Ноносбасавут: Беотук басшысының тағдыры және туған жерге қайтарылуы
Nonosabasut
Ноносабасут – Ньюфаундленд аралдағы Беотук тайпасының басшысы, Демасдуиттің серігі. 1811 ж. Дэвид Буханмен кездесіп, сыйлықтарды алуға қатысты. Беотук тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нонсобасут (1819 жылдың наурызында қайтыс болған) – беотхак халқының басшысы. Отбасы басшысы және Демасдуиттің серігі, Ньюфаундленд аралында (қазіргі Ньюфаундленд және Лабрадор, Канада) дүниеге келген. Кейде оны бас Ноносабасут деп атайды, бірақ оның соңғы беотхактар арасындағы мәртебесі басшы немесе жетекші деп сипаттаған дұрыс.
Nonosabasut (died March 1819) was a leader of the Beothuk people. Family head and partner of Demasduit, born on the island of Newfoundland (present day Newfoundland and Labrador, Canada). Sometimes referred to as Chief Nonosabasut, his stature within the last remaining Beothuk would better be described as that of a headman or leader.
Өмірбаян
Нонсабасут 1811 жылғы 24 қаңтарда Дэвид Бьюкеннің Беотхак көлінде кездескен Беотхак тайпасының бірі болды. Бьюкен екі сарбазды туған жердегі лагерде қалдырып, Нонсабасут пен тағы үш Беотхак оның бұрын қалдырған сыйлықтарын алуға кетті. Жағдай нашарлап кеткенін сезініп, Нонсабасуттің тұтқындалу қаупі туды; ол және екі Беотхак қашып кетті. Лагерьге оралған соң, олар Бьюкен мен оның сарбаздарының ниетінің қауіпті екеніне тайпаның қалған бөлігін көндірді. Екі сарбаздың басы кесіліп, лагерь таратылды. Губернатор Чарльз Гамильтон ұрланған мүлікті қайтару үшін рұқсат берген экспедицияны 1819 жылғы наурыз айында Джон Пейтон кіші басқарды. Беотхактар жақын маңдағы балық аулау бекеттерінен кейбір заттарды ұрлаған еді. Сол кезде соңғы Беотхактардың тағдырына үлкен мән берілді, экспедиция олармен достық қарым-қатынас орнатуды да мақсат етті. 5 наурызда Пейтонның қарулы сарбаздары Беотхак көлінде Беотхактардың шағын тобын кездестірді, олар қашуға тырысты. Пейтон Нонсабасуттың әйелі Демасдуитті қолға түсірді. Нонсабасут қарулы адамдар тобына жақындап, бейбітшілік белгісі – қарағай бұтағының ұшын ұстап, Пейтоннан Демасдуитті босатуды өтінді. Пейтон оны босатудан бас тартқанда қақтығыс болды, нәтижесінде Нонсабасут атып өлтірілді. Кейіннен Сент-Джонс қаласындағы қазылар алқасы Пейтонды және оның сарбаздарын Нонсабасутты өлтіргенінен ақтатты, судья "Пейтонның тобы қантөгіске алып келетін зорлықпен ешқандай (үндістерді) қолға түсіруге ниеттенбеген" деген қорытынды жасады. Нонсабасуттың денесі мазарға қойылды, кейін оның нәресте ұлы және соңында Демасдуит те сол жерге жерленді.
