Кіріспе

Гонконгтағы Гонконг тұрғындарының Біріккен Корольдіктегі заңдағы мәртебесі Гонконгтағы британдық азаматтықтың ең көрнекті түрі туралы ақпарат Гонконгқа қатысты британдық азаматтық құқығы 1842 жылы британдық колонияға айналғаннан бері уақыт өте келе өзгерді. Гонконг тұрғындарына түрлі азаматтық мәртебесі берілді, мысалы, британдық азаматтар, Ұлыбритания мен отарлардың азаматтары, британдық тәуелді аумақтар азаматтары және британдық азаматтар (оверсайздар).

Ерте колониялық дәуір

Ағылшын ортақ заңының табиғи туылған азаматтығының негіздері бар, jus soli принципі бойынша, коронаның үстемдігіне кіретін, өзін-өзі басқаратын доминиондар мен короналық колонияларды қамтитын, коронаның оларды нәрестелік кезінде қорғағаны үшін "құрметтелудің қарызы" ретінде "табиғи адалдық" болады. Британ империясының үстемдігі кеңейген сайын, британдық азаматтар тек Ұлыбританиядағы адамдарды ғана емес, сонымен қатар Британ империясының қалған бөлігіндегі адамдарды да қамтыды. Бұл анықтама бойынша, 1842 жылы Гонконг британдық колонияға айналғаннан кейін Гонконгта туған кез келген адам британдық азамат болды. 1847 жылғы шетелдіктерді натурализациялау туралы заң 1844 жылғы натурализациялау туралы заңда қарастырылғандарды кеңейтті, ол тек Ұлыбританиядағы адамдарға, оның барлық иеліктері мен отарларына қатысты болды. Заңда азаматтықты алу туралы ереже жазылған, сондай-ақ шетелдік әйел мен британдық азаматтың мәртебесіне ие ер адамның некелесуі арқылы британдық азаматтыққа ие болуына мүмкіндік берілген.

1914 жылғы британдық азаматтық және шетелдіктердің мәртебесі туралы заң

1914 жылғы британдық азаматтық және шетелдіктердің мәртебесі туралы заң (қазір "Аурулар мәртебесі туралы заң 1914") 1915 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді, бұл алғаш рет британдық азаматтыққа қатысты заңды заңдастырды. Негізгі өзгерістер енгізілген жоқ, бірақ Гонконгпен байланысты адамдар "Оның Ұлылық иелігінің" бөлігі ретінде британдық субъект мәртебесін қалай алатынын заңға енгізді.

1948 жылғы британдық азаматтық туралы заң

1948 жылы Ұлттар Достастығының үкімет басшылары бүкіл Достастықта азаматтықты алу туралы заңда үлкен өзгеріс енгізуді шешті. Конференцияда Ұлыбритания мен өзін-өзі басқару доминиондары әрқайсысы жеке ұлттық азаматтықты қабылдайтынына, бірақ британдық субъектілердің ортақ императорлық мәртебесін сақтайтынына шешім қабылданды. 1948 жылғы Британдық азаматтық туралы заң Ұлыбритания мен оның басқа да отарларымен тығыз қарым-қатынаста болған британдық азаматтардан тұратын Ұлыбритания мен оның отарлары азаматтарының (CUKC) жаңа мәртебесін қарастырды. Заң сондай-ақ британдық азаматтарды Қауымдастық азаматы деген атаумен таныстыруға мүмкіндік берді. Заң 1949 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді және сол күні немесе одан кейін "Ұлыбританияда немесе отарлауда" туған кез келген адам CUKC болды деп белгіленді. 1948 жылдың 31 желтоқсанында британдық азаматтар декларация арқылы CUKC мәртебесін алуға құқылы болды. Бұл мерзім бастапқыда 1949 жылдың 31 желтоқсаны болатын, бірақ 1958 жылғы Британдық азаматтық туралы заң бойынша ол 1962 жылдың 31 желтоқсанына дейін ұзартылды. Британдық азаматтық туралы заңдар 1958, 1964 және 1965 жылдары қабылданды, олар негізінен CUKC мәртебесін алу туралы арнайы ережелерді жетілдірді.

