Кіріспе

1953 жылғы Роджерс пен Хаммерштейннің «Мен және Джульетта» мюзиклі – Ричард Роджерстің музыкасы, Оскар Хаммерштейн II-нің сөздері мен либреттосы бар мюзикл. Роджерс пен Хаммерштейннің сахнадағы алтыншы ынтымақтастығы, ол ұзақ жылдар бойы қойылатын мюзиклдің актерлері мен ұжымдары арасындағы махаббат туралы әңгімелейді: сахна менеджерінің көмекшісі Ларри, электрик Бобтың көзіне түспей, хор қызы Джиниге әуес болады. «Мен және Джульетта» 1953 жылы тұңғыш рет көрсетілді және шамалы жетістікке ие болды – ол Бродвейде шамамен бір жыл бойы, ал Чикагода шектеулі уақытқа қойылды (барлығы 500-ге жуық қойылым), соның нәтижесінде демеушілеріне кішігірім пайда әкелді. Роджерс бұрыннан-ақ театрдың актерлері мен ұжымдары туралы музыкалық комедия жазуды қалаған. 1951 жылы Роджерс пен Хаммерштейн «Патша мен мен» мюзиклімен тағы бір сәттілікке қол жеткізгеннен кейін, Роджерс сахна артындағы жобаны серіктесіне ұсынды. Хаммерштейн бұл тақырыпты тривиальды деп санап, ынтасыз болды, бірақ жобаны іске асыруға келісті. Пьесаға Жо Миелзинер жасаған күрделі механизмдер қажет болды, осылайша көрермендер тек театр сахнасында ғана емес, сонымен қатар сахнаның қанаттарында және жарық көпірінде (сахнадан биік, жарық операторлары прожекторларды бағыттайтын жер) де оқиғаны көре алатын болды. «Мен және Джульетта» Кливлендте сынақ көрсетілімдерін бастағанда, дуэт шоудың сюжеті мен қоюында мәселелер бар екенін түсінді. Қалған Кливленд пен Бостон қалаларындағы сынақтарда жасалған кең ауқымды түзетулер сюжеттегі қиындықтарды шеше алмады, сыншылар оны әлсіз және қызығушылық тудырмайтын деп бағалады. Шоуға жағымсыз пікірлер айтылды, бірақ Миелзинердің қоюы көрермендер мен сыншылардың мақтауына ие болды. Алдын ала сатылымдар таусылғаннан кейін қойылым тоқтатылды. Шоудың жұлдызы Билл Хейс өзінің «Сағат құмындай» (2005) автобиографиясында былай деп жазады: «Біз шамамен бес жүз спектакль ойнадық, барлығы толы залдарда. Өндіріс шығындары өтелді және айтарлықтай пайда R&H кассасына түсті. Сондықтан, «Оклахома!», «Карусель», «Оңтүстік Тынық мұхиты», «Патша мен мен» және «Музыканың дыбысы» фильмдеріне түсірілген бес атақты мюзиклдермен салыстырғанда, біздің шоуымыз да сәтті деп есептелуі керек». Чикагодағы қысқа мерзімді қойылымнан басқа, ел бойынша гастрольдік тур болған жоқ, және бұл шоу сирек көрсетілді. 2010 жылы Лондондағы Финборо театры шағын масштабта қойылым ұсынды.

