Алтын грош: Тарихы мен эволюциясы

Кіріспе

Гулденгрошен немесе Гулдинер – 1486 жылы Тирольде соғылған, бірақ 1500 жылы Саксония герцогтығына енгізілген үлкен күміс монета. «Guldengroschen» атауы алтын гульденнің (60 крейцер) шамамен бірдей күміс құндылығынан туындады. 1470-жылдардың соңы мен 1480-жылдардың басында Австрияның Сигизмунды күмістің тазалығын ғасырлар бойы көрінбеген деңгейге дейін (.937 таза) жеткізу арқылы аймағының нашар ақша айналымын реформалауға бағытталған жарлықтар шығарды. Ол бұрынғыдай кең таралған, бірақ құны төмен Гросшеннен (4-6 крейцер) гөрі ірі номиналды монеталар жасады. 1484 жылы 30 крейцерлік «жарты гулденгрошен» шығарылды. Бұл кішкентай монеталардан үлкен номиналдыға жасалған революциялық қадам болды және тіпті Италиядағы ең ауыр монеталардың бірі – үлкен тестондардан да асып түсті. Соңында, 1486 жылы 60 крейцерлік толық көлемді гулденгрошен айналымға енгізілді және көп ұзамай «Гулдинер» деп аталды. Ұзақ уақыт бойы осы монеталар «унциал» деп те аталатын, себебі олардың күміс салмағы шамамен бір унцияға тең болатын. Күміс қоры жетілдікке жеткенде, басқа мемлекеттер де өз гульдинерлерін шығара бастады. Қазіргі Швейцариядағы Берн 1493 жылы Тироль графының үлгісін алып, гульдинерлерді шығарған алғашқы мемлекеттердің бірі болды. 1500 жылы Саксонияның Аннабергтегі монета зауыты гульдинерлерді жаңа деңгейге көтеріп, Орталық Еуропа экономикасы осы үлкен жаңа монеталарды қуанышпен қарсы алды. Алғашқы тирольдік гульдинерлер сегіз монетадан бір тирольдік марка таза күміс салмағын құрауы үшін жасалған. Бұл Тироль үшін жақсы болды, бірақ Еуропаның көп бөлігі кеңінен қолданылатын Кельн маркасымен өлшеуге дағдыланған. Гулдинердің дамуының кезекті қадамы 1518 жылы Ягеллон басқаратын Богемиядағы Иоахимшталь монета зауытында болды. Онда монетаның салмағы 31,93 граммнан 29,23 граммға дейін төмендетілді. Бұл Тирольдегі сегіз монетаның орнына бір Кельн маркасының күміс салмағына теңестіру үшін тоғыз гульдинерді соғуға мүмкіндік берді. Бұл жаңа монета бірден сәттілікке ие болды және даальдер, доллар, толар, тальеро сияқты көптеген ұқсас салмақты монеталардың атасы болды. 1524 жылғы Рейхсмюнцорднунг (Reichsmünzordnung) Киелі Рим империясы үшін стандартты гулденгрошенді анықтады: күмістің 1/8 Кельн маркасы, 15/16 тазалықта, яғни 27,405 грамм таза күміс. 1524 жылы оның құны 60 крейцерді, ал 1555 жылдан кейін 72 крейцерді құрады. Бұл императорлық гулденгрошен 1566 жылы рейхсталердің шығарылуымен аяқталды. Рейхсталерде күміс азаз болды (25,984 грамм), бірақ оның құны да 72 крейцерді құрады.

The Guldengroschen or Guldiner was a large silver coin originally minted in Tirol in 1486, but which was introduced into the Duchy of Saxony in 1500. The name "Guldengroschen" came from the fact that it has an equivalent denomination value in silver relative to that of the goldgulden (60 kreuzer). In the latter years of the 1470s and early years of the 1480s Sigismund of Austria issued decrees that reformed the poor state of his region's coinage by improving the silver fineness back to a level not seen in centuries (.937 pure) and created denominations larger than the ubiquitous, but fairly low valued Groschen of 4 to 6 Kreuzer that were in use. In 1484, small numbers of "half guldengroschens" valued at 30 kreuzer were issued. This was a revolutionary leap in denomination from the smaller pieces, and surpassed even the large testones of Italy which were the highest weight coins in use. Finally, in 1486 the full sized guldengroschen of 60 kreuzers was put into circulation and it was soon nicknamed "Guldiner". For a long time thereafter such coins were also called "unciales" because their actual silver weight was very nearly one ounce. As large quantities of silver became available other states began issuing guldiners of their own. Bern, in modern day Switzerland was one of the earliest to follow the County of Tyrol by issuing its guldiners in 1493. In 1500, Saxony's mint at Annaberg took minting of guldiners to new heights and the economies of central Europe welcomed these large new coins. The original Tyrolean guldiner was designed so that eight coins minted would weigh in pure silver at one Tyrolean Mark. This was fine for the Tyrol, but much of Europe was accustomed to measuring by the more widely used Cologne mark. The penultimate development of the guldiner occurred in 1518 when the Joachimsthal mint in Jagiellon controlled Bohemia slightly altered the weight of the coin from 31.93 g down to 29.23 g. This made it possible to mint nine guldiners to have the silver weight equivalent of one Cologne Mark, rather than the eight in Tirol. This new coin was known as the Joachimsthaler (Joachimsthal guldiner), This new coin was an instant success and was the great grandfather of many other similar weight coins like the daalder, dollar, tolar, tallero, etc. The 1524 Reichsmünzordnung defined a standard Guldengroschen for the Holy Roman Empire, at 1/8th Cologne Mark of silver, 15/16 fine hence, 27.405 g fine silver. It was valued at 60 kreuzer in 1524 and 72 kreuzer after 1555. This imperial Guldengroschen ended in 1566 with the issuance of the Reichsthaler, which contained less silver (25.984 g), but was also valued at 72 kreuzer.

Гулденгрошен басқа монеталарда бейнеленген

Гулденгрошеннің өзі көптеген коллекционерлердің монеталар мен медальдардағы басты мотив болған. Соңғы мысалдардың бірі – 2003 жылдың 29 қаңтарында шығарылған Австрияның Тирольдегі Холл қаласының 700 жылдық мерекелік монетасы. Монетаның сыртқы жағында күміс Гулдиннер монетасы бейнеленген. Дегенмен, сурет кері бейнеленген, ол монета қалыптамасын көрсетеді, бұл Холлдың монета соғудың маңызды орталығы болған тарихына сілтеме жасайды.