Кіріспе

Penrhyndeudraeth () – Уэльстің Гвинедд графтығындағы шағын қала және қауымдастық. Қала Дуврид өзенінің сағасына жақын, A487 тас жолының бойында, Портмадогтан шамамен 5 шақырым (5 км) шығысқа қарай орналасқан. 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 2 150 адамды құрайды, бұл 2001 жылғы 2 031 адамнан артық. Қауымдастыққа Минффорд және Портмейрион ауылдары кіреді.

Тарих

Жоғары Пенриндегі бірнеше коттедждерден тұратын ежелгі елді мекен бастапқыда Cefn Coch ("Қызыл қырқа") деп аталған, және бұл атау Penrhyndeudraeth бастауыш мектебінде сақталған, ол Ysgol Cefn Coch деп танылады; алайда, қаланың өзі салыстырмалы түрде жаңа. Оның орнында бұрын үлкен, тұрқымаған көлді қоршап тұрған, денге тудыратын батпақ болған. Қазіргі қаланың коммерциялық орталық ретінде пайда болуы 19-шы ғасырдың ортасында батпақты құрғатып, көлді кептірген және көптеген көшелер салған, Минффорд маңындағы Кастелл Деудраеттен Дэвид Уильямсқа қарызды. Тремадогты салған құрылысшы мен оның итальяндық шеберлері жасаған қала құрылысы жоспарын қабылдап, Уильямс Пенриндеудретке кең көшелер мен ашық кеңістіктер сыйлады. Басты алаң – төрт бағытқа тармақталатын жол торабы: біреуі стансаға, біреуі Портмадогқа, біреуі Maentwrog-қа, ал екіншісі Лланфротен мен Абергласлин асуына жетелейді. Уильямстың қызы Элис Пенриндеудретке елдегі алғашқы әйелдер институттарының бірі үшін алғашқы залын салдырды. 19-шы ғасырдағы көптеген жерді мелиорациялау жобаларына дейін (Портмадогтағы Коб сияқты) және Ффестиниог теміржолының салынуына дейін, олардың екеуі де экономикалық өсуге түрткіс берді, жергілікті тұрғындар ауыл шаруашылығы мен шағын көлемдегі мыс өндіруге тәуелді болды. Кейбір адамдар Двирид өзенінде қайықпен жұмыс істеп, Maentwrog-тан теңізге шифер тасын экспортқа тасыды. Сол кездегі жергілікті әйелдер жергілікті базарларда сату үшін өзен сағасынан моллюска жинады. Penrhyndeudraeth қаласы жергілікті халық арасында, әсіресе Blaenau Ffestiniog және Porthmadog тұрғындары арасында Penrhyn Cocos (немесе ағылшын тілінде "Cockletown") деп белгілі. Penrhyndeudraeth пен Minffordd арасындағы жарты жолда, Сноудония ұлттық паркінің бас штабының жанында, бірақ бөлек орналасқан Хендре Холл тұр, онда 1648 жылы Хэмфри Хэмфрис дүниеге келді. Ол 1689 жылдан 1701 жылға дейін Бангор, содан кейін Херефорд епископы болды және 1712 жылы қайтыс болды. Пенриндеудретке қатысты шіркеудегі отбасылық мүсіндердің бірі оның бейнесін көрсетеді. Сондай-ақ, 1690 жылы Ричард Хамфрис Лланфротен шіркеуінің күзетшісі болып жұмыс істеген кезде сыйлаған еменнен жасалған сандық бар. Penrhyndeudraeth пен Minffordd арасындағы "Cae Ednyfed" деген жер бұрын Льюэллин ап Iorwerth-тің бас қолбасшысы Ednyfed Fychan-ның меншігі болған. Қала әрдайым діни болған жоқ. Методшылар тарихының басында олар шіркеулер құрды және қауымдастық жиналыстары (seiadau) ұйымдастырылды. Тиддин Исафта жиналыстар өткізген Дэниел Роуленд сияқты жаңғыртушылар туралы әңгімелер бар, ал ақын Даффид Сион Сиамс жаңа дінді ашық түрде қарғып, өзіне сенгенше. Ол методистерді аяусыз сынап, олардың барлық сыншыл поэзиялық туындыларын ауыл алаңында қоғамдық өртке жебеп жіберді. Ескі методистердің алғашқы қауымдық тостағанын Аберистуиттегі Ұлттық кітапханада көруге болады. Қала бастапқыда екі англикандық приходқа – Лланфротен мен Лландекуинге бөлінген. Қасиетті Үштік шіркеуі 1858 жылы салынды, ал 1897 жылы Пенриндеудретке жаңа приход құрылды. 130 жыл бойы жарылғыш заттарды өндіру зауыты қаланың экономикалық негізін құрады. Тарихи тұрғыдан алғанда, халық Бленау Ффестиниогтағы шифер өндірісінен және Портмадогтың көлемді порты арқылы шикізат саудасынан түсетін жұмысқа тәуелді болды.

