Капампангар – Филиппиннің ірі этномәдени тобы (2,7 млн). Пампанга, Батаан, Тарлак аймақтарында қоныстанған. Тарихы, мәдениеті мен географиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аустронезиялық этностық топ
Austronesian ethnic group
Капаманган халқы, Pampangueños немесе Pampangos – Филиппиннің ең ірі этнолингвистикалық топтарының алтыншысы болып табылады, 2010 жылы олардың саны шамамен 2,784,526 адамды құрады. Олар негізінен Пампанга, Батан және Тарлак провинцияларында, сондай-ақ Булакан, Нуэва Эсиха және Самбалес провинцияларында тұрады.
The Kapampangan people , Pampangueños or Pampangos, are the sixth largest ethnolinguistic group in the Philippines, numbering about 2,784,526 in 2010. They live mainly in the provinces of Pampanga, Bataan and Tarlac, as well as Bulacan, Nueva Ecija and Zambales.
Тарату
Паманга провинциясы – капампангардың дәстүрлі отаны. Бұрынғыда Тондодан Орталық Лузонның қалған бөлігіне дейін кең жайылған жерді алып жатқан, Булакан, Батан, Нуэва-Эсиха, Аврора және Тарлак провинцияларын құру үшін Памангадан үлкен аумақтар бөлініп алынды. Осының салдарынан, капампангарлар қазір кішкентай Паманга провинциясының саяси шекарасынан тыс аймақты мекендейді. Тарлак провинциясында Тарлак қаласының және Бамбан, Капас, Консепсьон муниципалитеттерінің түпкі тұрғындары – капампангар, ал Виктория және Ла-Паз муниципалитеттерінде капампангар халқы көптеп қоныстанған. Батаанда капампангарлар Диналупихан және Гермоса муниципалитеттерінде, Абукайдың Мабатанг және Самалдың Калагуиман ауылдық округтерінде таралған. Капампангарларды Нуэва-Эсиха провинциясының оңтүстік бариосы Кабиаода және Булакан провинциясының батыс бөлігінде кездестіруге болады. Капампангар анклавтары әлі де Тондода және Ұлттық астананың басқа да аймақтарында сақталған. Капампангарлар Миндаро, Палаван және Минданаоға көшіп, Кагаян-де-Оро, Давао қаласы және Генерал-Сантоста «агуман» деп аталатын күшті капампангар ұйымдарын құрды. Америка Құрама Штаттары мен Канададағы агумандар капампангар тілі мен мәдениетін жаңғыртуға белсенді түрде атсалысуда. Калифорниядағы ұйымдар капампангар тілі мен мәдениетін насихаттап, Калифорния мен Памангадағы қайырымдылық және мәдени жобаларға қаржы жинады.
The province of Pampanga is the traditional homeland of the Kapampangans. Once occupying a vast stretch of land that extended from Tondo to the rest of Central Luzon, huge chunks of territories were carved out of Pampanga so as to create the provinces of Bulacan, Bataan, Nueva Ecija, Aurora and Tarlac. As a result, Kapampangans now populate a region that extends beyond the political boundaries of the small province of Pampanga. In the province of Tarlac, the indigenous population of Tarlac City and the municipalities of Bamban, Capas and Concepcion are Kapampangans, while the municipalities of Victoria, La Paz, have a significant Kapampangan population. In Bataan, Kapampangans populate the municipalities of Dinalupihan and Hermosa, and the barangays of Mabatang in Abucay and Calaguiman in Samal. Kapampangans can be found scattered all across the southern barrios of Cabiao in the province of Nueva Ecija and in the western section of the province of Bulacan. Kapampangan enclaves still exist in Tondo and other parts of the National Capital Region. Kapampangans have also migrated to Mindoro, Palawan and Mindanao and have formed strong Kapampangan organizations called aguman in Cagayan de Oro, Davao City and General Santos. Agumans based in the United States and Canada are active in the revival of the Kapampangan language and culture. California based organizations promoted Kapampangan language and culture and raised funds for charitable and cultural projects in California and in Pampanga.