Қытай-Британия бірлескен декларациясынан кейін

Гонконгтың болашағы туралы келіссөздер Ұлыбритания мен Қытай арасында 1970 жылдардың соңында басталды. 1984 жылы 19 желтоқсанда Қытай-Британия бірлескен декларациясына қол қоюмен Гонконгтың болашағы белгіленді, Қытай 1997 жылы 1 шілдеде Гонконгтың бүкіл аумағының егемендігін қабылдады. Ол кезде Гонконгпен байланысы бар болғандықтан, Гонконгтың 3,5 миллионға жуық BDTC мәртебесі бар тұрғыны болды. Тағы 2 миллион адам BDTC болу үшін өтініш беруге құқылы деп саналады. Олар бұл мәртебеден айырылып, тек қана қытай азаматтары болды. Ол кезде Гонконг 5 миллионнан астам тұрғыны бар қалған британдық тәуелді аумақтардың ішіндегі ең үлкені болды.

Британдық (оверсайз) мәртебесін құру

Гонконг туралы 1985 жылғы заң британдық азаматтардың қосымша санатын құрды, ол Британдық ұлттық (оверсайз) немесе BN ((O)) деп аталады. Бұл жаңа категория тек Гонконгтың BDTC-ларына ғана қол жетімді болды, және кез келген Гонконгтың BDTC-сы бұл қызметті BN(O мәртебесіне ие бола алады. Бұл мәртебе ауыстырылмайды және тек өтінішпен ғана беріледі, ал өтінішті берудің соңғы мерзімі 1997 жылдың 30 маусымы болды.

"Басқа жағдайда азаматтығы жоқ" адамдарға арналған Британдық теңізден тыс азаматтық мәртебесі

1997 жылдың 1 шілдесіне дейін BN(O ретінде тіркелмейтін және осылайша азаматтығы жоқ (әдетте, олар этникалық емес қытай болғандықтан, сондықтан қытай азаматтығын автоматты түрде ала алмады) Гонконгтағы кез келген ГККК Гонконгтағы (Британдық азаматтығы) 1986 жылғы бұйрыққа сәйкес автоматты түрде британдық теңіз азаматына айналды.

Британдық азаматтықты таңдау схемасы

1989 жылы Тяньаньмэнь алаңында болған қырғыннан кейін Гонконгтағы көптеген адамдар 1997 жылдан кейінгі болашақтары үшін қорқа бастады. Эмиграция кеңінен тарады және Гонконг экономикасына әсер ете бастады. Ағып кетуді тоқтату үшін адамдар британ үкіметінен Гонконгтың барлық BDTC-леріне толық британдық азаматтықты беруді талап етті, бірақ бұл өтініш ешқашан қабылданбады. Алайда, британдықтар британдық азаматтықты таңдау схемасын құруға келісті, ол 50,000 адам мен олардың отбасыларына 1990 жылғы британдық азаматтық (Гонконг) заңы бойынша, әдеттегі талаптарды орындамай-ақ, толық британдық азаматтықты алу мүмкіндігін берді. Заңға сәйкес, Ішкі істер министрі Гонконг губернаторы ұсынған кез келген адамды (оның ішінде өтініш берушінің жұбайы мен кәмелетке толмаған балаларын) британдық азамат ретінде тіркеуге міндетті болды. Осы заң бойынша тіркелген кез келген адам Британдық азамат ретінде тіркелуден кейін автоматты түрде BDTC болудан бас тартты. 1997 жылдың 30 маусымынан кейін ешкім осы заң бойынша тіркеле алмады.

Гонконг (соғыс әйелдері мен жесірлері) туралы 1996 жылғы заң

Мемлекеттік хатшыдан Ұлыбританияда күйеуінің Гонконгті қорғауда әскери қызмет атқарғаны негізінде қоныстануға жарамды екендігіне кепілдік алған әйелдер Гонконгте тұратын және қайта үйленбеген жағдайда Ұлыбритания азаматтары ретінде тіркелуі мүмкін. Әйелдің британдық азаматтығының қандай да бір түрін иеленуі (немесе иеленуі) талап етілмейді. Осы заң бойынша британдық азамат ретінде тіркелген әйелдер британдық азаматтықты "туыстан басқа жолмен" алады, сондықтан олардың балалары да британдық азаматтар болады.

