Кіріспе

Реактивті отын
Ролланд синтезаторы
JP 8, немесе JP8 ("Jet Propellant 8") – АҚШ әскері кеңінен қолданатын реактивті отын. Ол MIL DTL 83133 және британдық қорғаныс стандарты 91-87 бойынша сипатталған, сондай-ақ коммерциялық авиацияның Jet A-1 отынына ұқсас, бірақ коррозияға қарсы тежегіш және мұзға қарсы қоспалармен толықтырылған. Керосин негізіндегі JP 8 отыны кем дегенде 2025 жылға дейін қолданыста болады деп күтілуде. Ол алғаш рет 1978 жылы НАТО базаларында пайдаланыла бастады. Оның НАТО коды F34.

Қолданылуы

1995 жылдың соңына қарай АҚШ Әуе күштері JP 4 отынын JP 8 отынымен толық алмастырды, қауіпсіздік пен жауынгерлік қабілетті арттыру үшін, өртке аз қабынатын, аз зиянды отынды пайдалану мақсатында. JP 8 құрамында мұз түзiлуге қарсы зат, коррозияға қарсы заттар мен майлаушылар, сондай-ақ антистатикалық заттар бар. Ол JP 4 отынына қарағанда аз мөлшерде бензол (қатерлi iсiк тудыратын зат) және n-гексан (жүйкеге зиянды зат) қамтиды. Дегенмен, JP 8 иісі JP 4-тен күштірек. JP 8 қолға майлы секілді, ал JP 4 еріткіштей сезіледі. АҚШ Әскери-теңіз күштері ұқсас құрамды, JP 5 отынын қолданады. JP 5 отынының тұтану температурасы 140 °F (60 °C)-тан жоғары, бірақ оның бағасы да жоғарырақ. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің құрылысшылары мен тактикалық жабдықтарында JP 8 отыны қолданылады.

Бір отындық тұжырымдама

JP 8 1990 жылы АҚШ үкіметі мемлекеттік дизельдік көліктерді алмастыру мақсатымен бекітілді. Бұл 1986 жылғы НАТО-ның Бірыңғай Отын Тұжырымдамасы келісімінің жалпы контексінде қарастырылады, онда F 34 (JP 8) логистиканы жеңілдету үшін құрлықтағы көліктерде F 54 (дизель отыны) мен құрлықта орналасқан турбиналық ұшақтарда F 40 (JP 4) отынын алмастыруға тиіс. Ол сонымен қатар қозғалтқыштарды және ұшақтардың кейбір бөліктерін салқындату үшін де қолданылады. JP 8 жүк көліктерінен танкілерге, ұшақтарға дейін АҚШ армиясының жылытқыштары мен пештерінде де пайдаланылады.

Дизельдің проблемалары

JP 8 жоғары турбонаддулды дизельді қозғалтқыштарда, оның сығылу қатынасы шамамен 14:1 немесе одан төмен болғанда, суық іске қосу және бос жүріс кезінде қиындықтар тудырады. Бұл төмен сығылу температурасынан және одан кейінгі тұтанудың кешігуінен болады, себебі MIL DTL 83133G стандартында цетан индексі 40 немесе одан жоғары деп көрсетілмеген. MIL DTL 83133G стандартында BOCLE әдісі бойынша майлау қасиеттері де көрсетілмегендіктен, қазіргі заманғы common rail дизельді қозғалтқыштардың жоғары қысымды отын сорғылары мен форсункаларында тозу проблемалары пайда болуы мүмкін. Дизельді қозғалтқыштардағы тағы бір проблема – цилиндр бас жағындағы клапан отырғыштарының тозуы, себебі MIL DTL 83133G стандартында күкірттің максималды мөлшері көрсетілмеген. Отын құрамындағы күкірт әдетте осы отырғыштарда күйе қабаттарының түзілуіне себеп болады. Аталған стандарттың түсіндірмелеріне сәйкес, келесі нұсқаларының бірінде цетан индексінің мәні енгізілуі жоспарлануда. MIL DTL 83133J стандарты күкірттің максималды мөлшерін 0,30% деп белгілейді. Бірақ, ол FT SPK (синтетикалық реактивті отын) қосылғаннан кейін ғана 40 цетандық санды талап етеді. Дизельді қозғалтқыштарда реактивті отынды қолдану кейбір ұсақ мәселелерге әкелді, бірақ олардың ешқайсысы JP 8 отынымен жасалған сынақтарда анықталған жоқ. Desert Shield және Desert Storm операциялары кезінде коммерциялық Jet A1 отыны жалғыз отын ретінде қолданылды, нәтижесінде Stanadyne отын сорғыларында эластомерлік жинағы жоқ қозғалтқыштар істен шықты. Басқа жағдайларда, JP 8 дизель отынына қарағанда төмен тығыздыққа және тұтқырлыққа ие болғандықтан, айналу моментін және отынның үнемділігін сәл төмендетеді. Қозғалтқышты модификациялау арқылы бұл мәселені шешуге болады.