Тілдер
Капаманган халқы капаманган тілінде сөйлейді, ол Малайя-Полинезия тілдерінің Орталық Лусон тілдері тобына жатады. Олар сонымен қатар Самбал, Пангасинан, Илокано және Тагалог (барлығы Орталық Лусон) тілдерінде де сөйлейді, себебі олар қоныстанған және өскен аймақтардағы басқа этностардың тілдерін меңгерген. Минданаодағы капаманган қоныс аударғандар өз ана тілінен өзге Себуано, Хилігайнон, Тагалог және түрлі Минданао жергілікті тілдерінде де сөйлей алады. Алайда, олардың ұрпақтары (әсіресе Минданаода туған жаңа буын) капаманган тілін әртүрлі деңгейде біледі немесе мүлдем білмейді, тек Себуано, Хилігайнон, Тагалог және түрлі Минданао жергілікті тілдерінде сөйлейді.
Kapampangans speak Kapampangan language, which belongs to Central Luzon languages of Malayo Polynesian languages. They even speak other languages within the environment of other ethnic groups in areas they settled and grew up in, like Sambal, Pangasinan, Ilocano, and Tagalog (all in Central Luzon). Kapampangan settlers in Mindanao can also speak Cebuano, Hiligaynon as well as Tagalog and various indigenous Mindanaoan languages in addition to their native language but their descendants (especially newer generations born in Mindanao) only speak Cebuano, Hiligaynon, Tagalog and various indigenous Mindanaoan languages with varying fluency in Kapampangan or none at all.
Тарих
Пампанга провинциясынан табылған ең көне артефакт – Кандабадан табылған 5000 жылдық тас балта. Ол қайық жасауда қолданылған құрал болған деседі. Кандаба мен Порактан б.з.д. 1500 жылға дейінгі қыш ыдыстар мен сауда тауарлары да табылды. Капампанган халқының негізгі кәсібі – егіншілік және балық аулау. Капампангар, Самбал және Синауна (ол – «бастапқыдан келгендер») халқының тегі Оңтүстік Лузоннан бастау алады. Олар көшіп-қонушы тагалогтармен қарым-қатынас жасады, олардың ішінде капампангар мен тагалогтар арасындағы байланыс ең қарқынды болды. Осыдан кейін алғашқы қоныстанғандар солтүстікке қарай жылжыды: капампангарлар қазіргі Тондо, Навотас, Булакан, Нуэва Эсиха, және шығыс Батанға, ал самбалдар қазіргі Замбалес провинциясына көшіп, өз кезегінде айталарды ығыстырды. Тагалогтар Оңтүстік Лузоннан, әсіресе Кавиттен Батанның кейбір аймақтарына көшіп келді. Капампангарлар айталармен бірге 16 ғасырдың соңында Пампангаға жақын қалаларға қоныс аударды. Малакканың Теңіз Жібек Жолындағы ең ірі Оңтүстік-Шығыс Азиялық транзиттік порты ретінде өркендеуі, оның мәдени ықпалының шығысқа қарай бүкіл аралдық Оңтүстік-Шығыс Азияға біртіндеп таралуына әкелді. Малай сауданың аймақтық лингва франкасына айналды, ал көптеген мемлекеттер исламдық малайлық әдет-ғұрыптары мен басқаруын әртүрлі деңгейде қабылдады, оның ішінде капампангарлар, тагалогтар және басқа да жағалаудағы филиппин халқы. Бруней фольклорына сәйкес, шамамен 1500 жылы Сұлтан