Басқару

Осы атаумен сайлау округі бар. Бұл округ солтүстікке қарай Лланфротенге дейін созылып, халық саны 2587 адамды құрайды.

Жарылғыш заттар

Пенриндеудраттағы алғашқы жарылғыш зауыты 1865 жылы "Патенттік қауіпсіздік" мақта компаниясы ретінде құрылды. 1875 жылы лицензия алған және New Explosives Company компаниясының құрамына кірген, ол мақта, крахмал және үндістан каучугынан жарылғыш заттар өндірді. 1908 жылы ол Steelite Explosives Company Ltd болып өзгерді. 1915 жылы сол кездегі зауыттың көп бөлігі жарылыстан қирады. Осы оқиғамен қатар, Шотландиядағы Нобельдің жарылғыш зауытындағы тағы бір апат Ұлыбританияны Бірінші дүниежүзілік соғыста қажетті оқ-дәрілердің тапшылығымен күресуге мәжбүр етті. Сол кездегі жаңа тағайындалған оқ-дәрі министрі Дэвид Ллойд Джордж зауытты мемлекеттік меншікке алуға бұйрық берді, нәтижесінде зауыт қайта жаңартылып, оқ-дәрі өндіруге бағытталды және 349 жұмысшыны жұмысқа алған HM Factory Penrhyndeudraeth деп аталды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін зауытта өндіріс жалғасты, бірақ 1921 жылы ол жабылып, сатылымға қойылды. Алайда, бұл зауыт үшін бастапқы нүкте ғана еді. Эссекстен Дурхамға пойызбен қайтып келе жатқан Кук соғыстан кейін сатылатын мемлекеттік зауыттардың тізімін жариялаған газет жарнамасына кез болып, HM Factory Penrhyndeudraeth оның назарын бірден аударды. Кук осы орынды аралап көрді және оның нитроглицерин өндірісі үшін өте қолайлы екенін анықтады, себебі ол бірнеше аңғарда орналасқан. 1958 жылы Р. Т. Кук зейнеткерлікке шықты, ал ICI Куктың жарылғыш компаниясының қалған акцияларын сатып алып, осымен Nobel’s Explosives Company Ltd деп аталған ICI жарылғыш бөлімшесінің толық еншілес компаниясына айналдырды. Оның Ардиерде, Айрширде кең өндіріс орны болды. ICI-нің бір бөлігі болғанына қарамастан, зауыт әлі де "Cooke’s Works" деп танылды. Кук есімі Пенриндеудратта бұрынғы зауыттың бір бөлігіндегі шағын өнеркәсіптік аймақтың атауы ретінде сақталды. ICI Куктың жарылғыш компаниясын толық сатып алғаннан кейін жұмыс істеудің қауіпсіз әдістерін енгізуге және заманауи технологияға көп инвестиция жасауға басымдық берді. Бұл өндіріс процестерін автоматтандыруға және қашықтан басқаруға әкелді, мақсаты – ондаған жылдар бойы зауытты мазалаған жаңа апаттың алдын алу еді. 1984 жылғы ұзаққа созылған кеншілер ереуілі және шетелдік көмір импортының бәсекелестігі кен орындарының жабылуына әкелді, бұл өз кезегінде кен орындарында қолданылатын жарылғыш заттарға деген сұранысты экономикалық тұрғыдан тиімсіз деңгейге дейін төмендетті. 1995 жылы зауыт жабылып, 1997 жылы тазартылды, осымен осы орында 130 жылға жуық жарылғыш заттар өндірісі аяқталды. Табиғат қорығы ресми түрде "Gwaith Powdwr" (Ұнтақ зауыты) деп аталады, бұл оның жарылғыш өнеркәсіптік тарихына лайықты құрмет көрсетіп, тарих кітаптарындағы орнын нығайтады. Зауыттағы апаттар салдарынан көптеген адам қаза тапты, және оларды еске алу үшін жергілікті тұрғындар "Klondike" деп аталатын тақташаны зауыттың жоғарғы жағына орнатты, ол онда жұмыс істегендердің барлығын құрметтейді.

Гранит

Ауданның тағы бір 19 ғасырлық өнеркәсібі – 1870 жылы қалалар мен қалалардағы жол салу үшін гранит тастарды өндіруге арналған Минффордтағы Гарт карьері. Жарылғыш заттар өндірісі сияқты, бұл карьер де 1872 жылы Кембрий темір жолының салынуына үлкен тәуелділікте болды. Карьер әлі де жұмыс істеп тұр, және ол Breedon Group компаниясына тиесілі, жол тасы мен теміржол балласын шығарады.

