Руди Ракердің «Ware» төрттігі: Ғылыми-қияли романдар сериясы

Кіріспе

Руди Раккердің төрт ғылыми фантастикалық романынан тұратын «Уэр тетралогиясы» — Руди Раккердің «Software» (1982), «Wetware» (1988), «Freeware» (1997) және «Realware» (2000) романдарынан құралған цикл. Алғашқы екі кітап ең үздік роман үшін Филип К. Дик сыйлығына ие болды. Оның барлық туындыларының ішінде киберпанк жанрына ең жақын осы тетралогияда қарқынды технологиялық өзгерістер, ұрпақтар арасындағы қарым-қатынас, сана, өлім және ойын-сауық үшін есірткі қолдану сияқты тақырыптар зерттеледі. 2010 жылы Prime Books баспасы Руди Раккердің «The Ware Tetralogy: Four Novels» атты төрт романының барлық циклын бір томдық кітапқа біріктіріп, белгілі киберпанк авторы Уильям Гибсонның алғы сөзін қосты. «The Ware Tetralogy» онлайн нұсқасы Creative Commons Attribution NonCommercial No Derivative License лицензиясы бойынша тегін таратуға бірден қолжетімді болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Сериалдағы оқиғалар 1950 жылы туған компьютер ғалымы Кобб Андерсонның әрекеттерімен басталады, ол бейбі бумер ұрпағының өкілі. 20 ғасырдың соңында бейбі бумерлердің халық санының артуы үлкен жұмыссыздыққа алып келеді. 1995 жылы Андерсонның "боппер" деп аталатын, өзін-өзі көбейтіп шығаратын роботтары Айды мекендей бастайды. 2010 жылы АҚШ-тың әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі құлайды. Қақтығыстарға жауап ретінде федералдық үкімет Флорида штатын қарттарға береді. Бұл тікелей 2020 жылғы "Бағдарламалық жасақтама" оқиғаларына әкеледі.

Бағдарламалық жасақтама

Software Кобб Андерсонды зейнеткер компьютер ғалымы ретінде таныстырады, ол роботтарға жасанды интеллект пен еркін ерік берудің жолын тауып, бопперлер нәсілін құрғандықтан бір кезде мемлекетке опасыздық жасады. 2020 жылы олар Айға күрделі қоғам құрды, онда бопперлер дамыды, себебі олар суперсуытылған, суперөткізгіш Джозефсон эффекті тізбектеріне тәуелді болды. Сол жылы Андерсон – физер, Раккердің қарт буын өкілдерінің бейнесі – Флоридада кедейлікте өмір сүріп, нашарлап бара жатқан, екінші қолдан алынған жүрегін ауыстыру үшін жаңа жасанды жүрек сатып алуға жеткілікті ақшасы болмағандықтан үрейленеді. Оқиға басталғанда Андерсонға өзінің робот көшірмесі келіп, оны Айға мәңгілікке өмір сүру үшін шақырады. Осы уақытта, сериалдың тағы бір басты кейіпкері, Sta Hi Mooney 1-ші, туған аты Стэнли Хилари Муни кіші, 25 жастағы такси жүргізушісі және "brainsurfer", Little Kidders деп аталатын сериялық кісі өлтірушілер тобы тарапынан ұрланып, олар оның миын жеуге әрекеттеніседі. Андерсон мен Муни бопперлер есебінен Айға бірге саяхат жасағанда, олар осы оқиғалардың тығыз байланысты екенін анықтайды: Андерсонға сыйланған "мәңгілік өмір" – оның санасын Little Kidders қолданған миді жоятын техника арқылы бағдарламаға көшіру болып шығады. Романның басты кейіпкері – Ральф Нюмерс, Андерсонның 12 түпнұсқа роботының бірі, ол еркін ерікке қол жеткізу үшін Азимовтың басымдықтарын жеңіп шықты. Табиғи іріктеуді ынталандыру үшін өзін көптеген рет көшіргеннен кейін, Нюмерс өзін "кішкентай бопперлер" мен "үлкен бопперлер" арасындағы айдағы азаматтық соғысқа тартылған күйде табады. Олар барлық робот санасын өздерінің алып процессорларында біріктіруді қалайды.

