АҚШ үкіметі астындағы филиппиндіктердің алғашқы кабинеті құрылды. 9 наурыз Абра провинциясы (No 2683) 1919 жыл 19 қыркүйек Жозе Непомученоның үнсіз фильмі «Далаганг Букид» шықты, ол жергілікті өндірістегі алғашқы фильм болды.

1920-шы жылдар

Жыл Күн Оқиға Көзі 1920 Америка отаршылдық үкіметі Тау провинциясын құрды. Маусымда электрмен жабдықтау компаниясының иесі Генри Герман Манила мен Пасайда үш радиостанцияны, сондай-ақ олардың сынақ хабарларын тарату үшін жұмыс істей бастайды. 1924 жылғы 4 қазанда Филиппин радио корпорациясы (ФРК) сол жылдың басында Германның хабарларын шығара бастаған KZKZ радиостанциясын сатып алады; эксперименталды станцияларды алмастырады. 1925 жылы Қиыр Шығыс радиосы ФРК-мен біріккеннен кейін хабар тарату тоқтатылды. 23 ақпан Юджин Аллен Гилмор азаматтық губернатор (1929) міндетін атқарушы етіп тағайындалды. 8 шілде Дуайт Ф. Дэвис азаматтық губернатор (1929–1932) міндетін атқарушы етіп тағайындалды. 2 қараша Ескі Мисамис Мисамис Батысы және Мисамис Шығысы провинцияларына бөлінді. (№ 3537 Заңмен бекітілді; 1930 жылғы 28 қарашадағы № 3777 Заңмен толықтырылды). 1932 жылғы 9 қаңтарда Джордж С. Бутте азаматтық губернатор (1932) міндетін атқарушы етіп тағайындалды. 21 қаңтарда қазіргі Давао-дель-Нортеде Давао түрмесі мен жазалау фермасы құрылды (№ 3732 Заңмен бекітілді); елдегі алғашқы жазалау ошағы. 7 мамыр Палаван аралынан әлемдегі ең ірі інжулердің бірі табылды.