Құрылуы

"Мен және Джульеттаның" тарихы Роджерс пен Хаммерштейннің қарым-қатынасының басындағы шақтарға саяхаттайды. "Оклахома!" мюзиклі 1943 жылы сахна төріне көтерілді; ол Роджерс пен Хаммерштейннің бірінші бірлескен жұмысы және үлкен табысқа ие болды. "Оклахома!" көрсетілісінен кейін Роджерс театр сахнасының артында өтетін мюзикл идеясын қарастыра бастады. Бұл қойылым сахна артындағы әлемнің түрлі жақтарын зерттеуге мүмкіндік берер еді. Роджерс мұны өзінің алғашқы туындыларындағы расизмге қарсы күрес сияқты күрделі тақырыптарсыз, таза музыкалық комедия жазу мүмкіндігі ретінде қарады – мысалы, "Оңтүстік Тынық мұхитында"ғы нәсілшілдікке шабуылдар мен "Король мен мен" романындағы мәдени толеранттылық. Хаммерштейн бастапқыда ынталанбады, бұл тақырыптың мәнсіз екенін ойлады, бірақ Роджерс мәселені әңгімеге салды. Хаммерштейннің серіктесіне мойынсұну кезегі келді; Роджерс 1947 жылы "Алегро" мюзикліне айналған жобаға келісті, олардың алғашқы сәтсіздігі Хаммерштейннің қысымымен болды, ол ұзақ уақыттан бері қарапайым адам туралы күрделі мюзикл жасауды армандаған еді. Хаммерштейннің шәкірті Стивен Сондхаймның айтуынша, "Оскар Диктің [сахна артындағы мюзикл туралы] ұсынысын қабылдап, серіктестікті сақтап қалды, бірақ ол қабылдағысы келмеді". Екеуі сахна артындағы идеяны талқылағанда, Хаммерштейн көбірек ынталанды, шоу сахнаны толығымен бос қалдырып бастауды ұсынды, көрермендер спектакль уақытында емес, күнінің басқа уақытында келгендей. Мұндай әсерлер қазіргі кезде "A Chorus Line" сияқты басқа "сахна артындағы" қойылымдардың табысынан кейін жақсы танымал; 1950 жылдардың басында олар жүзеге аспаған және жаңа болды. Екеуі бұл мәселені 1952 жылдың басында Флорида штатының Палм-Бич қаласында өткен кездесуде талқылады, Роджерс "Теңіздегі жеңіс" теледокументалдық фильмі үшін мелодиялық эскиздермен жұмыс істеп демалып жүргенде. Роджерс овертюрадан бас тартуды ұсынды, оны шоу ішіндегі шоудың овертюрасына қалдырды. 1952 жылдың ортасында тағы бір кездесуден кейін олар Роджерс пен Хаммерштейннің сахналық дизайнері Джо Мильзинерді шақырып, оған сахналық декорацияларды жобалауды тапсырды. Мильзинер сахнаның бір бөлігін сахнада, екінші бөлігін сахна артында ойнатуға болатынын, бірақ бұл қымбатқа түсетінін растады. 1952 жылдың тамызында Хаммерштейн сюжеттің эскизін бастады; қазан айының басында оның алғашқы жобасы толыққанды аяқталды. Шоу музыкалық комедия болғандықтан, екеуі ең үздік музыкалық комедия режиссерлерінің бірі Джордж Эбботты жалдады, ол сценарийді оқымай-ақ лауазымға қабылданды. Сценарийді оқығаннан кейін ол бұл шешімге асыққандығына өкінеді, оны сезімтал және мелодрамалық деп санайды. Ол өзінің алаңдаушылығын екеуіне жеткізді; жауап ретінде Хаммерштейн оған сценарийге ең жақсы деп санайтын өзгерістер енгізуді айтты. Хаммерштейннің рұқсатымен Эбботт сюжетке үлкен өзгерістер енгізді. Хаммерштейн шоу ішіндегі шоуды қысқаша ғана сипаттаған. Шоу қызықты болмас деп қорқып, Эбботт Хаммерштейн қысқаша сипаттаған шоу ішіндегі шоу толыққанды ашылған кезде кейбір ерекшеліктер ұсынылады деп үміттенді. Автор және композитор Итан Мордденнің дуэт туралы кітабында Хаммерштейн шоудағы шоу мынадай болуы керек деп ойлаған: Хаммерштейн өзінің жаңадан келген сахна менеджерінің көмекшісі болған кезде көрген оқиғаны қосты: хор жігіті хор қызына келіп, оның маскарасын баланың қара шұлықтарының тесігін жасыру үшін пайдалануды сұрады. Хаммерштейн: "Біз банальды нәрселерден аулақ болуға тырыстық - Поп есімді мейірімді ескі сахна есігі, ашылу кешінде жұлдызды алмастыратын әдемі шағын дублер. Біз сондай-ақ сахна артындағы жаңа шоуды ұсынатын компанияның оқиғасынан аулақ болдық, актерлер мен продюсерлердің барлық уайымдарымен бірге. Қазірдің өзінде жүргізіліп жатқан шоуға назар аудару дұрыс болып көрінді, өйткені біз қауым туралы әңгіме айтқымыз келді, сахна артындағы қауым, және бұл қауым шоу ашылғаннан кейін орнығады және құрылады". Эбботттан басқа, дуэт музыкалық комедияда тәжірибелі басқа да мамандарды жалдады. Хореограф Роберт Алтон "Панама Хэтти" және мюзикл фильмдерінде жұмыс істеді. Оркестрлеу үшін Дон Уокерді жалдады; оның жұмысы Роберт Рассел Беннеттке қарағанда қарапайым болады, ол әдетте бұл функцияны екеуінің мюзиклінде орындайды, бірақ ол қол жетімді емес еді. Айрин Шараффқа қажетті 300-ден астам костюмді жобалау тапсырылды. Бастапқыда шоудың аты "Геркулес және Джульетта" болды, бірақ олар оны көп ұзамай "Мен және Джульетта" деп өзгертті. Роджерс пен Хаммерштейн "Мен және Джульетта" үшін қалаған "Маджестик" театрында төрт жыл бойы "Оңтүстік Тынық мұхиты" қойылымы қойылып отырды. "Оңтүстік Тынық мұхитын" Бродвей театрына ауыстыру туралы келісімге келді, бірақ кестедегі қақтығыстарға байланысты бұл шоуды Бостонға бес аптаға көшіруді талап етті.