Nonosabasut was one of a group of Beothuk who was encountered by David Buchan on January 24, 1811 at Beothuk Lake. Buchan had left two marines at the native camp while he, Nonosabasut and three other Beothuk went to retrieve a cache of presents Buchan had left behind. Fearing the worst, Nonosabasut became suspicious of being captured; he and the two Beothuks fled. While back at the camp they had convinced the rest of the group that the intentions of Buchan and his marines were hostile. The two marines were beheaded and the camp was then dispersed. Another expedition authorized by Governor Charles Hamilton to recover stolen property was led by John Peyton Jr. in March 1819. Apparently, some items had been stolen by the Beothuk from nearby fishing stations in the Bay of Exploits. The fate of the last remaining Beothuk was very much a concern at that time, and the expedition was also requested to establish friendly relations with them. On March 5 the party of Peyton's armed soldiers surprised a small group of Beothuk at Beothuk Lake who attempted to escape. Peyton captured Demasduit, the wife of Nonosabasut. Nonosabasut approached the party of armed men, holding the tip of a pine branch, a symbol of peace, and through words and gestures asked Peyton to release Demasduit. A scuffle broke out when Peyton refused to release her, and Nonosabasut was shot and killed. Later, a grand jury in St. John's, absolved Peyton and his men were absolved of Nonosabasut's murder, the judge concluding that " (there was) no malice on the part of Peyton's party to get possession of any of (the Indians) by such violence as would occasion bloodshed." Nonosabasut's body was placed in a sepulchre, later to be joined by his infant son and eventually Demasduit herself.
Мұра
1828 жылы қабірді Уильям Кормак тапты, ол сол кезде қабірден бас сүйектерді және бірнеше заттарды алып кетті. Кормак алып кеткен заттардың ішінде Ноносабасуттың бас сүйегі болды, ол Шотландияның Эдинбург қаласындағы Корольдік мұражайға жіберілді. 2020 жылы Демасдуит пен Ноносабасуттың қалдықтары Шотландиядан жылдар бойы адвокациялық жұмыс жүргізілгеннен кейін елге қайтарылды. Конне-Ривердегі Миавупкек тайпасының басшысы Ми’сел Джо 2015 жылы қалдықтарды қайтару үшін бастама көтерді, оған басқа да үнді миссионерлері қосылды. Ньюфаундленд пен Лабрадор провинциясының премьер-министрі Дуайт Болл және Мұра министрі Мелани Жоли 2016 жылы Ұлттық мұражайларға ресми өтініш жасады, Болл бұл мәселені жұртшылық назарына әкелгені үшін Ми’сел Джо басшыны ерекше атап өтті. Олардың қалдықтары 191 жылдан кейін Шотландиядан Ньюфаундлендке қайтарылып, Сент-Джонс қаласындағы провинциялық мұражай және архив – The Rooms-та сақталды. Бұл оқиғаны Канада саясаткерлері, соның ішінде Ньюфаундленд пен Лабрадор провинциясының премьер-министрі Дуайт Болл және Канада Мұра министрі Стивен Гилбо, сондай-ақ Миавупкек тайпасы, Инну тайпасы, Нунациавут, Нунатукавут және Калипу тайпасының басшылары мақұлдады. 2022 жылы CBC News Ньюфаундленд және Лабрадор үкіметі Беотхак көлінде жаңа мәдени орталық құруды жоспарлап отырғанын хабарлады, ол қалдықтарды мәңгілікке қалдыруға арналады. 2017 жылы Ноносабасут тасына Бейотхұқ басшысының есімі берілді, бұл бастаманы Гранд-Фолс-Виндзор қаласынан зейнеткер педагог Энн Уорр және оның шәкірттері қолдады. Ноносабасут тасы Ньюфаундлендтің орталық бөлігіндегі Эксплойтс өзенінде орналасқан, ал тастың сол жағы басшының бет-әлпетіне ұқсайды. Оны оның құрметіне атау идеясы 2006 жылы Вудленд бастауыш мектебінің екінші сынып оқушылары "Демадуиттің күйеуінің батырлық ісін мойындағымыз келеді" деп түсіндірді. Гранд-Фолс-Виндзор қаласы Ноносабасут тасына тақта орнатты, онда тастың суреті және Бейотхұқ пен басшының тарихын баяндайтын Вудленд бастауыш мектебінің мұғалімі Шерил Берт жазған өлең жазылған. Сынып 2007 жылы CBC ұйымдастырған Канаданың жеті кереметі сайысына Ноносабасут тасын ұсынды, онлайн дауыс беруде Ноносабасут тасы үшін 8 563 дауыс берілді.
