Кіріспе

Археологиялық мәдениет

Усатове мәдениеті (украин тілінде Усатове, орыс тілінде Усатово) – Солтүстік Понт аймағының Кукутени-Трипиллия мәдениетінен, сондай-ақ Солтүстік Понт даласының энеолиттік далалық мәдениеттерінен әсер алған энеолиттік мәдениеттік жиынтық. Усатове мәдениеті б.з.д. 4-мыңжылдықта Қара теңіздің солтүстік-батысында гүлденген. Мәдениеттің атауы Украинаның Одесса облысындағы Усатове ауылының атынан қойылған. Усатове мәдениеті Оңтүстік-Шығыс Еуропаның энеолиттік егіншілік мәдениеттерінің қоспасы болып көрінеді, Понт даласының далалық мәдениеттерінен де ықпал алған. Усатове мәдениетінде энеолиттік егіншілік мәдениеттің ықпалына сазdan жасалған мүсіндер мен сырланған керамика жатады, ал далалық мәдениеттермен бірге құрған жерлеу орындары мен қабықша қосылған дөңгелек ыдыстарға ие. Сонымен қатар, ол арсендік қола мен күміс сияқты металдан жасалған заттарды қамтиды, бұл Солтүстік Кавказ және Анатолиямен байланыстарды көрсетеді. Украинада Усатове мәдениетіне қатысты ескерткіштер негізінен Днестр мен Дунай аралығында орналасқан. Украинадағы екі ірі Усатове археологиялық ескерткіштері – Усатове Великье Куяльник және Маяки құрғандар мен жер асты зираттарын (некропольдерді) қамтиды. Қазіргі уақытта Солтүстік-Батыс және Батыс Понт аймағындағы Усатове ескерткіштерінің саны шамамен 100-ге жетеді. Құрған гипотезасы бойынша, Усатове мәдениеті далалық үнді-еуропалық халықтардың жергілікті Кукутени-Трипиллия егіншілері үстінен үстемдігін көрсетеді. Энтонидің сөзіне сәйкес, герман тілдеріне дейінгі тілдердің тамыры Усатове мәдениетінде жатыр. Усатове мәдениетінің қалыптасқан мерзімі б.з.д. 4-мыңжылдықтың екінші жартысы болғанымен, Усатове деп анықталған адам қалдықтарының радиокөміртек даталары тұрақты түрде көнерек. Бұл даталардың көп бөлігі б.з.д. 5-мыңжылдықтың соңғы тоқсаны мен 4-мыңжылдықтың бірінші тоқсаны аралығында шоғырланған. Адам қалдықтарының датасына су резервуарының әсері тиюі мүмкін, бірақ қазіргі уақытта радиокөміртек және тұрақты изотоптардың жетіспеуіне байланысты оны нақты анықтау мүмкін емес.

Хронологиясы

Радиокөміртектік сынамалар бойынша керамика 3400 және 2900 жылдар аралығындағы мерзімге жатса, адам сүйектерінің талдау нәтижелері шамамен 600 жыл бұрынғы кезеңді көрсетеді, бұл Усатове мәдениетінің (шамамен 4000-3500 жылдар) созылғандығын аңғартады.