Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гидадо дан Лайма (1817–1842) – сонымен қатар Вазири Гидадо деп танылған, Сокото халифатының алғашқы белгілі бас визирі. Ол Мұхаммед Белло сұлтандығы тұсында Сокото визирі қызметін атқарды. Гидадо Гидадо әулеті деп аталатын танымал визирлер әулетінің негізін қалаушы болды. Оның ұрпақтарының ішінде Вазири Жунайд, Абд әл-Қадир (Сокото) және бір кезде Нигерия үкіметінің хатшысы болған Гидадо Идрис бар. 1842 жылы Гидадодан кейін Абд әл-Қадир (Сокото) (1842–1859) бас визир болды. Хью Клэппертон Сокотода болған кезде оның отбасы оған қамқорлық жасады.
Gidado dan Laima (1817–1842) also known as Waziri Gidado was the first known Grand Vizier of the Sokoto Caliphate, he was vizier of Sokoto during the sultanship of Muhammed Bello. He was the founder of the popular line of viziers known as the Gidado line; some of his descendants include Waziri Junaid and Abd al Qadir (Sokoto), and in extension, Gidado Idris who was once Nigeria’s Secretary to the Government. Gidado was succeeded by Abd al Qadir (Sokoto) (1842–1859) in 1842. During Hugh Clapperton's stay in Sokoto, he was under the care of his family.
Өмір
Ғидадо 1776 жыл шамасында фулани отбасында Усман (Ғидадо) ұлы Әбу Бәкр (Самбо Лайма) ұлы Умар (Габинда) ұлы Ахмад болып дүниеге келді. Оның әулеті Конниден шыққан Тородбе тайпасына жетеді. Фулани джихадынан бұрын Ғидадо, оның әкесі және інісі Усман Дан Фодиомен Дегелде бірге болды. Ол Дан Фодио әулетіне, әсіресе Мұхаммед Беллоға жақын болды және джихадтан кейін көп ұзамай Дан Фодионың қызы Асмаға үйленді. Джихад кезінде ол ешқандай топтың басшысы болған жоқ, бірақ кейде хабаршы немесе арнайы елшілік міндетін атқарды. Оның маңызды міндеттерінің бірі – 1808 жылы Бирнин Газаргамудан халифаның олжадан алатын үлесін жинау болды. Саяхаты барысында ол барлық фулани басшыларымен кездесті, ал Борну туралы білімі кейіннен оны Эль Канемимен келісімге келу үшін тиімді кандидат етті.
Gidado was born Uthman (Gidado) b. Abu Bakr (Sambo Laima) b. Umar (Gabinda) b. Ahmad to a Fulani family around the year 1776. His ancestry can be traced to a group of Torodbe from Konni. Prior to the Fulani jihad, Gidado, his father and uncle were with Uthman Dan Fodio in Degel. He was close to the Dan Fodio clan, especially Muhammed Bello and shortly after the jihad, he married Asma, a daughter of dan Fodio. He was not a leader of a particular group during the jihad but sometimes acted as a messenger or special envoy. One of his crucial tasks was to collect the caliph's share of booty from Birnin Gazargamu in 1808. In his journey, he met all the Fulani leaders and his knowledge of Bornu later made him a good choice to negotiate a truce with El Kanemi.
Визир
Беллоның Әмір әл-мұмин болып сайлануынан кейін Гидадо уәзір болып тағайындалды. Ол Беллоның елшісі және көмекшісі қызметін жалғастырды, бірақ оған шешім қабылдауда көбірек еркіндік берілді. Өзінің бастамасымен Даура әмірі Исақты қызметтен шеттетуге және оның орнына Исақтың ұлын тағайындауға ұйырды. Сондай-ақ, Канеми шығыс Каноға қатер төндірген кезде, бірлескен әскерге басшылық етуі сұралды. Әскери жорықтар кезінде ол Беллоның жанында болды, алайда ол сұлтанның хаттарын жазуға болашақ уәзірлерге қарағанда аз қатысты. Белло қайтыс болғаннан кейін, Гидадо жайлап зейнетке шықты, себебі оның мен жаңа сұлтан Әбу Бакр Атикудың арақатынасы жақсы болған жоқ. Оның ұлы Абд әл-Қадыр кейде уәзір міндетін атқарды.
Following Bello's election as Amir al mu'minin, Gidado was appointed the vizier. He continued to maintain his work as emissary and assistant of Bello but he had more freedom of judgement. On his own initiative, he retired Ishaq, the Emir of Daura and appointed, Ishaq's son in his father's stead. He was also asked to command of a joint army when El Kanemi was threatening eastern Kano. During expeditions, he was known to be by the side of Bello, however, he was less involved in writing the Sultan's correspondence as future viziers became known. When Bello died, Gidado gradually retired because relations between him and Abu Bakr Atiku, the new Sultan were not in good terms. His son Abd al Qadir then sometimes acted as vizier.