Кіріспе

Канада футбол лигасының аймақтық бөлінісі

Шығыс бөлінісі – Канада футбол лигасының екі аймақтық бөлінісінің бірі, оған Батыс бөлінісі қарсы тұрады. Канада футбол лигасы 1958 жылға дейін құрылмаса да, Шығыс бөлінісі мен оның клубтары алдыңғы лигалардан шыққан. Бөліністегі төрт команда – Торонто Аргонавтс, Гамильтон Тайгер-Кэтс, Монреаль Алуэтс және Оттава Редблэкс. Шығыс бөлінісінде бірнеше қазіргі уақытта жоқ командалар да ойнаған, оның ішінде АҚШ-тан екі команда және Гамильтон, Монреаль және Оттава қалаларында сол қалалардың қазіргі командалары пайда болғанға дейін ойнаған көптеген командалар бар. Бұған қоса, қазіргі Батыс бөлінісінің командасы – Виннипег Блю Бомберс бұрын үш рет Шығыс бөлінісінде бірнеше маусым өткізген.

1907 жылға дейін

Канададағы алғашқы ұйымдастырылған футбол клубы 1869 жылы құрылған және «Hamilton Tiger Cats» клубының алдыңғысы болған «Hamilton Foot Ball Club» клубы еді. Одан кейін 1872 жылы Монреаль футбол клубы, 1873 жылы Торонто «Argonaut» футбол клубы және 1876 жылы Оттава футбол клубы (кейін «Ottawa Rough Riders» болады) құрылды. Алғашқы ұйымдастырылған жарыстар 1883 жылы Онтарио регби футбол одағы (ORFU) мен Квебек регби футбол одағы (QRFU) құрылғанда басталды. Сол кезде бұл спортты көбінесе регби одағы немесе регби футбол деп атады, себебі оның ережелері регби одағының ережелеріне ұқсас болды, бірақ келесі онжылдықтарда жағдай күрт өзгеретін болды. Келесі жылы екі провинциялық одақ бірлесіп Канадалық регби футбол одағын (CRFU) құрды, ал Монреаль сол жылы алғашқы ұлттық чемпионатта жеңіске жетті. CRFU онжылдық аяқталмас бұрын тарап кетті, бірақ 1891 жылы Канадалық регби одағы (CRU) ретінде қайта құрылды, ал келесі жылы Осгуд Холл CRU-дың алғашқы чемпионатында жеңіске жетті. 20 ғасырдың басында ойын ережелерінде маңызды өзгерістер болды. ORFU – канадалық ойынға революция жасаған Бёрнсайд ережелерін қабылдаған алғашқы жарыс еді. QRFU және CRU бастапқыда бұл өзгерістерге қарсы болды, бірақ 1906 жылға қарай Бёрнсайд ережелері Онтарио мен Квебек штатында қолданысқа енді. Маңызды өзгерістер (мысалы, алға қарай пас беру) енгізілуіне тағы да уақыт болғанымен, қазіргі заманғы канадалық футболдың негізін Джон Трифт Мелдрум Бёрнсайдтың кодексі құрады. В.А. Хьюитт ORFU вице-президенті және «Toronto Argonauts» командасының өкілі болды. Ол ORFU-дың CRU-мен біркелкі ойын ережелерін қабылдауын қалады, әсіресе Онтариода қолданылатын қайтару жүйесін пайдалануды жөн көрді. 1906 жылдың желтоқсанында «The Gazette» газеті Оттавадан ORFU мен QRFU бірігу туралы ұсыныс түскенін хабарлады, бұл ойынның деңгейін көтеруге және жарысқа мүмкіндік беруге бағытталған.