1997 жылғы Британдық азаматтық (Гонконг) туралы заң

Гонконгтағы британдық азаматтардың тағы бір ерекше тобы Гонконгтың қытайлық емес этникалық азшылықтары болды. Олар негізінен Непал, Үндістан және Пәкістаннан келген иммигранттар немесе олардың балалары. Қытайға тапсырылғаннан кейін олар Қытай Халық Республикасының азаматтары ретінде қабылданбайды. Олар іс жүзінде азаматтығы жоқ болып қалады олардың британдық азаматтығы, тұрақты тұрғылықты жері және Гонконгта тұру құқығы болады, бірақ Ұлыбританияда тұру құқығы жоқ, сондай-ақ қытайлық азаматтықты талап ету құқығы жоқ. Этникалық азшылықтар толық британдық азаматтықты алуды өтінді және бірнеше саясатшы Джек Стро оларды қолдады, содан кейін көлеңкелі ішкі істер министрі 1997 жылғы 30 қаңтардағы сол кездегі ішкі істер министрі Майкл Ховардқа жазған хатында "жалпы ақыл-ой мен жалпы адамгершілік бізден осы адамдарға толық британдық азаматтықты беруді талап етеді. Олар шілдеде өздерін тапқан тұрақсыздық тікелей Ұлыбританияның Қытаймен жасаған келісімдерінен туындайды". Ол сондай-ақ, BN ((O) мәртебесі британдық азаматтыққа тең "таза софистика" деп мәлімдеді. Кейіннен қабылданған 1997 жылғы Британдық азаматтық (Гонконг) туралы заң оларға 1997 жылғы 1 шілдеден кейін осы мәртебеге тіркелу туралы өтініш беру арқылы толық британдық азаматтықты алуға құқық береді.

2002 жылғы азаматтық, көші-қон және баспана туралы заң

2002 жылғы Британдық теңізден тыс аумақтар туралы заңның қабылдануын ескере отырып, 1981 жылғы Британдық азаматтық туралы заңдағы "Британның тәуелді аумақтары" деген сөздерді "Британның теңізден тыс аумақтары" деп ауыстыруды қарастырды, басқа да жаңа ережелермен қатар, бұл заң Гонконгқа қолданылмаса да, қосымша нақтылау жасалды. Кейінгі 2002 жылғы азаматтық, иммиграция және баспана туралы заңның 14-бабында нақты айтылғандай, бір адам Гонконгпен байланысы бар болғандықтан Британдық теңізден тыс аумақтардың азаматы (BOTC) ретінде тіркелуі мүмкін емес.

Шекаралар, азаматтық және көші-қон туралы 2009 жылғы заң

Гонконгтағы азшылықтар тобы 1997 жылғы Британдық азаматтық (Гонконг) туралы заң бойынша британдық азаматтықты алуға құқылы емес еді, өйткені олар 1997 жылғы 4 ақпанға дейін Гонконгта тұрмаған немесе 18-21 жасқа толмаған, 1997 жылғы 4 ақпанда немесе одан кейін ата-аналары арқылы қос азаматтықты иеленген, бірақ 18-21 жасқа толғанда оны жоғалтқан. Бұл ҰБО кейбір елдердің азаматтықты қорғау заңдарының өзгеруіне байланысты екінші азаматтығынан айырылды және де факті бойынша азаматтығы жоқ болып қалды. Олар Британдық азаматтығын алу үшін 1981 жылғы Британдық азаматтық туралы заңның 4B-бөліміне сәйкес, 2009 жылғы Шекара, азаматтық және иммиграция туралы заңмен "егерде соңғы рет британдық азаматтар басқа ұлты немесе азаматтығы жоқ болса, олар басқа ұлтты немесе азаматтығынан қасақана бас тартпаса, олардың лимбо мәртебесін жою" үшін тіркелуі мүмкін. Тіркеуден өту үшін олар 2009 жылғы 19 наурызда және одан кейін іс-әрекет немесе әрекетсіздік арқылы басқа азаматтығынан айырылбағанын дәлелдеуі тиіс. S4B бойынша тіркеу британдық азаматтықты ұрпақ бойынша береді.

