Кіріспе

Printz v. United States, 521 U. S. 898 (1997) – АҚШ Жоғарғы Сотында болған іс, онда Сот Брэйди қолға қару-жарақты зорлық-зомбылықтан қорғау туралы заңның белгілі бір уақытша шаралары АҚШ Конституциясының он бірінші түзетуін бұзады деп шешім қабылдады.

1968 жылғы қаруды бақылау туралы заң

1968 жылғы қаруді бақылау туралы заң (GCA), Pub. L 90 618 және одан кейінгі түзетулер атыс қаруын таратуды реттейтін толыққанды федералдық бағдарламаны орнатып, құрды. GCA қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндіретін деп саналатын белгілі бір кең санаттағы адамдарға атыс қаруына ие болуға тыйым салды: сотталған қылмыскерлер, тұрмыстық зорлық-зомбылық немесе қудалау қылмыстары үшін сотталғандар, күші жойылған қылмыстық ордері бар адамдар, заңнан қашқандар, заңсыз иммигранттар, оларға қарсы сотпен шығарылған қорғау бұйрықтары бар адамдар, психикалық денсаулық мекемесіне өз еркінен тыс түскендер, сот шешімімен психикалық ауру деп танылғандар және басқалар. Психикалық денсаулық себептерімен атыс қаруына ие болу құқығынан айырылған адамдар бұл шектеуді жою үшін өтініш бере алады. Психикалық денсаулық жағдайына байланысты құқықтары шектеулі деп танылған адамдарға атыс қаруына қолдану құқығын қалпына келтіруге арналған өтініш беру процесін ұйымдастырмаған штаттар Әділеттік көмек гранттары бойынша санкцияларға ұшырайды. 2007 жылғы NICS жақсартулар туралы заңның (NIAA) 105-бабы, Pub. L. 110–180, § 105, психикалық денсаулық жағдайларында атыс қаруына ие болу құқығын қалпына келтіруді көздейді. NIAA бойынша, әрбір АҚШ штаты өзінің өтініш беру рәсімін әзірлеуге міндетті; демек, құқықтарды қайтару процедурасы штаттан штатқа өзгереді.

Брейди туралы заң

1993 жылғы 30 қарашада президент Билл Клинтон Брейди қолға қарумен жасалатын зорлық-зомбылықты алдын алу туралы заңға қол қойды, Pub. L. 103–159, 1968 жылғы Қаруды бақылау туралы заңға өзгерістер енгізді. Бұл "Брейди заңы" АҚШ Бас прокурорына қару-жараққа ие болуға тыйым салынған адамдарға қару сатуды болдырмау үшін электрондық немесе телефон арқылы тексеру жүргізуді міндеттеді. Бұл тексеру, Ұлттық жедел қылмыстық тексеру жүйесі (NICS) деп аталады, 1998 жылғы 30 қарашада талап бойынша күшіне енді.

Уақытша ережелер

Заң сондай-ақ осы жүйе қолданысқа енгенге дейін белгілі бір мерзімдік шараларды күшіне енгізді. Мерзімдік шараларға сәйкес, қару-жарақ сатушы, тапаншаны беруді жоспарлаған жағдайда, алушыдан оның аты-жөні мен мекенжайы, жоспарланған беру күні және алушының тыйым салынған сатып алушылардың тізіміне кірмейтінін растайтын жазбаша мәлімдеме (Брейди нысаны) алуға міндетті, алушының жеке куәлігін тексеруге және алушы тұратын жердің "басты құқық қорғау органының өкіліне" (CLEO) Брейди нысанының мазмұны туралы хабарламаны (және оның көшірмесін) жолдауы тиіс. CLEO ұсынылған беру туралы қажетті хабарлама алған кезде, "5 жұмыс күні ішінде алу немесе иелену заңға қайшы келе ме екенін анықтау үшін барлық қолданылатын мемлекеттік және жергілікті тіркеу жүйелерін, сондай-ақ Бас прокурор белгілеген ұлттық жүйені пайдаланып, тиісті күш салуға" міндетті.

Талапкерлер

Өтініш берушілер – шерифтер Джей Принц және Ричард Мак, Монтана штатының Равалли округі мен Аризона штатының Грэм округінің бас құқық қорғау органдарының өкілдері, Стивен Халбрук және Дэвид Т. Харди сәйкесінше, Брейди заңының уақытша шараларының конституциялықтығына наразылық білдіретін жеке шағымдар жасады. Олар Конгресс шешімдерін пайдаланып, штат қызметкерлерін федералды заңды орындауға міндеттеуге қарсылық танытты.