Сюжет

Театр терминологиясы үшін «Сцена (театр)» бетіне қараңыз. Комедияның барлық оқиғасы Бродвей театрында және оның айналасында өтеді, онда ұзақ жылдар бойы қойылатын «Мен және Джульетта» («шоу ішіндегі шоу») музыкалық спектаклі көрсетілуде. Оқиға 1950-ші жылдардың басында болған кезеңде орын алады.

1-ші акті

Шоу басталуға жарты сағат қалды. Электрик Сидни мен хор қызы Джини Сиднидің электрші әріптесі Бобтың келмегеніне ашулы. Сидниге Бобтың көмегі керек, ал Бобтың сүйіктісі Джини оны күтіп қалғанына ренжіді. Сидни Джинниге Боб оған лайық адам болмауы мүмкін екенін ескертеді; оның да күмәні бар (Музыкалық нөмірлер: "Аса қымбат күн"/"Осылай болады"). Джини кетеді, ал Боб пайда болады. Боб Сидниге Джинимен кездесуді ұнататынын, бірақ оған үйленуді жоспарламағанын айтады. Сидни Джини Бобтан жақсырақ бола алады деп әзілдегенде, үлкен адам оны сәтке қысып қояды. Джини мұны көріп, Бобқа деген күмәнін күшейтеді. Сахна менеджерінің көмекшісі Ларри да Джиниге қызығады ("Осылай болады" қайталануы). Сахна менеджері Мак соңғы дайындықтарды қарастырады, ал дирижер Дарио басқаратын оркестр ішкі шоуға арналған овертураны орындайды ("Мен және Джульеттаға овертура"). Ішкі шоудың пердесі көтеріледі ("Некеге лайық махаббат"): басты еркек кейіпкер "Мен" (әнші Чарли орындайды) көрермендерге үйленгісі келетін қыз Джульетта (әнші Лили) туралы айтады. Ол сондай-ақ, үйленгісі келмейтін, оны қорқытатын Кармен туралы да айтады. "Мен" Карменнің (басты әйел рөлі) өзінің бастығы Дон Хуанға (басты еркек биші) көбірек сәйкес келетінін ойлайды. Ішкі шоу жалғасып жатқанда, Боб пен Сидни жарық көпірінде. Боб үйленгісі келмейтін Дон Хуанмен бірдей сезінеді ("Көңілді болыңыз"). Тағы бір күн "Мен және Джульетта" командасы Мактың қадағалауымен репетиция жасайды ("Көңілді болыңыз" аяқталады). Ларридің ынтасымен Джини Джульетта рөліне екінші дублерлік рөлге түсуге шешім қабылдайды. Бұл туралы естіген Мак Ларриді бөлек алып, шоуға қатысушылармен араласпауға ескертеді. Осы сөздерді айтқаннан кейін ғана оның қыз досы Бетти (қазіргі уақытта көшеден бері жатқан шоуда) Кармен рөліне түседі. Продюсер оған рөл береді. Ларри көңілді күлкімен қараса, Мак кәсіби түрде қабылдайды, содан кейін ашуланып кетеді. Джини өзінің жеке сынағына дайындалады ("Басқа махаббат жоқ"), ал Ларри оған аудитория оны Джульетта сияқты "нағыз қыз" болса қабылдайтынын, ал "жалған" болса қабылдамайтынын айтады ("Ұлы қара алып"). Ларри Джинимен романтиканы қалайды, бірақ үлкен және күшті Бобтан қорқады. Бірнеше ай өткен соң Джини екінші дублер болып жұмысқа орналасады. Ларри мен Джини жасырын кездесіп, Бобтан романтикаларын жасырады. Қалған актерлер олардың кездесулерін біледі – бір биші оларды Сегізінші авенюдегі чили мейрамханасында көреді. Принциптеріне адал Мак Беттиден айырылды, бірақ екеуі әлі де бір-біріне тартылады. Бетти актерлік өнерді ұнатады ("Мен"). Ол ішкі шоуда өнер көрсеткенде, Боб пен Сидни қайтадан жарық көпірінде. Боб Джинидің олар неге кездеспейтіні туралы өтірігіне алданып, Сиднидің Ларри мен Джинидің бір-бірімен кездесіп жатқанын айтқаннан кейін шындықты біледі. Боб дәлел талап етеді, ал Сидни Бобқа "Мен және Джульеттаның" 1-ші актісінің финалында не болатынын көруді айтады. Боб Ларри мен Джинидің гүлдермен сахнадан шыққандағы сүйісіп тұрғанын көреді, осы әрекетті Бобтың жарығы түсіріп алады. Мак кіріп, жағдайды түсінеді, Ларриді жібереді, содан кейін табақты Джинидің қолына қайтарады және оны сахнаға итеріп шығады. Ол Бобтың жарығымен қуылды, ол оны сахнада аяусыз қадағалайды, ал бишілердің көбісі бірдеңе дұрыс емес екенін сезеді. Боб жарық көпірінен құм қапшығын тастайды, ол Джини ұстап тұрған табаны жерге құлатып жібереді. Мак дүрбелеңде сахна алдындағы пердені түсіруге бұйрық береді.