Көлік

Қала A487 және A4085 тас жолының қиылысында орналасқан, олар Бедгелерт пен Кернарфон қалаларын байланыстырады. Бұл жолдың алғашқы бөлігі өте тар және Жоғарғы Пенрин арқылы тік көтеріледі. Кейбір жерлерде жол соншалықты тар, бір ғана көлік өте алады. Оңтүстісте жаңа Пон Бривет көпірі орналасқан, ол Харлех тас жолына қысқа жол ұсынады. Көпір сонымен қатар Кембрий жағалауы темір жолының магистральдық желісімен ортақ пайдаланылады. 2015 жылы ескі ағаш конструкцияны алмастырған 20 миллион фунт стерлингтік жаңа жол және теміржол көпірі ашылды. Ұрпақтар бойы II санаттағы Бривет көпірі Кембрий жағалауы темір жолын өткізіп, адамдарға Афон Двайрид өзенінен Пенриндеудреттен Лландекуинге дейін, автомобильдерге ғана қолайлы тар жолмен өтуге мүмкіндік берді. Жаңа көпір барлық көлік түрлеріне өтуге мүмкіндік береді және бұрынғы төлем алынбайды. Қаланың екі станциясы бар: Пенриндеудрет теміржол станциясы ауылдың оңтүстік жағында, Пулхелиден Шрусбериге дейін Кембрий жағалауы теміржолында, ал солтүстікте Пенрин теміржол станциясы, A4085 тас жолының жоғарғы бөлігінде, төбеде, Ffestiniog теміржолында орналасқан.

Мәдениет және мұра

2011 жылғы санақ бойынша Пенрхиндеудрет Уэльсте уэльс тілінде сөйлейтін 19-шы қауымдастық болып табылады, оның үш жастан асқан тұрғындарының шамамен 76%-ы уэльс тілінде сөйлей алатынын мәлімдеген. Ауылдың бастауыш мектебі Ysgol Cefn Coch-қа жасалған соңғы Estyn инспекциялық баянамасына сәйкес, оқушылардың 79%-ы уэльс тілінде сөйленетін отбасылардан келген. 2011 жылдың маусым айында Пенрхиндеудреттегі Royal Oak пабының жаңа ағылшын иелерінің келуіне байланысты туған жағдайда, клиенттер ашуланып пабтан шығып кетті және уэльс тілінде тапсырыс беруді тоқтатуды талап еткеннен кейін пневматикалық қарумен қорқытылды. Кейіннен паб басқарушысы ауыстырылды. Пенрхиндеудрет балалар мен жастар төрағалық ететін Эстеддфод жыл сайын Мемориалдық залда өткізіледі. Ауылда Сноудония ұлттық паркі басқармасының кеңсесі орналасқан. Пенрхиндеудрет аймағындағы жер-су аттарында ежелгі уэльс тілінің көптеген іздерін табуға болады, мысалы, «Pont Briwet / Бривет көпірі» (Бривет бритон тіліндегі «Brued» – көпір деген сөзбен байланысты). Тин и Берланның жанында қола дәуіріне жататын ескі құрылыстардың қалдықтары табылды. Penrhyndeudraeth-тен шыққан Alun 'Sbardun' Huws ауылға арнап «Strydoedd Aberstalwm» («Ескі көшелер») атты ән жазды. Оның танымал тобы Y Tebot Piws 2011 жылы Пенрхиндеудрет Мемориалдық залында қоштасу альбомын жазды.

Футбол

Пенриндеудрат футбол клубының аға командасы және бірнеше жасөспірімдер командалары бар. Аға команда қазіргі уақытта Уэльс Альянс Лигасының 2-ші дивизионында екінші маусымын өткізіп жатыр, ал 2012-13 жылдары осы деңгейдегі алғашқы маусымында үшінші орын алғаннан кейін, сондай-ақ Дивизион 2 клубтары үшін арналған Take Stock Van Hire кубогын жеңіп алды, Mawddach Challenge Cup турнирінде күміс жүлдегер атанды және Лиганың 2-ші дивизионындағы ең жақсы ресми матч күні бағдарламасы үшін сыйлық алды. Бұл Гвинед Лигасындағы (2011–12) өте табысты маусымнан кейін болды, онда олар Лига чемпиондары атанды және "Гвинед Саффлю" мен "Боб Оуэн Мемориал" қалқандарын жеңіп алды. Жасөспірімдер командалары (14, 12, 11, 9 және 7 жасқа дейінгі) Llyn және Eifionydd жасөспірімдер футбол лигасынде ойнайды.