Облыс аралық регби футбол одағы (19071959)

1907 жылы ORFU-ның «Гамильтон Тайгерс» және «Торонто Аргонавтс» командалары QRFU-ның «Монреаль футбол клубы» мен «Оттава Раф Райдерс» (Оттава соңғы бірнеше жылда екі лига арасында ауысып тұрды) бірігіп, элиталық жарыс – Провинцияаралық регби футбол одағын («Үлкен Төрттік» деп те аталады) құрды. Монреаль сол жылы алғашқы чемпионатты жеңіп, Джеймс Диксон кубогын иеленді. 1909 жылы Канаданың генерал-губернаторы Лорд Грей CRU чемпионына табыс етілетін кубок сыйлады. Бұл кубок, «Грей кубогы» деп аталды, 1913 жылы «Гамильтон Тайгерс» жеңгенге дейін IRFU командасымен жеңілмеді. 1915 жылғы маусымнан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан жарыс тоқтатылып, 1920 жылға дейін толыққанды қайта жандандырылмады. 1925 жылдан 1953 жылға дейін IRFU командалары Канада футболында үстемдік құрды, олар қатысқан 26 «Грей кубогының» 18-ін жеңіп алды (IRFU 1942 жылдан 1944 жылға дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде қызметін тоқтатты). Осы кезеңде IRFU-дағы ойын деңгейі Солтүстік Америкадағы кез келген лигамен тең деп мойындалды. «Үлкен Төрттік» АҚШ-та үлкен қызығушылық тудырды, тіпті 1950-ші жылдары оның ойындары Ұлттық телерадиокомпаниясы арқылы көрсетілді (әдетте, бұл ойындар NFL-ге қарағанда кеңірек таралды). Бірақ Ұлттық футбол лигасының беделі артып, Америка футбол лигасының танымалдылығы өскенде бұл қызығушылық азайды. Осы кезеңде IRFU-да кәсіби деңгей жоғарылады. Дегенмен, әуесқойлық имиджін сақтау үшін ойыншыларға көбінесе жасырын төлем жасалды. 1950-ші жылдардың ортасына қарай IRFU аматорлықтан бас тартып, ORFU-дан әлдеқайда жоғары деңгейдегі жарыс екені анық болды (Квебек одағы ғасырдың басында жарыстан шығып қалған). Сондай-ақ, Батыс провинцияаралық футбол одағы соңғы екі онжылдықта нығайып, оның ойын деңгейі IRFU-ға жақын болды. WIFU чемпионы 1945 жылдан бастап әр маусымда «Үлкен Төрттік» чемпионымен «Грей кубогының» финалында кездесіп, осы онжылдықта «Грей кубогын» тұрақты түрде жеңіп ала алатынын көрсетті. 1954 жылғы маусымнан кейін ORFU «Грей кубогы» үшін күресуді тоқтатты, осылайша ойын Шығыс IRFU және Батыс WIFU чемпиондары арасындағы бәсекеге айналды. Аматорлар «Грей кубогы» ойындарынан ресми түрде шеттетілгенге дейін тағы төрт жыл өткенімен, бұл Канада футболының қазіргі заманның басталуын білдірді. 1956 жылы IRFU және WIFU Канада футбол кеңесін құруға келісті. 1958 жылы CFC CRU-дан шығып, өзін Канада футбол лигасы деп атады. Жаңа лига «Грей кубогын» өз бақылауына алды, бірақ ол осыған дейін төрт жыл бұрын-ақ де-факто кәсіби чемпионат болды.

Шығыс футбол конференциясы (1960-1980 жылдар)

IRFU 1960 жылы өзінің атын Шығыс футбол конференциясына өзгертіп алды. 1961 жылы EFC сол кезде Батыс футбол конференциясы деп аталған ұйыммен жарым-жартылай өзара кестеге келісім жасады. EFC CFL-дің бір бөлігі болғанымен, оның WFC-мен бірігуі келесі екі онжылдық бойына толыққанды бірігу емес еді. Осы кезеңде конференциялар 20-шы ғасырдағы Үлкен Бейсбол Лигасының екі лигасы сияқты, үлкен дербестікке ие болды. Мысалы, Шығыс конференциясы 1973 жылға дейін өзгеше плей-офф жүйесін, ал 1974 жылға дейін қысқарақ кестеге ие болды. Осы уақыт аралығында көптеген клубтарға келушілер саны күрт өсті, сондай-ақ теледидардан түсетін табыс маңызды рөл атқара бастады. Бірақ 1980-ші жылдарға қарай ойыншылардың жалақысының өсуі кейбір командаларға елеулі қаржылық залал келтірді. Лиганың тұрақтылығын арттыру үшін CFL екі аймақтық конференцияны толық біріктіруге қатысты шешім қабылдады.