2-ші акті

Төменгі қабаттағы лаунжда, "Мен және Джульетта" спектаклінің 2-ші актісінің пердесі көтерілгенге дейін бірнеше минут бұрын, қонақтар 1-ші актінің керемет аяқталуын талқылайды – бірақ көрермендер ештеңе ерекше байқамайды ("Аралық сөздер"). Ішкі қойылымның 2-ші актісі басталғанда, ашуланған Боб Джинни мен Ларриді іздеп театрды аралайды. Оларды таба алмаған соң, ол көшедегі барда орналасады, онда театр есіктерін қадағалай алады ("Жақсы сезім"). Көрермен назары "Мен және Джульетта" сахнасындағы оқиғаға ауысады, онда Дон Хуан мен Кармен кездесуде ("Біз бір-бірімізге лайықпыз"), содан кейін Ларри мен Джинни тығылып отырған менеджердің кеңсесіне ("Мен сенің қызыңмын") бұрылады. Мак оларға сөз бастаған сәтте, Боб таныс дауыстарды естіп, терезеден кіреді. Одан кейін болатын төбелес кезінде Боб Макты есінен айырады, бірақ электрик Джинниге тиіспек болғанда, Ларри оны күшпен қорғайды. Төбелес Бобтың басы радиаторға соғылып, ол да есінен айырылғанда аяқталады. Компания менеджері Руби Ларри мен Джинниді сахнаға шақырып, қойылымды жалғастыруға бұйырады. Боб пен Мак есін жиғаннан кейін, Руби Бобқа Ларри мен Джиннидің сол күні жасырын үйленгенін хабарлайды, ал таңғалып қалған электрик кетеді. Мак, одан да жағдайдың нашарлауынан қорқып, оны іздеуге шығады. Мак есіктен шығып бара жатқанда телефон қоңырауын естіп, Руби түтіктейді. Телефонда продюсер болады, ол Макты басқа қойылымға ауыстыруды сұрайды, осылайша оған Беттимен қарым-қатынасын жаңартқан мүмкіндік туады. Сахнада "Мен және Джульетта" спектаклі аяқталады. Ішкі қойылым аяқталғаннан кейін ("Менің және Джульеттамның финалы"), жаңа сахна менеджері Ларри қойылымнан бір көріністі репетициялауды талап етеді. Бобтың ашулы жүзімен кіргенін көрген Ларри оған және Сидниге ертеңгі күні таңертең жарықтарды қайта бағыттауға келуді бұйырады. Бұл сөздерге таңғалып, қысылған Боб: "Мен сен үйленгеніңді білмедім" дейді де, "Дұрысырақ болса, мен осында болармын" деп, үнсіз кетіп қалады. Джинниді әріптестері құттықтайды, бірақ Ларри, барлық назары жұмыста, оларды репетицияға дайындалу үшін өз орындарына шақырады. Лили кеткендіктен, Джинни оның орнына Джульетта рөлін ойнайды, ал Ларри сахнада "Мен" рөлін орындайды, перде түседі ("Біздің қойылымның финалы").

Өндіріс

