Кіріспе

1809 жылғы соғыс шлюпы

HMS Royal George – 1812 жылғы соғыс кезінде Онтарио көлінде жұмыс істеген, 20 зеңбірекке ие британдық ағаш шлюп, алғаш провинциялық теңіз флотында, кейін Корольдік теңіз флотында болды. Кеме Онтарио көлінде бірнеше шайқастарға қатысып, Сакет портының бірінші шайқасында провинциялық теңіз флотының туы болды. 1814 жылы кеме "Ниагара" деп қайта аталды. Соғыстан кейін шлюп көліктік кемеге айналдырылып, 1837 жылы сатылды.

Сипаттама

"Royal George" кемесін провинциялық теңіз флотының кеме жасау шебері Джон Деннис жобалаған. Кеменің тоннажы 330 20/94 тоннаны құрады, ал гүндек бойындағы ұзындығы 96 фут (29 метр), келінің ұзындығы 81 фут (25 метр) болды. Слұптың ені 27 фут (8 метр), суға бату тереңдігі 11 фут (3 метр) шамасында еді. Кеме "төртбұрышты корвет, жоғарғы палубасы тегіс" деп сипатталды. "Royal George" бастапқыда жиырма каронадамен қаруланды. 1813 жылдың басында екі каронада екі зеңбірекке алмастырылды. Сол жылы тағы екі 32 фунттық каронада екі зеңбірекке, ал 9 фунттық зеңбіректер зеңбіректерге ауыстырылды. 1814 жылға қарай кеменің қару-жарағы он сегіз 32 фунттық каронада, екі 18 фунттық зеңбірек және бір зеңбірек құрады. 1815 жылы "Royal George" сегіз 24 фунттық зеңбірек, екі зеңбірек және он 24 фунттық каронадамен қаруланды. Бастапқы экипаж 95 адамды құрады, 1830 жылға қарай ол 175 адамға дейін өсті.

Қызмет тарихы

1808 жылы британдықтар АҚШ-тың Нью-Йорк штатының Освего қаласында «Онида» бригінің салынып жатқанын білді. Олардың жауабы – американдық кеменің мүмкіндіктеріне тең келетін әскери кеме құрылысын тапсыру болды. Кеменің қазығы 1809 жылдың ақпанында Кингстондағы Корольдік теңіз кеме жасау орнында салынды және 1809 жылдың шілдесінде суға түсірілді. «Royal George» Ұлыбританияның АҚШ-қа қатысты эмбаргосы алынғаннан кейін 1811 жылға дейін пайдалануға берілмеді. Кеме тек американдықтар соғысқа дайындала бастағаннан кейін ғана қызметке кірді. 1811 жылы Провинциялық теңіз флоты генерал-майор Исаак Броктың қарауына өтті және күштің басқаруы лейтенант Хью Эрлге берілді, ол «Royal George» кемесінің капитаны және командирі болып тағайындалды, бұл кеме енді Провинциялық теңіз флотының флагманы болды. 1812 жылғы соғыс сол жылдың шілде айында басталды және соғыс басталған кезде Онтарио көліндегі британдық флот американдық қарсыластарынан күшті болды. 19 шілдеде «Royal George», Мойра графы, «Принц-регент» және тағы бір белгісіз кеме Нью-Йорк штатының Сакетт портының жанынан пайда болды, «Онидамен» шайқасуға ниеттеніп. Сағат 06:00-де «Онида» британдық флотты бөліп, жеке-жеке шайқасуға шығуға тырысты, бірақ британдықтар бірігіп тұрды және «Онида» портқа қайтып келді. Ол теңіз жағалауының жанында тоқтады. Осы кезде «Royal George», Мойра графы және «Принц-регент» шығанаққа жүзіп кірді. Британдық флоттың жақындауы кезінде желдің басылуы «Онида» кемесіндегі карронадаларды жағаға көшіріп, бекіністерге орнатуға уақыт берді. Британдықтар жақындаған кезде американдықтар атыс ашты, «Royal George» кемесін бірнеше рет тесіп өткендерін мәлімдеді. Британдықтар шабуылды тоқтатып, Сакетт портының бірінші шайқасынан шегінді. 1812 жылдың қалған жаз және күз айларында «Royal George» көбінесе британдық армия үшін адамдар мен оқ-дәрілерді тасымалдау үшін пайдаланылды. 1 қазанда Эрл «Royal George» кемесінде Геннеси өзеніне жақын жерде тоқтады және қарулы топты Нью-Йорк штатының Шарлотта қаласына жіберді. 80 қарулы адам «Lady Murray» кемесі мен бір кедендік катерді басып алды. Сол күні кетіп, олар 2 қазанда қайтып келіп, кемеге қажетті мачталар мен такелаж талап етті. Рейд кезінде «Royal George» кемесінде Провинциялық теңіз флотының елу мүшесі болды, ал оларға Корольдік Ньюфаундленд полкінің 64 мүшесі қосылды. Бұл британдық флот Провинциялық теңіз флотының жалғыз басшылығымен жүрген кезде Онтарио көліндегі жеңіс болатын жалғыз оқиға еді.