1940 жылдар

Жыл Күн оқиға көзі 1941 қаңтар 1 Ромблон провинциясының құрылуы (Коммуналдық акт No. 38) 10 желтоқсан Жапон ұшақтары Кавиттегі Сангли нүктесіне шабуыл жасады. 28 желтоқсан Филиппин және АҚШ әскерлері Батаанға шегінді. 30 желтоқсан Президент Кесон және вице-президент Осменья екінші мерзімге ант берді, орын – Кавиттегі Коррегидор аралы. 6 мамыр Коррегидор аралы жапон әскерлеріне түсті. 14 қазан Құрсақ үкіметінің іске қосылуы. Лорел ант берді. 30 қаңтар Кабанатуанға шабуыл: 121 американдық сарбаз және 800 филиппиндік партизан Филиппиндегі Кабанатуан қаласындағы жапондық тұтқын лагерінен 813 американдық әскери тұтқынды босатып алды. Қаңтар-ақпан Батаан шайқасы (1945) Ақпан-сәуір Багио шайқасы Ақпан Лос-Банос шабуылда 4 ақпан АҚШ әскерлері Манилаға кірді. 22 ақпан Хұқбалахап әскерлерінің басшылары АҚШ әскерлерімен тұтқындалды. 24 ақпан Манила шайқасы аяқталды. Жапондықтар АҚШ және филиппиндік әскерлеріне бас иді. 27 ақпан Макартур Малакананг сарайын Осменаға тапсырды. Шілдеде Пампанганың Кандаба қаласында Hukbong Mapaglaya ng Bayan (HMB) ұйымдастырылды. Шілдеде Конгресс Белл сауда туралы заңды қабылдады. 4 шілде АҚШ Филиппин Республикасының тәуелсіздігін мойындады. Мануэль Роксас Үшінші Республиканың бірінші президенті болды. Маусым Филиппин Корея соғысына қосылды, Біріккен Ұлттар Ұйымының қолбасшылығымен 7000-нан астам әскер жіберді. 15 маусым Ескі Миндоро Батыс Миндоро және Шығыс Миндоро провинцияларына бөлінді. (Республикалық акт No. 505) 1952 сәуір-мамыр Қарулы Күштер Сьерра-Мадре тауларында Хук бекіністерін іздеу үшін Нуа-Эсиада "Төрт роза" операциясын бастады. 6 маусым Ескі Замбоанга жаңа провинцияларға: Замбоанга-дель-Норте және Замбоанга-дель-Сур болып бөлінді. (Республикалық акт No. 711) 10 қараша Рамон Магсейсей Филиппин Республикасының президенті болып сайланды. (Республикалық акт No. 1700) шілде АҚШ Конгресі революцияға қатысты құжаттарды Филиппинге беру туралы заңды бекітті (Республикалық акт No. 8581). 14 қараша Карлос П. Гарсия Филиппин Республикасының президенті болып сайланды. Шілдеде Президент Макапагал, Сукарно (Индонезия) және Тунку Абдул Рахман (Малайя Федерациясы) Мафилиндо келісіміне қол қойды. 8 тамыз Ауыл шаруашылығы жерлерін реформалау кодексі (Республикалық акт No. 3844) президенттің қол қоюымен заңға айналды. 1964 жылдың мамыр айында Маниладағы Сампалокта Partido Komunista ng Pilipinas бас хатшысы Иса Лава тұтқындалды. Тамыз Конгресс президенттің бұйрығын ратификациялады (Республикалық акт No. 4166), елдің тәуелсіздік күнінің аталуын өзгертеді. 14 тамыз Мисс Филиппин Гемма Круз 1964 жылғы "Мисс Халықаралық" атанды, бұл титулға ие болған алғашқы филиппин. Қарашада Жозе Мария Сисон Кабатаанг Макабаянды (KM) құрды және төраға болып сайланды. 1965 жылғы 19 маусымдағы Республикалық акт No. 4221 ескі Самарды Батыс Самар, Солтүстік Самар және Шығыс Самар провинцияларына бөлді. 1966 Азия даму банкі Манилада жаңа штаб-пәтерін ашты. Ақпанда Даваода филиппиндік-американдық ассамблеясы өткізілді. 18 маусым Ескі тау провинциясы Бенгейт, Тау провинциясы, Калинга-Апаяо және Ифугао жаңа провинцияларына бөлінді. (Республикалық акт No. 4695) Шілдеде Президент Маркос Вьетнамға көмек туралы заңға қол қойды. Шілдеде Пампанганың Кандаба қаласының мэрі, сонымен қатар провинциядағы Анти-Хук Мэрлер лигасының президенті Хуктарға қатысты оқиғада қаза болды. Тамыз Конгресс Филиппиннің Азаматтық әрекет тобына (Philcag) Вьетнамға жіберу үшін қаражат бөліп берді. Қыркүйекте Philcag батальонының бірінші тобы Филиппиннен Оңтүстік Вьетнамға аттанды. Қыркүйекте АҚШ Мемлекеттік хатшысы Дин Раск және Сыртқы істер министрі Нарсисо Рамос әскери базаларды жалға беру мерзімін 99 жылдан 25 жылға дейін қысқартты, мерзімі 1991 жылы аяқталады. Қазанда Маркос әкімшілігі Манила саммитін 6 елдің қатысуымен өткізді. 1967 жылдың қаңтарында Маниладан оңтүстікке қарай екі автобус қажыларды тасып бара жатып соқтығысып, құлап түсті, нәтижесінде 115-тен астам адам қаза тапты, бұл елдегі ең ауыр жол апаты болды. Ақпан Ұлтшылдықты алға жылжыту қозғалысы (MAN) әртүрлі салалардан шыққан ұлтшылдардан құрылды. 8 мамыр Ескі Давао жаңа провинцияларға бөлінді: Давао-дель-Норте, Давао-дель-Сур және Давао-Ориентал. (Республикалық акт No. 4867) 17 маусымдағы Республикалық акт No. 4979 ескі Агусанды Солтүстік Агусан және Оңтүстік Агусан провинцияларына бөлді. 22 тамыз Президент Маркос "Хабиас корпус" ордерін тоқтатты, себебі Пласа Мирандадағы жарылыс болды. 21 қыркүйек Президент Маркос әскери жағдай туралы жарлыққа (No. 1081) қол қойды, ол бүкіл елде күшіне енуі керек болды, бірақ сол кезде жарияланбады. 22 қыркүйек Қорғаныс министрі Хуан Понсе Энриле жасалған қастандықтан аман қалды. 17 қаңтар Президент Маркос 1973 жылғы Конституцияны бекіткенін жариялады және Конгреске есіктерді жапты. Мамырда Минданаода аймақтық жиналыс сайлауы өтті. Мамыр-маусымда Филиппин халықаралық конвенция орталығында Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясы өтті. 30 шілдеде Филиппиндегі ең ұзақ эфирде жүрген түскі вариете шоуы Eat Bulaga! RPN телеарнасында тұңғыш рет көрсетілді. 1989 жылдан 1995 жылға дейін ABS CBN, ал 1995 жылдан бері GMA Network телеарналарында көрсетілді. 13 тамыз Аурора провинциясы Batas Pambansa Blg. 7 арқылы құрылды. 31 қазан Ұлттық спорт бағдарламасы Project Gintong Alay басталды. Желтоқсанда Батаандағы атом электр станциясын салу тоқтатылды. Мамырда Ниной Акино тұтқыннан алғаш рет босатылды. Мамырда Президент Маркос Ниной Акиноның АҚШ-қа медициналық емделуге баруына рұқсат берді. 31 тамызда Ниной Акиноның қазасына қатысқан шамамен жеті миллион адам митингке айналған қабірге қойылды, бұл тарихтағы ең ұзын және ең ірі митинг болды. 18 қазан Тайфун Дот (Салинг) елге келді, кем дегенде 101 адам қаза тапты. 9 ақпан 35 COMELEC компьютер операторы Линда Капунан басшылығымен PICC-де сайлау нәтижелеріне жасалған әртүрлі алдауларға наразылық білдіре отырып, жұмыстан шықты. 26 ақпан Кларк әуе базасынан Маркостар АҚШ ұшақтарымен Гуамға және Гавайиге кетті. 22 шілде ABS–CBN телеарнасының DZMM станциясы революциядан кейінгі алғашқы AM радиостанциясы ретінде құрылды. DWKO революциядан кейінгі алғашқы FM радиостанциясы ретінде құрылды. 13 қыркүйекте Бауко қаласындағы Тау провинциясындағы Mt. Data тауларында Филиппин үкіметі мен Кордильера Бодонг әкімдігі–Кордильера халықтарының Азаттық армиясы арасындағы Mt. Data бітім шарты қол қойылды, нәтижесінде қақтығыстар тоқтатылып, әкімшілік аймақ құрылды. 11 ақпан Жаңа конституция ратификацияланды, "еркіндік конституциясын" алмастырды. 1988 жылғы 18 қаңтарда жаңа конституция бойынша жергілікті сайлаулар өтті. Қыркүйекте 1983 жылы сенатор Акиноны өлтіргені үшін он алты әскери қызметкер өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Президент Рамос 1992 жылғы "Үкіметке қарсы қызмет туралы" заңға қол қойды. Желтоқсанда Давао қаласындағы бомбалық шабуылдар, шіркеу мен екі мешітке шабуыл жасап, кем дегенде екі адам қаза тауып, 150 адам жараланды. Абу Сайяф Замбоанга қаласындағы бомбалық шабуылдар сериясын бастады, нәтижесінде 71 адам қаза тапты. 10-15 қаңтарда Рим Папасы Иоанн Павел II Филиппинге сапар шекті және Манила қаласында елдегі алғашқы Жастар күнін өткізді. 24 наурыз Мардукедегі Маркоппер кенішіндегі апат болды, бұл тарихтағы ең ірі кеніш апаттарының бірі. 11 мамыр 1998 жылғы Филиппиннің жалпы сайлауы (Жозеф Эстрада сайланды) 12 маусым Филиппин тәуелсіздігінің 100 жылдығына арналған мерекелер басталды, 2 күндік іс-шаралар өтті. 9 шілдеде Магуинданаодағы Камп Абубакар лагері Филиппин қарулы күштері (AFP) тарапынан Моро ислами азаттық фронтынан (MILF) басып алынды, Минданаодағы моро бүліктеріне қарсы науқанның бөлігі ретінде. 30 желтоқсанда Сенат Президент Эстрадаға қатысты импичмент процесін бастады, төрағалықты Бас судья Иларио Давиде жасады. 30 желтоқсанда Ризал күніне жасалған бомбалық шабуылдар: те...