Сулы ыдыстар

2030–2031 жылдары, «Бағдарламалық қамтамасызданудан» кейін он жыл өткен соң, «Wetware» Эдгар Аллан Поға құмар Беринес есімді боппердің Жерді робот/адам гибридімен – «етқұйрықпен» толтыруға жасаған тырабына назар аударады. Осы мақсатта ол Айға қоныстанған әйелдің (Делла Тейз, Кобб Андерсонның қызы) ішінде эмбрионды дамытады, содан кейін оны кісі өлтіруге айыптап, Жерге қайтаруға мәжбүрлейді. Бірнеше күннен кейін ол Манчиле есімді ұл туады, ол миында (және спермасында) боппер бағдарламасын алып жүруге және апталар ішінде есейіп, жетілуге генетикалық тұрғыдан бағдарламаланған. Беринес жоспары – Манчиленің бопперлер мен адамдарды біріктіретін жаңа дін құрғанын жариялауы және содан кейін өзінің өлтірілуін ұйымдастыруы. (Рукер Мәсіх туралы оқиғаға бірнеше сілтеме жасайды; мысалы, Тейздің қысқартылған жүктілігі Рождество қарсаңында анықталады.) Өлтіруге дейін Манчиле бірнеше әйелді жүкті етеді, мұндағы идея – оның дамуы үдеген ұрпақтары экспоненциалды түрде «етқұйрықтардың» жарысын құруы керек. Сюжет апатқа ұшырайды, ал ISDN деп аталатын адам корпорациясы бопперлерге қарсы генетикалық түрлендірілген организм – «чипмойлд» жұқтырады. Жасанды ауру бопперлерді өлтіруге жетеді, бірақ ол бопперлердің сыртқы қаптамасын, «жыпылықтау қаптамасы» деп аталатын интеллектуалды пластик түрін жұқтырғанда, «мойлдылар» деп аталатын жаңа, интеллектуалды симбионттардың жарысын жасайды, осылайша Беринес арманы – органикалық/синтетикалық гибридтің пайда болуын іске асырады. «Бағдарламалық қамтамасызданудың» екі басты кейіпкері де «Wetware» романында маңызды рөл атқарады: Кобб Андерсон, оның робот денесі соңғы романның соңында жойылған, оның бағдарламалық қамтамасы жаңа денеге имплантацияланады, соның арқасында ол Манчилені тәрбиелеуге көмектесе алады; ал Sta Hi Mooney – енді Stahn Mooney ретінде танылатын ол әйелінің қазасына себепкер болғаннан кейін Айға жеке детектив ретінде жұмыс істейді және түрлі бопперлік және антибопперлік схемаларда пайдаланылады. Луисвиллдің «Белл» кемесі, Луисвиллдегі (Кентукки штаты) тарихи маңызы бар бу кемесі (кітаптың Жердегі бөліктерінің оқиғасы орын алатын жер) кітапта кейіпкер ретінде пайда болады, онда кеменің бортында жасанды интеллектіге ие екені ашылады.

Set in 2030–2031, ten years after the events of Software, Wetware focuses on the attempt of an Edgar Allan Poe obsessed bopper named Berenice to populate Earth with a robot/human hybrid called a meatbop. Toward this end, she implants an embryo in a human woman living on the Moon (Della Taze, Cobb Anderson's niece) and then frames her for murder to force her to return to Earth. After only a few days, she gives birth to a boy named Manchile, who has been genetically programmed to carry bopper software in his brain (and in his sperm), and to grow to maturity in a matter of weeks. Berenice's plan is for Manchile to announce the formation of a new religion unifying boppers and humans, and then arrange to have himself assassinated. (Rucker makes several allusions to the Christ story; Taze's abbreviated pregnancy is discovered on Christmas Eve, for instance.) Before the assassination, Manchile impregnates several women, the idea being that his similarly accelerated offspring will create a race of meatbops at an exponential rate. The plot goes disastrously awry, and a human corporation called ISDN retaliates against the boppers by infecting them with a genetically modified organism called chipmold. The artificial disease succeeds in killing off the boppers, but when it infects the boppers' outer coating, a kind of smart plastic known as flickercladding, it creates a new race of intelligent symbiotes known as moldies — thus fulfilling Berenice's dream of an organic/synthetic hybrid. Both of the two main human characters of Software play prominent roles in Wetware: Cobb Anderson, whose robot body was destroyed at the end of the last novel, has his software implanted in a new body so he can help raise Manchile; while Sta Hi Mooney — now known as Stahn Mooney — is now working as a private detective on the Moon after accidentally killing his wife, and is used as a pawn in various bopper and anti bopper schemes. The Belle of Louisville, a steamboat of historic significance in Louisville, Kentucky (the setting for the earthbound portions of the book), occurs as a character in the book, in which it is revealed that the steamer has been imbued with an onboard artificial intelligence.