Болкия Тондоның қытай саудасының аймақтық транзиттік порты ретіндегі монополиясын бұзу үшін солтүстікке қарай сәтті экспедиция ұйымдастырды және Пасиг дельтасының үстінде Майнила (Селурон?) құрды, оны оның мұрагерлері серік мемлекет ретінде басқарды. Содан кейін Брунейдің ықпалы Манила шығанағы, қазіргі Батангас және жағалаудағы Миндоро айналасына сауда және саяси қарым-қатынастар арқылы тарады. Брунейде және одан да алыс Малаккада саудагерлер, теңізшілер, кеме жасаушылар, жалдамалы әскерлер, губернаторлар және құлдар сияқты түрлі мамандықтарда жұмыс істейтін капампангар-тагалогтардың саны артты. Капампангарлар филиппин тарихында динамикалық, бірақ қайшылықты рөл атқарды. Бұрын мұсылман болған Макабебе капампангарлары 1571 жылы Лусон империясын испандық билеуден қорғауға бірінші болып шықты. Дегенмен, испандықтар жаңа колонияны голландтардан қорғау үшін капампангарларға сүйенді. Осы кезде «бір кастильян және үш капампан» колониялық қарулы күштерде ерлікпен қызмет еткенде «төрт кастильян» деп есептелді. Мұндай мінез-құлық оларға бүкіл архипелаг бойынша жеке байлық пен өзін-өзі өркендету үшін айырбастауға байланысты құлшындықтар репутациясын әкелді. 1896 жылы капампангарлар Испанияға қарсы филиппин революциясын итермелеуші және күшейтуші негізгі этникалық топтардың бірі болды. Алайда Макабебе капампангарлары революционерлерге қарсы испандық гарнизонды қатал қорғады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, жапондық ұшақтар Пампанга провинциясына басып кірді және 1941 жылдың 8 желтоқсанында Анхелестегі Кларк әуе базасына шабуыл жасады. Кейін 1942 жылы жапондық сарбаздар Пампанга провинциясына кірді және жапондық оккупация ресми түрде басталды. Көптеген капампангарлар шабуылдан аман қалған және ресми түрде Филиппин одақтық армиясының 31-ші жаяу әскер дивизиясының астында оқытылған бекініс жасақтарының тобына қосылды. USAFFE 1941 жылдың 26 шілдесінде, жапондықтардың тапсыруына дейін 1942 жылдың 9 сәуірінде Пампангада орналасты. 1942 жылы Батан шайқасынан кейін USAFFE 31-ші жаяу әскер дивизиясының бірнеше капампангар сарбаздары төрт жыл бойы жапондық әскерлерге қарсы шайқасты. 1942 жылдың 9 сәуірінде Батан құлағаннан кейін USAFFE 31-ші дивизиясының көптеген капампангар сарбаздары жапондықтарға тапсырылды, содан кейін Маривелес, Батаннан Капас, Тарлакқа дейінгі Батан өлім маршына қатысты. Көптеген капампангарлар Хукбалахап коммунистік қарсылық қозғалысының партизандық күрескерлеріне қосылды. Көптеген капампангар партизандары мен Хукбалахап коммунистік топтары жапондық оккупация кезінде үш жылдан астам бүлікпен күресті және сонымен қатар Филиппин одақтық армиясының жергілікті әскерлерімен және Филиппин констебюлярлық 3-ші констебюлярлық полкімен бірге Пампанга провинциясындағы 1942 жылдан 1945 жылға дейінгі Орталық Лузондағы операцияларда көмектесті.