Денсаулыққа қатысты мәселелер

Жұмысшылар JP 8-ге ұшырағаннан кейін бірнеше сағат бойы оның иісі мен дәмін сезінуіне шағымданады. JP 8 стандартты дизель отынына қарағанда аз ұшқыш болғандықтан, ластанған беттерде ұзақ уақыт сақталады, бұл әсер ету қаупін арттырады. JP 8-ге ұшырау есту қабілетімен де байланысты, бірақ дыбыстарды ести алмаудың орнына, миға хабарды түсіну қиын болады. Калифорниядағы АҚШ Ардагерлер істері департаментінің Лома Линда денсаулық сақтау жүйесіндегі ғылыми зерттеуші және клиникалық аудиолог доктор О'Нил Гатри орталық есту процесінің бұзылуын құлақтың дислексиясымен салыстырды. 2001 жылы Техас Техникалық университетінің Экологиялық және Адам денсаулығы институты мен АҚШ Әуе күштері АҚШ-тың алты әуе күштері базасында 339 әскери қызметкердің денсаулығына JP 8-дің әсерін зерттеуді 18 ай бойы жүргізді. Зерттеу көрсеткендей, JP 8-ге ұшыраған Әуе күштерінің қызметкерлері жұмыста JP 8-ге ұшырамағандарға қарағанда медициналық көмекке жүгіну жиілігі жөнінен ешқандай айырмашылықты көрсетпеді. Жоғары және орташа деңгейде әсер еткен адамдар бас ауруы, бас айналуы, тыныс алуда қиындық, жалпы әлсіздік, шоғырлану қиындығы, ұмытшақтық және заттарды ұстау қиындығы сияқты симптомдарды жиірек сезгендерін өздері хабарлады.

Нұсқалар

JP 8+100 (F 37) – BetzDearborn (қазіргі GE Betz) жасаған Spec Aid 8Q462 қоспасымен күшейтілген JP 8 нұсқасы, сонымен қатар Aeroshell Performance Additive 101 деп аталады. Бұл қоспа JP 8 отынының термиялық тұрақтылығын 100 °F (37.8 °C) арттырады, сондықтан ол "+100" деп аталады. Spec Aid 8Q462 1994 жылы қозғалтқыш отын жүйелерінде тұншығу мен ластануды азайту үшін енгізілді және ол беттік белсенді зат, металл деактиваторы және антиоксиданттың комбинациясы болып табылады. JP 8 отынына 256 ppm мөлшерінде қосылып, JP 8+100 отынын құрайды, бұл отынның 1000 галлонына қосымша $5 тұрады. Бұл қоспа Флорида штатының Тампа қаласындағы полиция тікұшақтарында қолданылады. JP 8+100 сондай-ақ Канада әскерлерінің CP 140 Aurora, CC 130 Hercules, CF 18 Hornet және CC 115 Buffalo ұшақтары үшін де қолданылады. F 35 – мұздануға қарсы ингибиторы жоқ нұсқа. Тек статикалық диссипатор қажет. Бұл коммерциялық отынды пайдалану арқылы шығындарды төмендету мақсатын көздейді. Нәтижесінде алынған отын JP 8 сияқты қасиеттерге ие, бірақ қату температурасы жоғары. АҚШ әскері 2012 жылы ішкі (Алясканы қоспағанда) базаларда F 24 отынына көшті. 2018 жылы F 24 қоспасы тасымалдау кезінде нашарлап, термиялық тұрақтылығының төмендеуіне әкелетіні анықталды, бірақ +100 (8Q462) қоспасын қосу нашарлаған отынды қалпына келтіруге жеткілікті болды. F 27 – +100 қоспасы қосылған F 24 отыны.