Төменгі соттың шешімдері

1994 жылғы 16 мамырда АҚШ аудандық судьясы Чарльз С. Ловелл шерифке декларативтік үкім шығарды, онда CLEO-ларға фондық тексеру жүргізуді талап ететін ереже АҚШ Конституциясының Оныншы түзетуін бұзатыны анықталды, бірақ сонымен қатар бұл ереже Актің қалған бөлігінен бөлінетінін тұжырымдады, нәтижесінде ерікті фондық тексеру жүйесі күшінде қалды. 1994 жылғы 29 маусымда АҚШ аудандық судьясы Джон Ролл да осы қорытындыға келді. Бұл үкімдер 1995 жылғы 8 қыркүйекте судья Герберт Чоймен бірге, судья Уильям К. Кэнби кіші, судья Фердинанд Фрэнсис Фернандестің қарсылығына қарамастан, АҚШ-тың 9-шы апелляциялық округінің судьясы тарапынан күштен шығарылды. Екінші округ те шерифтің мандатқа шағымдануын қабылдамады, бірақ Бесінші округ мандаттың конституцияға қайшы екенін анықтады, бұл округтер арасындағы келіспеушілікке әкелді.

Жоғарғы Сот

Монтана және Аризона шерифтерінің кассациялық шағымды қарау туралы өтініші қабылданды және 1996 жылдың 3 желтоқсанында бір сағаттық ауызша пікір тыңдалды, онда Холлбрук шерифтерден, ал АҚШ-тың әрекет етуші Бас сот кеңесшісі Уолтер Э. Деллинджер III үкіметтен жауап берді.

Соттың пікірі

1997 жылдың 27 маусымында, сот мерзімінің соңғы күні Жоғарғы Сот Тоғызыншы апелляциялық соттың шешімін күштен шығарды. Сот Үкіметтің «Федералист» №36, «Федералист» №45 және «Федералист» №27 Конгресс штаттық лауазым иелерін «пайдалануға» күтетіні туралы аргументін қабылдамады. Екінші жағынан, Сот «конгресс осы практикадан шамамен екі ғасыр бойы қашып келгенін» штаттық лауазым иелеріне бұйрық беру құқығының жоқтығын көрсететін маңызды дәлел деп қарады. Сот «Федералист» №51-дегі «сайлаушыларға екі егеменді үкіметті бақылауға мүмкіндік беру арқылы халықтың құқықтары үшін қосқан қауіпсіздік туады. Әртүрлі үкіметтер бір-бірін бақылайды, сонымен бірге әрқайсысы өзін-өзі бақылайды» деген пікірді келтірді. Сот Федералдық үкіметтің 50 штаттың полиция қызметкерлерін өз қызметіне шақыруға рұқсат беруі Конституцияның ниетінен асып кететінін мәлімдеді. Сот шерифтерді бағындырудағы тағы бір құрылымдық мәселені анықтады: ол АҚШ Президентінің заңдарды орындау билігінен айыру арқылы биліктердің конституциялық бөлінуін бұзады, бұл «бірлік атқарушылық теориясына» қайшы келеді. Сот түсіндірді: Біз федералдық бақылаудың штаттық лауазым иелеріне тигізер әсерін осы уақытқа дейін талқыладық. Бұл екінші элементке де әсер етеді: федералдық үкіметтің үш тармағы арасындағы билікті бөлу және теңгерім. Конституция Конгресс қабылдаған заңдарды кім орындайтыны туралы күмәндікке орын қалдырмайды; Президент, Конституцияда айтылғандай, «Заңдардың адал орындалуын қамтамасыз етеді», II-бап, §3-тармақ, жеке өзі және оның тағайындаған лауазым иелері арқылы (Конгресс «Заң соттары» немесе «Департамент басшылары» арқылы тағайындалуына рұқсат берген төменгі лауазымды шенеуніктерді қоспағанда), II-бап, §2-тармақ. Брейди заңы бұл жауапкершілікті 50 штаттағы мыңдаған CLEO-ға (құқық қорғау органының басшыларына) жүктеді, олар Президенттің мағыналы бақылауынсыз бағдарламаны іске асыруға міндетті (тағайындау және қызметтен босату билігі болмаса, Президенттің мағыналы бақылауы мүмкін бе екені күмәнді). Құрылтайшылардың Федералдық атқарушы биліктің бірлігін қамтамасыз етуге бағытталған күш-жігері мен жауапкершілігі жақсы белгілі. «Федералист» №70 (А. Гамильтон); Конституцияны ратификациялаудың деректі тарихы, 2 том, 495 бет (М. Дженсен редакторы, 1976) (Джеймс Уилсонның мәлімдемесі); сондай-ақ, Калабрези және Пракаш, Президенттің заңдарды орындау билігі, 104 Yale L. J. 541 (1994) қараңыз. Егер Конгресс тек штаттық лауазым иелерінен заңдарды орындауды талап ету арқылы Президентсіз де тиімді әрекет ете алса, онда бұл бірлік бұзылып, Президенттің билігі азаяды. Соңында, Сот өзінің бұрынғы сот шешімдерін қолданды. «Колумбия округі Хеллерге қарсы» ісінде (2008) Сот судья Томас ұсынған Конституция жеке тұлғаларға жеке қару иелену құқығын береді деген пікірді қабылдады. «Хеллер» шешімі «Нью-Йорк штатының мылтық және тапанша қауымдастығы, Инк. Брюенге қарсы» (2022) Жоғарғы Сот ісіне әкелді, ол қоғамдық орында тапанша тасу құқығы Екінші түзетуде кепілдендірілген конституциялық құқық екенін анықтады.