Корольдік Джорджтың ұшуы

1812 жылы қарашада «Royal George» көлдегі ең ірі соғыс кемесі болатын және Хью Эрлдің (немесе «Эрлдің») басқаруында болды. 1812 жылы 9 қарашада коммодор Исаак Чонси басқаратын жеті кемеден тұратын американдық флот «Royal George» кемесін Онтарио көліндегі Квинт шығанағына жақын жерде кездестіргенде, оны тосыннан шабуылдады. «Royal George» түн құрғанда Амхерст аралы мен құрлық арасындағы Солтүстік арнаға тығылып, американдық кемелерден қашып, сағат 02:00-ге дейін Кингстон портына қауіпсіз жетті. Келесі күні, 10 қарашада американдық флот қайтадан қуып жете бастады, Бэт маңындағы шағын сауда кемесін өртеп, жағалау бойымен жол тартты. Олар Кингстонға жақындағанда жағалаудағы артиллериялық батареялардың отына түсті. Чонси өзінің «Oneida» кемесіне және американдық эскадрильяның қалған бөлігіне Кингстон портындағы «Royal George» кемесін бомбалауға және басып алуға тапсырма берді. Жағалаудағы батареялардан, соның ішінде Генри нүктесіндегі екі батареядан жасалған артиллериялық оқтар британдық кемеге жақындауына кедергі келтіруге тырысты. Американдық кемелерден атылған ядролар қалаға еніп, зиян келтірді, бірақ 16:00 шамасында портқа шегінген «Royal George» кемесін басып алуға қол жеткізе алмады. Күннің соңында олар Кингстонды көре алмай, келесі күні шабуылды жалғастыру ниетімен теңізге шықты. Алайда, дауыл жақындағандықтан Чонси өз күштерін Сакеттс-Харбордағы американдық базаға қайтарып алды және ол кемесін жаулап алудан бас тартты. «Royal George» кемесінде бір теңізші қаза тапты, бірақ кемеге көп зиян келтірілмеді, тек қана қанаттары жыртылды. Бұл 1812 жылғы соғыс кезінде Кингстонға жасалған жалғыз американдық шабуыл болды. Осы маңызды әскери және теңіз орталығына қосымша күштер жіберілді және кемежайларды қорғау үшін Генри нүктесіне мықты бекіністер салынды. Генри нүктесінен тарихында алғаш рет оқ атылды.