2020 жылдар

Жыл Күн Оқиға Көзі 2020 16 наурыз Лусон аралы елдегі коронавирус ауруының (COVID-19) пандемиясының өсуіне жауап ретінде күшейтілген қоғамдық карантинге алынды. 2020 жылдың 3 шілдесі Президент Родриго Дутерте 2020 жылғы терроризмге қарсы заңға қол қойды, бұл үкіметтік күштерге терроризм қауіп-қатерлері мен әрекеттерін тоқтату үшін бақылау құралдарын кеңейтуге мүмкіндік берді. 2021 23 маусым Терроризмге қарсы кеңес Ұлттық демократиялық майданды (НДФ) террористік ұйым деп жариялады, оны КПК-нің "ажырамас және бөлінбес бөлігі" деп атады. 2021 жылдың 26 шілдесі Хидилин Диас 2020 жылғы Токио Олимпиадасында Жапонияның Токио қаласында ауыр атлетикадан әйелдер арасындағы 55 кг салмақ дәрежесінде алтын медаль жеңіп алды. Бұл Филиппиннің Олимпиада тарихындағы тұңғыш алтын медалі. 2022 жылдың 9 мамыры 2022 жылғы Филиппиннің жалпы сайлауы өтті, бұл 1987 жылы Бесінші Республика құрылғаннан бергі алғашқы көпшілік дауыспен жеңіс, 2004 жылдан бергі алғашқы президенттік тікелей сайлау және Халық билігі революциясынан бергі Маркос отбасының қайтадан билікке оралуы болды. (Бонбонг Маркос президент, ал Сара Дутерте вице-президент болып сайланды).