Мюзикл 1953 жылғы 28 мамырда Бродвейде Маджестик театрында ашылды. Ірі алдын ала сату айтарлықтай сәттілікке кепілдік берді; қараша айының басында ол алдын ала төлемді өтеді, 358 қойылымнан кейін жабылып, RCA-ға шағын пайда әкелді. Томас Хишак өзінің «Роджерс және Хаммерштейн энциклопедиясында» алдын ала сатылымдар таусылғаннан кейін бизнес төмендегенін айтады, «өйткені көрермендер Роджерс және Хаммерштейн мюзиклінен көбірек күткен». Фредерик В. Ноланның дуэттің туындылары туралы кітабында: «500 000 долларлық алдын ала сатуға қарамастан, он айлық көрсетілімге қарамастан (Роджерс пен Хаммерштейннен басқалар үшін үлкен жетістік болар еді) және 100 000 доллардан астам пайдаға қарамастан, «Мен және Джульет» сәтсіздік деп есептелуі керек». Мюзиклдегі сахна артындағы драма актерлер арасындағы нақты қиындықтармен дәл келді. Бетти рөлін ойнаған МакКракен хореограф Боб Фосстің әйелі болды және қойылым кезінде жүкті болды. Билл Хейс кейінірек оның баласы осыған шамамен бір уақытта, күйеуі Гвен Вердонға кеткен кезде түсік тартқанын жазды. Шындығында, бала түсік тартты, себебі жүктілік МакКракеннің диабеті салдарынан денсаулығына қауіп төндіретін еді. Хейс Ларри рөлін ойнаған он бес айда өзінің сүйіктісі және әйелі деп есептелген Изабель Биглимен ешқашан сөйлескенін есіне алмағанын айтты: «Көрермендердің бізді шынайы махаббатқа толы деп сенгеніне күмәнданамын». Шоу Тони сыйлығына ұсынылмады. Қойылым барысында Хаммерштейн әдеттегідей театрға барып, актерлердің оның кітабына еркіндік танытпауын қадағалады. Оның оралуымен, Хаммерштейннің хатшысы шоу қалай жүріп жатқанын сұрады. Ән жазушы бір секунд ойланып, «Мен осы шоуды жек көремін» деді. Билл Хейстің «Like Sands Through the Hourglass» (2005) автобиографиясында жазғандай, біз шамамен бес жүз қойылым ойнадық, бірақ барлығы толы болды. Өндіріс шығындары өтелді және айтарлықтай пайда R&H кассасына түсті. Сондықтан, «Оклахома!», «Карусель», «Оңтүстік мұхиты», «Патша мен мен» және «Музыка дыбыстары» сияқты фильмдерге түсірілген атақты бес туынды сияқты емес болса да, біздің шоуымыз табысқа жеткен деп есептелуі керек. Ұлттық турнеге жолдама берілмеді, бірақ 1954 жылдың көктемінде Чикагодағы Шуберт театрында алты апталық қойылым болды. Роджерс пен Хаммерштейн жұбайларымен бірге ашылу кешіндегі қойылымға қатысты. Нью-Йорктегі хорда ойнағандардың арасында болашақ жұлдыз Ширли Маклейн болды; Ширли Джонс Чикагодағы қойылымдарда хор қызы болды, және ол кем дегенде бір рет «вирустың құрбаны болған» Изабель Бигбиді алмастырды. Кейінгі қойылымдар 1955 жылы Канзас-Ситидің Starlight театрында болды. Equity Library Theatre оны 1970 жылы Нью-Йоркте қойды; ол 2002 жылы Бродвейге емес, сол қалаға қайта оралды. 2010 жылы Финборо театры елу орындық театрда Лондондық қойылымды ұсынды; қойылым шоудың Еуропалық премьерасы ретінде жарналанды.