Комодор Ёның келуі

1812-1813 жылдың қысында «Royal George» кемесінің жағдайы нашарлап, тексеру кезінде «ластанған және ұйымдаспаған» екені анықталды. Қарашада Чонси Кингстонды канонерлік қайықтармен қоршауға бұйрық берді, бұл «Royal George» және британдық эскадрильяның қалған бөлігінің Ниагара түбегіндегі гарнизондарды қайта жабдықтауына кедері келтірді. 1813 жылдың мамыр айында командир Роберт Барклей Онтарио көлінің эскадрильясына басшылық ету үшін келді, ол теңіз арсеналының бақылаушысы болған Эрлдің орнын басты. Барклейдің тағайындамасы уақытша болды, өйткені капитан сэр Джеймс Лукас Йео Ұлы көлдердегі теңіз күштеріне басшылық етуге тағайындалды және коммодор шеніне ие болды. Йео 1813 жылдың 16 мамырында Кингстонға келді, ал Барклей Эри көліндегі эскадрильяға басшылық ету үшін кетіп қалды. Кемелердің экипаждары ауыстырылды, командир Уильям Малкастерге «Royal George» басшылығы тапсырылды, оны енді негізінен Корольдік теңіз флотының қызметкерлері басқарды. Провинциялық теңіз әскерінің қалған бөлігі эскадрилья бойынша таратылды. 27 мамырда «Royal George» британдық жаяу әскерінің бөлімдерімен Сакетс-Харборға шабуыл жасауға шыққан эскадрильяның құрамында болды. Эскадрилья 28 мамырда келді және көлден өтіп бара жатқан 115 американдық сарбазды тұтқынға алды. «Royal George» келесі шайқасқа тікелей қатыспағанымен, британдықтар американдық кеме жасау шеберханасын жойып, мақсаттарының жартысына жетті. Осыдан кейін британдықтар көлге қайта шегінді. 3 маусымда эскадрилья Кингстоннан генерал Джон Винсенттің күштерін Бурлингтон-Хайтс аймағында жабдықтау үшін кетіп қалды. Бір түнді Жоғарғы Канаданың Йорк қаласында тоқтағаннан кейін, Йеоның күштері Форти Майл сағасының жанында үлкен американдық лагерьді байқады. Содан кейін Йео Бересфорд пен «Royal George» лагерьді бомбалауға бұйрық берді, ал эскадрильяның қалған бөлігі Винсентті қайта жабдықтады. Винсенттің алға жылжуымен және Йеоның бомбалауымен кездескен американдықтар Форт-Джорджқа жылдам шегінді. Эскадрилья 11 маусымға дейін Форти Майл сағасында қалды, содан кейін Онтарио көлінің оңтүстік жағалауымен жүзіп, Форт-Освего бекінісімен атысты және Содусты шабуылдады. Эскадрилья 26 маусымда Кингстонға оралды, Бобёр дамбалары шайқасында тұтқындалған американдықтардың бір бөлігін тасымалдады. Эскадрилья 31 шілдеде Онтарио көліне оралды. 6 тамызда «Royal Georges» кемесінің негізгі ұнтақ қоймасы суға толып кетті. Кемедегі ұнтақ қоры бүлінгендіктен, оны эскадрильяның басқа кемелері ғана толықтыра алды. Алайда, судың ағып жатқан жері табылған жоқ, сондықтан сорғылар күндіз-түні жұмыс істеді. 7 тамызда сағат 04:30-да американдық эскадрилья Ниагара өзенінің жағасында байқалды. Оңтүстік-батысқа қарай жүзіп, сағат 07:30-да атыс басталды, бірақ Чонси өз эскадрильясын американдық жағалау батареяларының қорғауында ұстау үшін шығысқа бұрылды. Жауап ретінде Йео солтүстікке бұрылып, қақтығысты тоқтатты. 10 тамызда екі эскадрилья қайтадан кездесті, ал «Royal George», сондай-ақ және , екі американдық шхуна, «Julia» және «Growler» капитуляциялауға мәжбүр етті. Ұрыстан кейін британдық эскадрилья 11 тамызда Йоркке жетіп, тоқтады. Сол жерде «Royal Georges» кемесіндегі судың ағып жатқан жері табылып, жөнделді. Эскадрилья 13 тамызда Форт-Ниагараға, содан кейін 19 тамызда Кингстонға келді. 24 тамызда Йеоның эскадрильясы қайтадан теңізге шықты. Олар 11 қыркүйекте Дженеси өзенінің жанында американдық эскадрильямен кездесті. Сағат 14:30-да атыс басталды. «Royal George» және «Lord Melville» британдық екі кемесі американдық майданға ең жақын болды және олардың желкендері мен тораптары жыртылды. Екі кемеде төрт адам қаза тауып, бесеуі жарақат алды. Сағат 16:00-де британдықтар шегінді. «Royal George» кемесіне «Hamilton» шхунасын сүйретіп алу міндеті жүктелді, өйткені «Hamilton» эскадрильяның қалған бөлігімен бірге жүре алмады. Британдықтар 12 қыркүйекте Кингстонға оралды. Кемежайлық кезеңде «Royal George» кемесіне 24 фунттық ұзын зеңбірек орнатылды. Йео және оның эскадрильясы 19 қыркүйекте Кингстоннан шығып, 26 қыркүйекте Берлингтон шығанағына жетіп, кемеге отырды. «Бёрлингтон жарыстары» деп аталған шайқаста Йео 28 қыркүйекте американдықтармен шайқасты. «General Pike» американдық кемесімен атысқанда, британдық эскадрильяның флагманы «Wolfe» кемесінің басты мачтасы құлап, зақымдалды. Малкастер «Royal George» кемесін екі кеме арасына қойып, «Wolfe» кемесіне мәселені шешу үшін уақыт берді. «Royal George» «General Pike» кемесімен кең жақтан атысты, кейін «Lord Melville» және «Earl of Moira» қосылды, нәтижесінде «General Pike» кемесі кері шегінуге мәжбүр болды. «Wolfe» кемесінде шайқасу мүмкін болмағандықтан, Йео Берлингтон шығанағындағы бекінісіне шегінді, ал эскадрильяның қалған бөлігі оны ілесіп өтті. Сол жерде «Royal George» кемесі бекініске кіргенде алдыңғы мачтасын жоғалтты. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін эскадрилья британдық құрлық күштерінің командирі, генерал-майор Фрэнсис де Роттенбургпен кеңесу үшін Төрт Миль сағасына жүзіп, 7 қазан күні Кингстонға оралды. 28 қыркүйекте Уильям Малкастер капитан шеніне көтеріліп, Кингстонда салынып жатқан кемеге басшылық етуге тағайындалды. «Royal George» 3 желтоқсанда соңғы рет теңізге шығып, қысқа уақытқа тоқтатылды, осы уақытта кеме құрғақ докқа қойылды.

