Діалогтық мисса: Латын шіркеу реформасының дамуы

Кіріспе

Диалогтық месса (лат. Missa dialogata; Missa recitata) – жұртшылықтың латын тіліндегі Тридент мессасының кейбір бөлімдерін айтатын қарапайым месса.

Тарих

Диалогтық литургия ХХ ғасырдағы литургиялық реформаның аралық кезеңі болды, ол Екінші Ватикан соборы бекіткен және 1969 жылы Папа Павел VI жариялаған Рим литургиясының реформасымен аяқталды. Диалогтық литургия енгізілгенге дейін, адамдардың литургияға қатысуы ішкі ниеттерімен шектеліп, белсенділік аз болды. Бұл католиктердің 16 ғасырғы протестанттық реформацияның ерекшелігі болған ортақ дұғаға қатысудан гөрі, оқиғаның (яғни, Голгофадағы Мәсіх құрбанының қайта жаңартылуы) куәсі болу және оған қатысу үшін жиналғандығын көрсету мақсатында жасалды. Латын және ұлттық тілдегі қолжазбалық миссалдар 19 ғасырда Германияда, шіркеу заңдарына қарсы, литургиялық мәтіндердің тек латын тілінде жазылуын талап ететін ережеге қарамастан пайда болды. Кейін рұқсат алғаннан кейін, олар дін қызметкерлерінің жеке дұғаларын оқу дәстүріне қарағанда, діншілерге литургияны үнсіз тыңдауға ("Литургияға дұға ету") мүмкіндік берді. Келесі қадам – адамдардың литургияның латын тіліндегі жауаптарын айтуы болды, бұл Диалогтық литургия деп аталды. 1922 жылы Әулие Тақ "кемінде діни үйлер мен жастарға арналған оқу орындарында, барлық қатысушылар аклиттермен бірге жауап береді" дегенді мақұлдады, бұл тәжірибе Папаның құжаттарында білдірілген "имандылардың рухына шынайы христиандық және ұжымдық сезімді сіңіру және оларды белсенді қатысуға дайындау" ниетіне байланысты мақтауға лайық деп жарияланды. Бұл тәжірибе Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Бельгия мен Германияда рұқсатсыз қолданылған. 1935 және 1958 жылдары қосымша мақұлдаулар берілді. Алайда, Диалогтық литургия міндетті емес еді және Ватиканнан осы тәжірибе туралы қайшылықты мәлімдемелер жасалды. 1922 жылғы Әулие Конгрегациясының жарлығы, Диалогтық литургияның басталуынан кейін көп ұзамай, "Құрбанға қатысушылар, қызметшінің орнына, жауаптарды біріге айтуға болады ма?" деген сұраққа былай деп жауап берді: "Рұқсат етілген нәрселер әрқашан тиімді бола бермейді. Осы жағдайда, діни қызметкерлер мен қатысушылардың киелі оқиға мен ережелерге зиян келтіруі мүмкін болғандықтан, қиындықтар туындауы мүмкін. Сондықтан, бұрынғы жағдайларда жазғандай, жалпы қабылданған тәртіпті сақтаған жөн". Диалогтық литургия ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде кеңінен таралған жоқ және осы елдерде қазіргі Тридент литургиясының тойлануы көбінесе Диалогтық литургия ретінде ұйымдастырылмайды. Франция және Германия сияқты басқа елдерде Диалогтық литургияға көбірек қабылдаушылық болды, өйткені осы елдердің шіркеу иерархтары 1940-1950 жылдары ағылшын тілді елдердің консервативті епископтарына қарағанда прогрессивті көзқараста болды, бұл Екінші Ватикан соборы кезінде айқын болды. Қазіргі уақытта осы елдерде тойланатын Тридент литургиясының бір бөлігі Диалогтық литургия форматында жүзеге асырылады.

The Dialogue Mass was an intermediate development in the twentieth century liturgical reform that culminated in the reform of the Roman Mass authorised by the Second Vatican Council and promulgated by Pope Paul VI in 1969. Before the introduction of the Dialogue Mass, the people had little active participation in the Mass other than interior disposition. This was intended to emphasise the fact that Catholics gathered together to witness and participate in an action (i. e. the sacramental renewal of the sacrifice of Christ on Calvary) rather than merely participate in common prayer which was a hallmark of the Protestant Reformation of the 16th century. The introduction of bilingual hand Missals (Latin vernacular) occurred in Germany in the 19th century in defiance of Church law which required liturgical texts to be reproduced exclusively in Latin. Later given authorisation, they allowed the laity to quietly follow the Mass ("Pray the Mass") rather than the traditional practice of saying other private prayers as the priest celebrated. The subsequent step was the people actually saying the Latin responses of the Mass called the Dialogue Mass. In 1922, the Holy See gave approval to the practice whereby "at least in religious houses and institutions for youth, all people assisting at the Mass make the responses at the same time with the acolytes", a practice that it declared praiseworthy in view of the evident desire expressed in papal documents "to instil into the souls of the faithful a truly Christian and collective spirit, and prepare them for active participation." The practice was already established without authorisation in Belgium and in Germany before the First World War. Further approval was granted in 1935 and 1958. However, the Dialogue Mass was not obligatory and there were conflicting statements about the practice from the Vatican. The Decree of the Sacred Congregation of Rites of 1922, shortly after the incipient Dialogue Mass, replied to the question "May the congregation, assisting at the Sacrifice make the responses in unison, instead of the server?" by saying: "The norm is: Things that in themselves are licit are not always expedient. Owing to the difficulties which may easily arise, as in this case, especially on account of the disturbances which the priests who celebrate and the people who assist may experience, to the disadvantage of the sacred Action and of the rubrics. Hence it is expedient to retain the common usage, as we have several times replied in similar cases." The Dialogue Mass never became prevalent in English speaking countries and current celebrations of Tridentine Mass in these countries are in practice rarely structured as a Dialogue Mass. In other countries, such as France and Germany, the Dialogue Mass was met with a greater acceptance as Church hierarchs of these countries in the 1940s and 1950s tended to be more progressive than the generally traditionally minded bishops of anglophone lands as became evident during the Second Vatican Council. A number of Tridentine Masses currently celebrated in these countries use the Dialogue Mass form.

Диалогтық массаның түрлері

1922 жылы енгізілген диалогтық мессаның ең қарапайым түрі, халыққа мессаның тұрақты бөлімдеріне жауап беру кезінде қызметшілерге қосылуға мүмкіндік берді. Бұған қоса, халыққа Мисса Кантатада барлығы орындайтын мессаның тұрақты бөлімдерін – Глорияны, Символ иманды (Кридті), Санктусты және Агнус Деиді айтуға, сондай-ақ дін қызметкері бастаған қасиетті тамақтанғанда айтылатын үш реттік "Домине нон сум дигнус" дұғасын оқуға рұқсат етілді. Көбінесе, халыққа салтанатты немесе жоғары мессада хор орындайтын кіріспе, сыйлық әкелу және қасиетті тамақтанғанда айтылатын әндерді оқуға да рұқсат берілді. Нақты дінде қолданылатын форманы жергілікті епископ шешетін.