The oldest artifact ever found in the Province of Pampanga is a 5000 year old stone adze found in Candaba. It is said to be a tool used in building boats. Earthenware and tradeware dating back to 1500 BC have also been found in Candaba and Porac. Farming and fishing were the main industries of the Kapampangan people. Kapampangans, along with Sambal people and the Sinauna (lit. "those from the beginning"), originated in southern Luzon, where they made contact with the migrating Tagalog settlers, of which contact between the Kapampangans and Tagalogs was most intensive. After this, the original settlers moved northward: Kapampangans moved to modern Tondo, Navotas, Bulacan, Nueva Ecija, and east Bataan and Sambals to the modern province of Zambales, in turn, displacing the Aetas. Tagalogs from southern Luzon, most specifically Cavite, migrated to parts of Bataan. Kapampangans were displaced to the towns near Pampanga by the end of the 16th century, along with the Aetas. The growth of the Malacca as the largest Southeast Asian entrepôt in the Maritime Silk Road led to a gradual spread of its cultural influence eastward throughout insular Southeast Asia. Malay became the regional lingua franca of trade and many polities enculturated Islamic Malay customs and governance to varying degrees, including Kapampangans, Tagalogs and other coastal Philippine peoples. According to Bruneian folklore, at around 1500 Sultan Bolkiah launched a successful northward expedition to break Tondo’s monopoly as a regional entrepot of the Chinese trade and established Maynila (Selurong?) across the Pasig delta, ruled by his heirs as a satellite. Subsequently, Bruneian influence spread elsewhere around Manila Bay, present day Batangas, and coastal Mindoro through closer trade and political relations, with a growing overseas Kapampangan Tagalog population based in Brunei and beyond in Malacca in various professions as traders, sailors, shipbuilders, mercenaries, governors, and slaves. Kapampangans have played a dynamic yet conflicting role in Philippine history. It was the Kapampangans of Macabebe who were formerly Muslim were the first to defend the Luzon Empire from Spanish domination in 1571. Yet it was the Kapampangans that the Spaniards relied on to defend their new colony from the Dutch. It was at this time that "one Castillan plus three Kapampangans" were considered as "four Castillans" as long they gallantly served in the colonial armed forces. Such behaviour earned them the stereotype of being quislings in exchange for personal wealth and self aggrandisement all throughout the archipelago. In 1896, Kapampangans were one of the principal ethnic groups to push and fuel the Philippine revolution against Spain. Yet it was also the Kapampangans of Macabebe that fiercely defended the last Spanish garrison against the revolutionaries. With the outbreak of World War II, Japanese planes invaded the main province of Pampanga and attacked the United States Air Base at Clark Field in Angeles, Pampanga on December 8, 1941. Later Japanese soldiers entered the province of Pampanga in 1942 and the Japanese Occupation formally began. Many Kapampangans joined a group of stronghold soldiers that survived the invasion and officially trained under the 31st Infantry Division, Philippine Commonwealth Army. USAFFE was stationed in Pampanga on July 26, 1941, before the surrender by the Japanese to April 9, 1942. After the Battle of Bataan in 1942, some Kapampangan soldiers of the USAFFE 31st Infantry Division fought four years of battles against Japanese troops. After the fall of Bataan on April 9, 1942, many Kapampangan soldiers of the USAFFE 31st Division surrendered to the Japanese and then participated in the Bataan Death March from Mariveles, Bataan, to Capas, Tarlac. Many Kapampangans joined the guerrilla resistance fighters of the Hukbalahap Communist resistance. Many Kapampangan guerrillas and Hukbalahap communist groups fought for more than three years of insurgency during the Japanese Occupation and also fought side by side with allied forces in the main province of Pampanga, helping local troops of the Philippine Commonwealth Army and incoming Philippine Constabulary 3rd Constabulary Regiments stationed at the general headquarters in Pampanga in operations in Central Luzon from 1942 to 1945 against the Imperial Japanese troops.