Гонконг тұрғындарының азаматтығына қатысты қытайлық көзқарас

Қытай үкіметі 1984 жылы 19 желтоқсанда Қытай-Британия бірлескен декларациясына қатысты меморандумда "Британияның тәуелді аумақтарының азаматтарының паспортын иеленетін немесе иеленбейтін барлық Гонконгтағы қытай азаматтары Қытай азаматтары" деп мәлімдеді. 1990 жылы шығанақтағы соғыс басталған кезде Қытай елшілігі Гонконгтың қытайлық бизнесменіне Кувейтте BDTC паспорты бар қытай азаматтығының дәлелін ұсынды және оған эвакуациялауға көмектесті. 1997 жылдың 1 шілдесінде Гонконгке Қытай азаматтығын беру туралы заң қолданылды. Гонконгтың BDTC мәртебесі тоқтатылды және қайта қалпына келтірілмейді. Гонконг үшін қытайлық азаматтық туралы заңды жүзеге асыру туралы түсіндірме Хонгконгті қайтарудан бір жыл бұрын, 15 мамыр 1996 жылы Сегізінші Ұлттық Халық Конгресінің Тұрақты комитетінің он тоғызыншы сессиясында ұсынылды және 1997 жылдың 1 шілдесінде күшіне енді. Гонконг азаматтарының азаматтығын жүзеге асыруға қатысты түсіндірмелер: Гонконгтың қытай тектес азаматтары басқа шетелдік азаматтықты алған немесе алмаған қытай азаматтары болып табылады. Гонконгта тұратын қытай азаматтарының азаматтығы өзгерген жағдайда (мысалы, азаматтық туралы заңның 9-бабына сәйкес, ол шетелде тұрып, шетелдік азаматтықты алған адам Қытай азаматтығынан айырылады деп қарастырады. Гонконг 1997 жылдың 1 шілдесінен бұрын немесе кейін шетелдік аумақ ретінде танылмайды), бұл туралы иммиграциялық органдарға Қытай азаматтығына қатысты заң бойынша танылғанын мәлімдеу керек. Гонконгта (соның ішінде BN(O) және Британдық азаматтықты таңдау схемасы бойынша алынған британдық азаматтықты азаматтықты өзгерту деп танылмайды, өйткені олар адам шет елде қоныстанғаннан кейін пайда болған жоқ. Осылайша, Гонконг тұрғыны Қытайдан басқа азаматтығын алған болса, 1997 жылдың 1 шілдесінен кейін де Қытай азаматы ретінде танылады (әдетте екі жақты азаматтығына ие болады), бірақ егер ол азаматтығының өзгергенін көші-қон органдарына мәлімдесе, ол Қытай азаматы болудан бас тартады. Бұл Гонконгтың иммиграциялық департаментінің Гонконгтың 1997 жылғы 1 шілдеге дейін Гонконгтың тұрақты тұрғыны болған және Қытай азаматтығы немесе азаматтығы жоқ Қытай азаматтығына немесе азаматтығына ие болған Гонконгтың тұрақты тұрғыны туралы ұстанымында көрінеді. Гонконгты қайта беруден бұрын тұрақты тұрғындар болған адамдар ұзақ уақыт бойы шетелде тұрса да, шетелдік азаматтығына ие болса да Гонконгта тұру құқығын пайдаланады. Алайда олар иммиграциялық департаментке азаматтығын өзгерткенін мәлімдемегенше, Гонконгтағы шетелдік консулдық қорғауға ие болмайды.

Қытайлық еместерге ағылшын азаматтығын беруден қайтқан

2006 жылдың ақпан айында лорд Эйвбери мен Тамим Ибрагимнің өтініштеріне жауап ретінде британдық билік Гонконгтан шыққан үнді ұлтының азшылықтағы балаларының британдық азаматтығына 600 өтінішін қате түрде қабылдамағанын мәлімдеді. Өтініштер 1997 жылдың шілдесінен бастап берілген. Егер мұндай жағдайларда өтініш беруші өзінің британдық азаматтықты алуды қалағанын растаса, өтініш бойынша шешім қайта қаралады.