In 1828, the sepulchre was found by William Cormack, who at that time removed skulls and also some of the goods from the grave. Among the items taken by Cormack was Nonosabasut's skull, which was sent to the Royal Museum, Edinburgh, Scotland. In 2020, the remains of Demasduit and Nonosabasut were repatriated from Scotland after years of advocacy. Chief Mi'sel Joe of the Miawpukek First Nation in Conne River first began the push for repatriation in 2015, and he was joined by other Indigenous leaders. Premier of Newfoundland and Labrador Dwight Ball and Heritage Minister Mélanie Joly made formal requests to National Museums Scotland in 2016, with Ball crediting Chief Mi'sel Joe specifically for beginning the process by bringing the issue to public attention. Their remains had been in Scotland for 191 years when they were returned to Newfoundland and were stored at The Rooms, a provincial museum and archive in St. John's. This return was praised and recognized by Canadian politicians including Premier of Newfoundland and Labrador Dwight Ball and Minister of Canadian Heritage Steven Guilbeault, as well as by leaders from the Miawpukek First Nation, Innu Nation, Nunatsiavut, NunatuKavut, and Qalipu First Nation. In 2022, CBC News reported that the government of Newfoundland and Labrador was planning a new cultural centre at Beothuk Lake to serve as a final resting place for the remains. In 2017, Nonosabasut Rock was officially named after the Beothuk chief, lobbied for by retired teacher Anne Warr from Grand Falls Windsor and her students. Nonosabasut Rock is located in the Exploits River in central Newfoundland, and the left side of the rock is said to resemble the chief's face, with the inspiration for naming it after him being described by the Woodland Primary grade two students back in 2006 as desiring to "recognize the heroic deed of [Demasduit's] husband." The town of Grand Falls Windsor donated a plaque for Nonosabasut Rock, which features a photo of the rock and a poem "written by Woodland Primary teacher Cheryl Burt, which tells the history of the Beothuk and the chief." The class wrote the letter in a nomination of Nonosabasut Rock for a competition CBC held in 2007 determining the Seven Wonders of Canada, and the online poll for Nonosabasut Rock received 8,563 votes.
Генетикалық тестілеу
2007 жылы Нонсабасут пен оның әйелі Демасдуиттің тістерінен алынған қысқа мтДНК тізбектері зерттелді. Нәтижелер оларды, тиісінше, С гаплотобына (мтДНК) және Х гаплотобына (мтДНК) жатқызды. Бұл гаплотоптар Солтүстік-Шығыстағы жергілікті халықтардың арасында, соның ішінде Ньюфаундлендтегі қазіргі Микмак халқының арасында кең таралған. Микмактардың аралдағы ауызша дәстүрінде олардың байланыс алдындағы кезеңде Беотхұқпен жақсы қарым-қатынаста болғандығы айтылады, ал жазбаларда 1607 жылдан бастап еуропалық қоныс салушылармен ортақ тегі бар екендігі көрсетілген. 2017 жылы Нонсабасут пен Демасдуиттен толық мтДНК геномдық тізбектері алынды, олар тиісінше X2a1b және C1c кіші гаплотоптарында кездеседі. Қазіргі кездегі жергілікті текті адамдарда осыған ұқсас немесе бірдей митогеном тізбектері табылды.
In 2007, examination of short mtDNA sequences was conducted on material from the teeth of Nonosabasut and his wife Demasduit. The results assigned them broadly to Haplogroup C (mtDNA) and Haplogroup X (mtDNA), respectively. These haplogroups are common in Indigenous peoples of the Northeast, including the current Mi'kmaq people of Newfoundland. Oral tradition of the Mi'kmaq on the island states that they had cordial relations with the Beothuk in the Pre Contact period, and the record documents shared ancestry with European settlers, from 1607 onward. In 2017, complete mtDNA genome sequences were obtained from Nonosabasut and Demasduit, which occur in X2a1b and C1c sub haplogroups, respectively. Identical or near identical mitogenomes sequences appear in modern persons of indigenous descent.