Фестивальдар
Көптеген Капампанган фестивальдері Капампанган халқына ғана тән ерекше жергілікті дәмімен ерекшеленеді. Мысалы, Сасмуанда Санта-Люсия мерекесімен бірге өткізілетін Куралдал, яки "көше биі" немесе Агуман Сандук – онда ерлер Жаңа жылды қарсы алу үшін әйелдер сияқты киінеді. Олар шайқасты Угтунг алдо, яки түстен кейін бастап, Сисилимде, яки күн бату кезінде Макабебеанон мен Масантуленьйолар БАТТАЛА Масантоль, Макабебе және Лубао әуенімен аяқтайды. Кандабадағы Пансинао, Мандасиг, Лананг және Пасиг бариоларындағы Пистанг Данум – онда тағам Пампанга өзенінің суларында жүзетін банан салаларында ұсынылады. Бұл бастапқыда христиандық емес мереке болған, бірақ қазір Мәсіхтің крещениесімен бірге тойланады. Капампанган жаңа жылы немесе Байунг Банва, маусымның келуін және егіс маусымының басталуын қарсы алып, Жақияның крещениесімен бірге тойланады. Апалиттегі түрлі-түсті Апунг Иру өзен процессиясы, бұрын өзенге арналған алғыс айту мерекесі болса, енді Әулие Петр мерекесіне айналды. Ең таңғажайып фестивальдерді Маль ай Алдо кезінде көруге болады, бұл Қасиетті аптаның Капампанган түсінігі. Оған "пуни" деп аталатын уақытша киелі орынның орнатылуы жатады, онда Капампанган пассионы, яки Мәсіхтің азаптары туралы әңгіме ежелгі Капампанган тілінде оқылады. Капампанган пассионының әуені олардың дәстүрлі эпосынан алынған деседі, оның бастапқы сөздері жоғалып, Мәсіхтің оқиғасымен алмастырылған. Маль ай Алдо мерекесінің биігі – қанға батқан, өздерін қамшылаған магдараме немесе сасалибатбат тәуекелшілердің процессиясы. Олардың кейбіреулері тіпті әрбір Ұлы жұма күні Сан-Фернандодағы Кутуд бариосының құрғаған батпағында өздерін айқышқа шегелейді.
Many Kapampangan festivals display an indigenous flavor unique only to the Kapampangan people. Consider the Curaldal or "street dancing" that accompanies the Feast of Santa Lucia in Sasmuan or the Aguman Sanduk were men cross dress as women to welcome the New Year in Minalin or the Batalla Festival to re enact the battle between the native Muslim Moor and the new colonist Native Capampangan Christians, the historical battle between the two religious native Kapampangans. They start the battle in Ugtung aldo or afternoon and they end it in Sisilim or sunset with the tune of what Macabebeanons and Masantuleñios called BATTALA Masantol, Macabebe and Lubao. The Pistang Danum of the barrios of Pansinao, Mandasig, Lanang and Pasig in Candaba, where food is served on floating banana rafts on the waters of the Pampanga River was originally a non Christian holiday that is now made to coincide with the baptism of Christ. The Kapampangan New Year or Bayung Banwa that welcomes the coming of the monsoons and the start of the planting season is made to coincide with the feast of John the Baptist. The colourful Apung Iru fluvial procession of Apalit, once a thanksgiving celebration in honour of the river, has become the feast of Saint Peter. The most dramatic festivals can be witnessed during the Mal ay Aldo, which is the Kapampangan expression of the Holy Week. These include the erection of a temporary shrine known as the puni where the pasion or the story of Christ's suffering is chanted in archaic Kapampangan. The melody of the Kapampangan pasion was said to have been taken from their traditional epic, whose original words were lost and replaced by the story of Christ. The highlight of the Mal ay Aldo celebration is the procession of the magdarame or sasalibatbat penitents covered in blood from self flagellation. Some of them even have themselves crucified every Good Friday at the dried up swamp of barrio Cutud in San Fernando.