Ниагара мен тағдыр сияқты

1814 жылғы 22 қаңтарда «Роял Джордж» кемесі «Ниагара» деп қайта аталды. Кеме шұңқырдан алтыншы рангке дейін төмендетілді, ал капитан Стивен Попхэмге командалық тапсырылды. Ұлы көлдер навигация үшін ашық болғаннан кейін, Йё Форт-Освегоға шабуыл жасауды жоспарлады. Эскадрилья 4 мамырда 400 Корольдік теңізшісі мен 550 әскермен бірге жолға шықты. Олар 5 мамырда жетіп келді, ал түнде «Ниагара» мен «Монреаль» (бұрынғы «Вулф») жағаға жақындады. 6 мамырдың сағат 06:00-сында екі кеме жағадағы бекіністерді қоршауға тырысып, атыс ашты. «Ниагара» фортқа одан да жақындап, дерлік мылтық ату қашықтығына жетіп, фортпен тікелей атысқа түсті. Атыс барысында «Ниагара» үш рет өртке ұшырады. Нәтижесінде, британдықтар фортты және елді мекенді басып алып, оның жабдықтарын алып кетті. 8 мамырда күштер Кингстонға оралды. 11 мамырда эскадрилья көлдің оңтүстік жағалауымен қайтадан жүзіп кетті. 19 мамырда эскадрилья Сакетт портына блокада салды. Капитан Попхэмке екі канонерлік қайықтың басқаруы тапсырылды және 29 мамырда қайықтар флотилиясын тоқтатуға бұйрық берілді. Сэнди-Крикте Попхэм және оның командасының көп бөлігі келесі күні американдықтар тарапынан өлтірілді немесе тұтқынға алынды. «Ниагара» тек аз ғана экипажмен қамтамасыз етілді, ал кеме экипажының санын толықтыру үшін HMS «Магнет» кемесінен персонал ауыстырылды. 5 маусымда блокада алынып тасталды және эскадрилья Квинт шығанағына ішкі ағысқа шықты. Кейін капитан Генри Дэвис «Ниагара» кемесіне қолбасшылық етті. 13 маусымда эскадрилья Кингстонға оралды, ал «Ниагара» жаздың көп бөлігінде тоқтады. 10 қыркүйекте жаңа кеме іске қосылғаннан кейін, командалық құрамдағы өзгерістер нәтижесінде капитан Эдвард Коллиерге «Ниагара» кемесі, ал капитан Дэвиске «Сент-Лоуренс», «Принс-Регент», «Монреаль» кемелері берілді. «Ниагара» мен «Монреаль» 16 қазан күні Кингстоннан шығып, 24 қазан күні оралды. «Сент-Лоуренс» кемесі Онтарио көліне келгеннен кейін американдық эскадрилья Сакетт портына қайтып, соғыстың соңына дейін қайтадан шықпады. Коллиерге Пенетангуишен маңында, Жоғарғы Канадада теңіз базасын құруға бұйрық берілді. «Ниагара» 28 қарашада Кингстоннан шығып, жаңа базада салынып жатқан кемелерде пайдалануға арналған 20 «Принцесса Шарлотта» ұзын зеңбіректерін алып кетті. «Ниагара» Йоркке жетіп, онда жабдықтар мен қару-жарақтар жаңа базаға құрлықпен тасымалдануға жіберілді. 1814 жылғы 24 желтоқсанда Гент шартына қол қойылып, 1812 жылғы соғыс аяқталды. Соғыстан кейін кеме көліктік кеме ретінде пайдаланылып, 1837 жылы сатылды.

Тарихи қайта құру

2012 жылдың 30 маусымы мен 1 шілдесі аралығында, 1812 жылғы соғыстың екі жүз жылдығына арналған іс-шара ретінде, Royal George кемесінің сапарын 3 күн бойы Бат (Онтарио) қаласынан Кингстонға дейін қайта жаңғырту өтті.