Музыкалық өңдеу және жазу

Роджерстің «Мен және Джульетта» атты туынды идеясына деген қызығушылығының бір себебі – заманауи мюзикл оған заманауи музыка жазуға мүмкіндік береді деген ойы болды. Роджерс музыка жазған кезде Латын билерінің қызуы АҚШ-ты шарлады, және оның ықпалы «Мен және Джульетта» мюзиклінің музыкасына енді. Роджерс өндіріске джаз триосын қосып, оның мүшелерін импровизация жасауға шақырды. Трионда Крис рөлін ойнаған джаз әртісі Барбара Кэрролл де болды. «Перерыў сөзі» (Intermission Talk), екінші актінің басында көрермендер арасындағы әңгіме, көтеріңкі мелодиямен және сол кездегі Бродвейдегі көптеген қойылымдарға, соның ішінде дуэттің «Король мен мен» (The King and I) мюзикліне сырттай сілтемелер жасайды. Автор және композитор Итан Мордденнің сөзіне сүйенсек, Роджерстің музыкасы «Роджерс пен Хаммерштейннің хит-парадтың дыбысын өздерінің көзқарасымен қайта жаңартуына» ұмтылды. Роджерс «Ешқандай басқа махаббат» (No Other Love) әнінің музыкасын «Теңіздегі жеңіс» (Victory at Sea) атты марапатқа ие болған мюзиклінен алды. Бұл құқықтарға ие болған RCA, Перри Комоға әнді жазуды ұйымдастырды, және ол мюзиклдің Бродвейдегі тұсаукесерімен бірге нарыққа жіберілді. Бұл жазба Диск-жокей тізімінде Комо үшін рекордтық хит болды, бірақ ең көп сатылғандар тізімінде екінші орынды иеленді, 22 апта бойы тізімде тұрды. Хишак алғашқы актерлік құрамның альбомын «сахнада соншалықты көңілсіз деп есептелген мюзикл үшін таңқаларлықтай көтеріңкі және көбінесе ұнатуға лайық» деп сипаттады. Ол «Перерыў сөзі» (Intermission Talk) әнінің жазбада сахнадағыдан жақсы орындалатынын айтты және «Ешқандай басқа махаббат» (No Other Love) әнінің гипнотикалық күшін мойдалаған жөн екенін мәлімдеді. Алғашқы актерлік құрамның жазбасы 1993 жылы компакт-дискте жарық көрді.