Ас мәзірі
Капампанган асханасы, немесе Лутунг Капампанган, Филиппиннің басқа этностары арасында жақсы қадір-қасиетке ие болды, олар Пампанганы «Филиппиннің аспаздық астанасы» деп атады. Ел бойынша кең таралған танымал капампанган тағамдарының ішінде сисиг, каре-каре, тосино немесе пинданг және олардың лонгазианың жергілікті нұсқасы бар. Басқа этникалық топтар үшін ерекше талғамды тағамдарға буру (күріште ашытылған балық), бетут тугак (ішектері толтырылған бақалар), аробунг камару (қияр мен сарымсақпен қуырылған моль шырыны), эстофадонг бараг (түймеленген монитор кесірткесі), сисиг, калдеретанг асу (түймеленген иттің еті), сиганг лиемпу, дагис а тинама (маринадталған егеуқұйрықтар), ламан панара және боботу жатады.
Kapampangan cuisine, or Lutung Kapampangan, has gained a favourable reputation among other Philippine ethnic groups, which hailed Pampanga as the "Culinary Capital of the Philippines". Some popular Kapampangan dishes that have become mainstays across the country include sisig, kare kare, tocino or pindang and their native version of the longaniza. Other Kapampangan dishes, which are an acquired taste for the other ethnic groups include buru (fish fermented in rice), betute tugak (stuffed frogs), arobung kamaru (mole crickets sauteed in vinegar and garlic), estofadong barag (spicy stewed monitor lizard), sisig, kalderetang asu (spicy dog stew), sigang liempu, dagis a tinama (marinated rats), laman panara and bobotu.
Дін
Капамангандықтардың көпшілігі христиандар, олардың басым бөлігі католиктер, Аглипай, методистер және Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі (LDS Church) өкілдері. Аз ғана бөлігі христиан емес діндерді ұстанады. Дегенмен, олардың халықтық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлерінде ежелгі австронезиялық анимизм, индуизм және буддизмнің іздерін табуға болады, себебі 16 ғасырда христиан діні таңылмас бұрын осы сенімдер Капаманган халқының көпшілігіне тән болған. Кейбір капамангандықтар ислам дінін қабылдаған, көбінесе бұрынғы христиандар шетелде білім алған немесе Филиппиннің оңтүстігінен келген моро мигранттарымен байланысқа түскендіктен. 16 ғасырдың басында, капамангандықтардың бір бөлігі (әсіресе саудагерлер) Брунейлік малайлармен байланыстарының нәтижесінде мұсылман болған. Ежелгі капаманган тілінде сөйлейтін Тондо Корольдігі мұсылман мемлекеті ретінде басқарылды. Капаманган аймағының жағалау бөліктерінде ислам дінінің кең таралғандығына байланысты, испандықтар оларды мұсылмандық сенімдердің көптеген белгілері мен Брунеймен тығыз байланысы болғандықтан «Морос» деп атаған.
Kapampangans are mostly Christians, a majority of which are Roman Catholics, Aglipay, Methodists, and the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church). A few belong to non Christian religions. However, traces of native Austronesian Anitism, Hinduism, and Buddhism can still be found among their folk practices and traditions, as these were the majority beliefs of the Kapampangan before the imposition of Christianity in the 16th century. A few Kapampangans practice Islam, mostly by former Christians either by study abroad or contact with Moro migrants from the southern Philippines. By the early 16th century, some Kapampangans (especially merchants) were Muslim due to their links with Bruneian Malays. The old Kapampangan speaking Kingdom of Tondo was ruled as a Muslim kingdom, Islam was prominent enough in coastal areas of Kapampangan region that Spaniards mistakenly called them "Moros" due to abundance of indications of practicing Muslim faith and their close association with Brunei.
Көрнекті капанпанпандар
Капанпангтар көптеген раджаларды, датуларды, төрт Филиппин президентін, үш бас судьяны, Сенат президентін, алғашқы филиппин кардиналын, бір Хук Супремосын, көптеген Хук командирлерін және NPA кадрларын, сондай-ақ мемлекеттік қызмет, білім беру, дін, дипломатия, журналистика, өнер мен ғылым, ойын-сауық және бизнес салаларындағы көптеген белгілі тұлғаларды өндірді. Елеулі немесе танымал капанпангтардың тізімі үшін: «Капанпангтар» санаты қараңыз.
