Кіріспе

Адамды бағыттайтын психологиялық процесс. Ұсыным – адамның өз немесе басқа біреудің қалаулы ойларын, сезімдерін және мінез-құлқын саналы күш-жігерге сүйенудің орнына, рефлекстер арқылы тудыруға мүмкіндік беретін ынталандыруларды ұсыну арқылы бағыттайтын психологиялық процесс. XIX ғасырдағы психологияға қатысты жазушылар, мысалы Уильям Джеймс, «ұсыну» және «ұсыным» сөздерін белгілі бір идеяның екінші идеяны ойға келтіруі ретінде қолданды. Кларк Леонард Халл және басқалардың гипнозға қатысты алғашқы ғылыми зерттеулері бұл сөздердің мағынасын арнайы және техникалық тұрғыдан кеңейтті (Халл, 1933). Гипноздық ұсынымның бастапқы нейропсихологиялық теориясы Уильям Б. Карпентердің 1852 жылы Джеймс Брейдтің гипноздық құбылыстарын тудыратын принцип деп жариялаған идеомоторлық рефлекстік жауапқа негізделген.

Транс және сугестия

Қазіргі заманғы ғылыми гипноз зерттеулері, Галлдың жұмысының үлгісін ұстана отырып, екі маңызды факторды ажыратады: "транс" және ұсыныс. "Транс" арқылы туындайтын сана жағдайы гипноздық индукция процесі арқылы пайда болады, яғни субъектіге гипноздық күйге енетінін ұсыну және нұсқау беру арқылы. Субъект гипнозға енгеннен кейін, гипнотизер қалаған әсерлерді тудыруға бағытталған ұсыныстар береді. "Ұсынысқа бейімділік" немесе "сезгіштік" (немесе басқа теориялық бағыты барлар үшін "гипноздық қабілет") өлшемдері бойынша жиі қолданылатын ұсыныстарға адамның қолы жеңілдеп, ауаға көтеріліп бара жатқаны немесе шыбық басының үстінен ұшып жүргендей сезінуі жатады. Адамның қолы ауада көтеріліп бара жатқаны туралы қабылданған ұсынысқа "классикалық" жауап – субъектінің көзделген әсерді еріксіз болып сезінуі.

Ұсынысты көрсету

Алайда, гипноз болмаған жағдайда да ұсыныстар әсер ете алады. Осылай аталатын "ояу ұсыныстар" "гипноздық ұсыныстармен" (яғни гипноз кезінде берілген ұсыныстармен) дәл сол қалай беріледі және сезімдік тәжірибеде күшті өзгерістер тудыруы мүмкін. Гипнозсыз ұсынысты зерттеуді Халл (1933) сияқты алғашқы зерттеушілер жүргізген. Жақында Николас Спанос және Ирвинг Кирш сияқты зерттеушілер гипноздық емес ұсынысқа бейімділікті зерттеу эксперименттерін жүргізіп, гипноз кезінде де, сыртында да адамдардың ұсынысқа жауаптары арасында мықты байланыс бар екенін анықтады.

Басқа нысандар

Гипнозға қызығушылық танытқан зерттеушілер ұсынатын әдеттегі ұсыныстардан өзге, ұсынысқа бейімділіктің тағы бірнеше түрлері бар, бірақ олардың бәрі бір-бірімен байланысты емес. Оларға: бастапқы және екіншілік ұсынысқа бейімділік (гипноздық емес және гипноздық ұсынысқа бейімділік үшін қолданылатын ескі терминдер), гипноздық ұсынысқа бейімділік (яғни, гипноз кезінде өлшенетін ұсынысқа реакция) және сұрақ-жауапқа бейімділік (сұрақтарға оңай түсіп қалу және қысым көрсетілгенде жауаптарды өзгерту: Гуджонсонның ұсынысқа бейімділік шкаласына қараңыз) жатады. Сонымен қатар, ұсыныстарды жеткізу үшін метафоралар мен образды тілді де қолдануға болады.