Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тұқым қуалайтын маори басшылары
маори атағы
Hereditary Māori leaders
the Māori title
Маори мәдениетінде, рангaтирa – тайпа басшылары, хапудың тұқым қуалайтын маори басшылары. Идеалды жағдайда, рангaтирa – тайпа атынан билік жүргізіп, тайпаның жері мен басқа тайпалардың жері арасындағы шекараны сақтайтын, зор тәжірибелік білімге ие болған адамдар еді. 19 ғасырда жер иелену заңдарына енгізілген өзгерістер, әсіресе жер тегінің жекешелендірілуі, сондай-ақ отаршылдық үкімет кезінде жердің кеңінен жоғалуы рангaтирa билігін әлсіретті. Дегенмен, рангaтирa және рангaтирaтaнгa ұғымдары күшін жойған жоқ, ал маори қайта өркендеуінен бері рангaтирaтaнгa қайта оралу және маори халқын осы жүйе арқылы көтеру кеңінен қолдау тауып келеді. Моана Джексон, Рангинуи Уокер және Типене О’Реган – осы идеяны қолдаушылардың ең танымал өкілдерінің қатарында. Рангaтирa ұғымы [[Тино рангaтирaтaнгa]] – маори басқару, өзін-өзі анықтау және егемендік жүйесінің орталық элементі болып табылады. Бұған ұқсас сөздер мориори, тахити, Кук аралдары маори, туамотуан, маркиз және гавай тілдерінде де кездеседі.
In Māori culture, rangatira are tribal chiefs, the hereditary Māori leaders of a hapū. Ideally, rangatira were people of great practical wisdom who held authority ([[Mana (Oceanian mythology)) on behalf of the tribe and maintained boundaries between a tribe's land and that of other tribes. Changes to land ownership laws in the 19th century, particularly the individualisation of land title, undermined the power of rangatira, as did the widespread loss of land under the colonial government. The concept of rangatira and rangatiratanga, however, remain strong, and a return to rangatiratanga and the uplifting of Māori by the system has been widely advocated for since the Māori renaissance. Moana Jackson, Ranginui Walker and Tipene O'Regan are among the most famous of these advocates. The concept of a rangatira is central to [[Tino rangatiratanga—a Māori system of governance, self determination and sovereignty. Cognate words are found in Moriori, Tahitian, Cook Islands Māori, Tuamotuan, Marquesan and Hawaiian.
Түсіндірме
"Рианга" сөзінің үш түсіндірмесі оны "ранга" және "тира" маори сөздерінің құрамы деп қарастырады. Бірінші жағдайда "ранга" құм сілкінісі, ал "тира" акуланың қанаты ретінде ұсынылған. Аллегориялық құм сілкінісі құм төбесінің (немесе адамдардың) тозуын азайтуға көмектеседі. Қанат құм сілкінісінің сыртқы түрін көрсетеді, бірақ одан да маңыздысы – "оның физикалық және қасақана түрде қорғаушы ретіндегі үстемдігін" көрсетеді. Рангатира қауымдастықтарды нығайтады, оларсыз жоғалады ("құмсыз құм сілкінісі не үшін керек?"), және қорғау қабілетіне ие. Бұл түсіндірме екінші аудармамен де үйлеседі, онда "ранга" – рранганың (немесе тоқудың) қысқартылған түрі, ал "тира" – топты білдіреді. Қонақтардың "тирасы" үшін жасалған тоқу нысанында ұсынылған. Екінші жағдайда, ұжымдық ниет "тира" қабылдаушылардың тоқуында көрінеді.
Three interpretations of rangatira consider it as a compound of the Māori words "ranga" and "tira". In the first case, "ranga" is devised as a sandbar and the "tira" a shark fin. The allegoric sandbar helps reduce erosion of the dune (or people). The fin reflects both the appearance of the sandbar, and, more importantly, "its physical and intentional dominance as guardian". Rangatira reinforce communities, cease to exist without them ("for what is a sandbar without sand? "), and have a protective capacity. This interpretation fits well with a second translation where "ranga" is an abbreviation of rāranga (or weaving) and "tira" signifies a group. presented in the form of weaving created for the ‘tira’ of guests. In the second instance, the collective intentionality "enacted in the weaving" of the ‘tira’ of hosts.