Кейбір этникалық үндістер үшін британдық шетел азаматының мәртебесі/азаматтығы (жаңа Үндістан заңы)

Жақында 1955 жылғы Үндістанның Азаматтық туралы заңына енгізілген өзгерістер (Индияның азаматтық туралы заңын қараңыз) бұдан былай туғаннан-ақ түп ата-бабалары арқылы Үндістан азаматтығын алу мүмкін емес екенін көрсетеді. Бұл түзету сондай-ақ 2004 жылғы 3 желтоқсаннан кейін Гонконгте туған, BN ((O) немесе BOC ата-анасы бар кейбір Үндістаннан шыққан балаларға Гонконгтің (Британ азаматтығы туралы) 1986 жылғы бұйрығының 6 ((2) және 6 ((3) -баптарында азаматтығы жоқтарды азайту туралы ережелерге сәйкес туғаннан кейін BOC мәртебесін автоматты түрде алуға мүмкіндік береді. Егер олар туғаннан кейін басқа азаматтықты алмаса, олар толық британдық азаматтыққа тіркелуге құқылы.

Непалдың азаматтық туралы заңын қайта түсіндіру

Непалдың азаматтығына қатысты заңның соңғы рет нақтылануы Гонконгта туған, 21 жасқа толғанға дейін британдық азаматтығынан бас тартпаған және бұрын Непал азаматтары деп саналған адамдар шын мәнінде тек британдықтар болып табылады дегенді білдірді. Британ үкіметі жақында 1976 жылғы 30 маусымға дейін Гонконгте туған непалдық паспорт иелері BOC болып табылады және егер олар қаласа, британдық азаматтығына тіркеле алады деп мойындады.

Британдық азаматтығын алу үшін британдық азаматтар (оверсайз) басқа жағдайда азаматтығы жоқ

Шекаралар, азаматтық және иммиграция туралы 2009 жылғы заңның қабылдануы 2009 жылғы 19 наурызға дейін басқа азаматтығы жоқ британдық азаматтарға (оверсайдтар) 1981 жылғы британдық азаматтық туралы заңның 4B-бабы бойынша британдық азаматтыққа өтініш беру жолын ұсынады. Бұл талаптарға сай болу үшін олар 2009 жылғы 19 наурызда немесе одан кейін іс-әрекет немесе әрекетсіздік арқылы басқа азаматтығынан айырылғанын немесе бас тартпағанын дәлелдеуі тиіс.

Британдық ұлттық (оверсайз) мәртебесінің болашағы

Лорд Голдсмит 2008 жылы азаматтығын тексеру кезінде BN ((O) мәселесін талқылады. Ол BN ((O) мәртебесін британдық азаматтық құқығының тарихында "аномальді" деп санайды, бірақ бұл мәртебені сақтаудың басқа жолы жоқ деп тапты. Алайда, Голдсмит 2020 жылдың ақпан айында: "Мен мұны анық айтқым келеді: мен азаматтық туралы баяндамамды Ұлыбритания көбірек құқықтарды ұсынса, Қытаймен жасалған келісім бұзылады деген пікір туралы мәлімдеме ретінде қарастырмадым", - деді ол. "Егер Ұлыбритания үкіметі Қытай-Британия бірлескен декларациясына сәйкес, өздерінің паспортын сақтап, БНСУ паспортын иеленушілерге тұруға толық құқық беруді шешсе, онда ол бірлескен декларацияда берілген міндеттемелерді бұзады деп ойлаймын".

Гонконг BN(O) Виза

Британдық азаматтардың (оверсайд) кез келген жерде, соның ішінде Ұлыбританияда тұруға құқығы жоқ. 2021 жылдың 31 қаңтарынан бастап BN(O) азаматтары Ұлыбританияда 5 жылға дейін жұмыс істеу немесе оқу үшін шектеулі демалыс алуға өтініш бере алады және 5 жыл тұратыннан кейін тұрақты мәртебеге ие болады. BN(O) тұрақты тұрғылықты мәртебесі бар азаматтар қосымша 12 айдан кейін британдық азамат ретінде тіркеле алады. Төлем схемасы Қытайдың орталық үкіметі Гонконгке дау тудыратын ұлттық қауіпсіздік туралы заң енгізгеннен кейін басталды. Ұлыбритания Ұлттық қауіпсіздік туралы заңның қабылдануын 1984 жылы қол қойылған халықаралық келісім-шарт - Қытай-Британия бірлескен декларациясында кепілдендірілген бір ел, екі жүйе қағидатының айқын бұзылуы деп санайды.