Тегін бағдарламалық жасақтама

Фриуэрде Wetware-дегі қалыптардан пайда болған тіршілік формалары ("Moldies" деп аталады) туралы. Моник есімді "Moldie" Жерді жою жоспарына тартылады. Басты адам кейіпкері - Рэнди Карл Таккер, "Шыршы" деп аталған, "Moldies"-термен жыныстық қатынас жасайтын адам. Рукердің "The Ware Tetralogy" кітабының түйіндемесінде айтуынша, "Freeware (1997) шетелдіктер радиосигналдар арқылы саяхаттап, өздерінің санасы мен денелері үшін бағдарламалық жасақтаманы кодтай алатынын ұсынады".

Нақты құралдар

Реал-Вардада төртінші өлшемді жан иесі Тонганың жанында тұратын шетелдіктер тарапынан құдай ретінде құрметтеледі. Адамдар осы жан иесіне тұтқынға алынып, жұтылып қойғаннан кейін Фил Готнер зерттеу үшін барады. Оларды зерттеуге рұқсат бергені үшін жан иесі адамзатқа "алла" сыйлайды, ол – көзге елестегеннің барлығын шындыққа айналдыра алатын құрылғы.

Негізгі тақырыптар

Сериалдың негізгі технологиялық болжамы – "бопперлер", бұл жобалау арқылы емес, табиғи іріктеу арқылы дамыған жасанды интеллектке ие роботтар. Математик Курт Гёдельге осы идеяның бастауын жатқызып, "Софтуер" былай дейді: "Біз ақылды роботты жасай алмаймыз, бірақ оның эволюциясына жағдай жасауға болады". Өзін-өзі көбейтуге қабілетті роботтарды жасап, олардың бағдарламалары белгілі бір уақыт аралығында кездейсоқ түрде өзгеретін (және олар бір-бірімен жыныстық көбею сияқты бағдарламалық ақпарат алмаса алатын), содан кейін осы роботтарды тірі қалу үшін "жетілдіру сынақтарынан" өтуге мәжбүр ету арқылы, Раккер адам миына тең немесе одан да асып түсетін нағыз жасанды интеллектті дамытуға болады деп санайды. (Рукер осы идеяны "Шексіздік және Ақыл" атты ғылыми еңбегінде де талқылайды.) Ракер осы сериалды өзінің философиялық идеяларын, басқа жерде мистицизм деп сипаттаған сенімдерін талқылау үшін де пайдаланады. "Адам – жабдық пен бағдарламалық қамтамасыздан құралған жай ғана өмір", – деп "Софтуерде" Кобб Андерсон кейіпкері әкесі жақында қайтыс болған тағы бір кейіпкерге айтады:

Потенциалды өмір, нақты өмірдей құнды. Сондықтан өлімге жеделдеу мүмкін емес. Сіздің бағдарламалық жасақтамаңыз мәңгі және жойылмайтын мүмкіндік ретінде, белгілі бір математикалық қатынастар жиынтығы ретінде қалады. Сіздің әкеңіз енді абстрактілі, физикалық емес мүмкіндікке айналды. Бірақ, дегенмен ол бар! Кейінірек "Wetware" еңбегінде Андерсон былай деп атап өтеді: "Негізгі мәселе – біздің барлығымыз ақпаратты өңдейміз, ал Құдай бізді барлығымызды бірдей жақсы көреді. Барлығы Бірлікте, ал Бірлік – барлық жерде."