The Kapampangans have produced many Rajahs, Datus, four Philippine presidents, three chief justices, a senate president, the first Filipino cardinal, one Huk Supremo, many Huk Commanders and NPA cadres and many notable figures in public service, education, religion, diplomacy, journalism, the arts and sciences, entertainment and business. For a list of prominent or noteworthy Kapampangans, see :Category:Kapampangan people.
Өнер және мәдениет
Падре Ансельмо Хорхе Фахардо – Капампанган әдебиетінің әкесі. Филиппин тіліндегі алғашқы және ең ұзақ метрикалық романның авторы – «Гонсало де Кордова». Ол испан Кортезіне өкіл ретінде қатысты. Хуан Крисостомо Сото – Капампанган жазушысы, революциялық көшбасшы және филиппин-американ соғысының қатысушысы. Капампанган поэзиялық дебаттарының негізін қалаушы, «Криссотан» авторы, сондай-ақ «Аланг Диос» («Құдай жоқ»), «Перлас куинг Бурак», «Анацинг Катипунан», «Лидия» және көптеген сахналық қойылымдар мен пьесалардың авторы. Франсиско Алонсо Лионсон – испан тіліндегі көрнекті филиппин драматургі және «Círculo Escenico» қоғамының негізін қалаушы және президенті, Пампанганың испандық театр тобы ұлттық деңгейде танымал болды. Аурелио Толентино – Катипунанның мистигі, Андрес Бонифасионың серігі, Капампанган және тагалог тілдерінде жазған ұлтшыл жазушы. Ол драма сөзі үшін «дула» терминін енгізді және американдық отаршылдыққа қарсы шедеврi «Кахапон, Нугарин ат Букас» үшін тагалог драмасының әкесі ретінде танылды. Филиппиннің мәдени орталығындағы театр оның құрметіне «Тангаланг Аурелио Толентино» деп аталды. Хосе Галлардо – Капампанган ақыны және ХХ ғасырдың соңындағы Капампанганның ең жақсы жазушыларының бірі. Амадо Юзон – Капампанган ақыны, филиппин ғалымы, журналист және жазушы. Алехандро Т. Киболой – Капампанган педагогы, мемлекеттік қызметкер, жазушы және протестант пастыры. 1909 жылдың 3 мамырында Пампанга штатының Лубао қаласында дүниеге келген. Висенте Манансала – Филиппиннің бейнелеу өнеріндегі халық суретшісі, ол филиппин неореалистеріне тікелей әсер етті. Исидоро С. Сото [Анацинг Бакулуд] 1918 жылдың 4 сәуірінде Субан Баколорда, Пампангада туған. Пампанганың ең көрнекті суретші-декораторларының бірі. Оның жасаған туындыларының бірі – Бетис шіркеуінің төбесіне салған суреті, оның ұстазы доктор Джуко болды. Ол сонымен қатар Филиппиннің «Rabbit Bus Liner» логотипін жасаған. Ол «Circulo Fernandino», «Batu Balani», «Old legs», «Circilo Masantoleno» сияқты бірнеше жобалар үшін де декор жасады. Ол атақты Капампанган ақыны Хуан Крисостомо Сотоның ұрпағы. Исидоро 1988 жылдың 9 маусымында 70 жасында қайтыс болды. Амбет Окампо – филиппин тарихшысы, ғалымы, журналист және жазушы, ең белгілісі «Looking Back» бағанасымен. Джин Гонзалес – ұлттық деңгейде танымал аспазшы, мейрамхана иесі, білім беру және басқару кеңесшісі және жазушы. Ол «Cocina Sulipeña: Culinary from Old Pampanga» кітабының авторы. Зоило Иларио – Ұлттық тіл институтының мүшесі, ол өмірін «Академианг Капампанган» ұйымын құрып, Капампанган жазуына АБАКАДА енгізуге арнады. Мон Дэвид – Стодан шыққан джаз әншісі. Томас, Пампанга. Ол 2006 жылғы Лондон халықаралық джаз байқауында (LIJC) бас жүлде жеңіп алды. Эдуардо Муцук – 2005 жылы NCCA GAMABA ұлттық тұрмыстық қазынасы сыйлығының иегері, ол Капампанганның дәстүрлі пинукпук өнерін сақтаған, яғни ретабло, каросалар мен алтарь бөлшектеріне күміс инкрустациясын және бедерлеуін қолдаған. Брилланте Мендоза – филиппин кинорежиссері, Францияда өткен 62-ші Канн кинофестивалінде «Кинатай» фильмі үшін үздік режиссер сыйлығын жеңіп алды.
Padre Anselmo Jorge Fajardo – Father of Kapampangan Literature. Author of the first and longest metrical romance in any Philippine language, Gonzalo de Córdoba. He was a native delegate to the Spanish Cortez. Juan Crisostomo Soto – Kapampangan writer, revolutionary leader and veteran of the Philippine–American War. Father of Kapampangan poetic debate, Crissotan, and author of "Alang Dios" (There is no God), Perlas quing Burac, Anac ning Katipunan, Lydia and many others Zarzuelas and Playwrights. Francisco Alonso Liongson – Outstanding Philippine playwright in Spanish and founding president of Círculo Escenico, Pampanga's Spanish theatrical group that became nationally renowned. Aurelio Tolentino – one of the mystics of the Katipunan, a compadre of Andrés Bonifacio, a nationalist writer in both Kapampangan and Tagalog. He coined the word dulâ for drama and ironically became known in Philippine history as the Father of Tagalog Drama for his anti US colonial masterpiece Kahapon, Ngayon at Bukas. A theatre at the Cultural Center of the Philippines is named Tanghalang Aurelio Tolentino in his honor. Jose Gallardo – Kapampangan Poet Laureate and one of the most prolific Kapampangan writers of the late 20th century. Amado Yuzon – Kapampangan Poet Laureate, a Philippine academic, journalist, and writer. Alejandro T. Quiboloy – Kapampangan educator, public servant, writer and Protestant minister. Born in Lubao, Pampanga on May 3, 1909. Vicente Manansala – a National Artist of the Philippines in Visual Arts, was a direct influence on his fellow Filipino neo realists. Isidoro C. Soto [Anac ning Baculud] Born on April 4, 1918, in Suban Bacolor, Pampanga. One of the greatest artist decorator designers of Pampanga. One of his living artworks is the ceiling painting of Betis church, painted with Dr. Juco as his mentor. He was also the designer of the logo of Philippine Rabbit Bus Liner. He used to decorate for Circulo Fernandino, Batu Balani, Old legs, Circilo Masantoleno, to name a few. He is a descendant of Juan Crisostomo Soto, the famous Pampango poet. Isidoro died at the age of 70 on June 9, 1988. Ambeth Ocampo – is a Filipino historian, academic, journalist and author best known for his column in the Philippine Daily Inquirer, "Looking Back." Gene Gonzales – nationally renowned chef, restaurateur, educator management consultant and author. He is the author of Cocina Sulipeña: Culinary from Old Pampanga. Zoilo Hilario – a member of the Institute of National Language who dedicated his life to imposing the ABAKADA on Kapampangan writing through the Akademyang Kapampangan, the organization he created. Mon David – is a jazz singer from Sto. Tomas, Pampanga. He won the grand prize in the prestigious 2006 London International Jazz Competition (LIJC). Eduardo Mutuc – is a 2005 NCCA GAMABA National Living Treasure Awardee for upholding the traditional Kapampangan art of pinukpuk or silver inlaying and embossing on retablos, carosas and altar pieces. Brillante Mendoza – is a Filipino film director who won the award for Best Director for his film Kinatay at the recently concluded 62nd Cannes Film Festival in France.