Шығыс бөлім (1981-1994, 1996-нан қазіргі уақытқа дейін)

1981 жылы CFL-дің екі конференциясы толық бірігуге және толық өзара кезеспен ойын өткізу кестесіне келісті. EFC сол уақыттан бері CFL-дің Шығыс дивизионы ретінде жұмыс істесе де, толық билік енді CFL-ге берілді. Толық өзара кезеспен ойын өткізу кестесін құру шешімі командалардың дивизион ішінде аз ойындар ойнағанын білдірді, сондықтан лига әр командаға екі қосымша дивизиондық ойын қосуға шешім қабылдады, осылайша кесте 1986 жылдан бастап командаға 18 ойынға дейін ұзартылды. Шығыс дивизионы EFC таратылғаннан бері үлкен өзгерістерге ұшырады. 1981 жылғы маусымнан кейін Монреаль Алуэттс командасы таратылды. Олар 1982 жылғы маусымға дейін Монреаль Конкордс ретінде қайта құрылды. Жаңа иелері 1986 жылы «Алуэттс» атауын қалпына келтірді, бірақ бұл франшиза 1987 жылғы тұрақты маусым басталғанға дейін таратылды. Осының салдарынан, Батыс дивизионындағы ең шығысқа орналасқан команда Виннипег Блю Бомберс дивизиондардың тең болуын сақтау үшін Шығыс дивизионына ауыстырылды. Бұл 1988 жылы «All Western» Grey Cup-қа әкелді, онда Blue Bombers алғаш рет Шығыс дивизионының чемпионы атанды. 1994 жылы CFL бір жыл бұрын Sacramento Gold Miners командасын АҚШ-тың алғашқы командасы ретінде қабылдағаннан кейін, АҚШ-қа одан әрі кеңеюге шешім қабылдады. Бұл Шығыстағы екі американдық команданың қосылуына әкелді – Шревпорт Пирайтс және Балтимордағы команда, ол ақырында «Сталлиондар» деп аталды, себебі NFL команданың «Кольтс» атауын пайдалануына кедергі келтірді. Балтимор 1994 жылы Шығыс дивизионының чемпионы атанды. 1995 жылғы маусымда барлық сегіз канадалық команда Солтүстік дивизионында, ал бес американдық команда Оңтүстік дивизионында өнер көрсетті. Бірақ 1996 жылғы маусымға дейін барлық американдық клубтар таратылды. Олардың бірі, «Грей Кубогының» чемпионы «Сталлиондар» командасы Монреальға көшіп, «Алуэттс» командасының үшінші және қазіргі нұсқасы болды. Дегенмен, «Алуэттс» қазіргі таңда 1987 жылдан 1995 жылға дейін жұмысын тоқтатқан деп ресми түрде есептелсе де, олар өзінің «Сталлиондар» болған кезеңін мойындамайды. 1987 жылға дейінгі дивизиондық құрылым қалпына келтірілді, бірақ Оттава Раф Райдерс командасы таратылғаннан кейін бір маусымнан соң Виннипег қайтадан Шығысқа оралды. Blue Bombers 2002 жылы Оттава Ренегадс ел астанасында ойын бастағаннан кейін Батысқа оралды. 2006 жылы Ренегадс командасы таратылғаннан кейін Blue Bombers тағы да Шығыс дивизионына ауыстырылды. 2014 жылы Шығыс дивизионында Оттава Редблэкс командасы ойынға кіріскен кезде Blue Bombers тағы да Батыс дивизионына көшті.

Грей кубогы рекорды

1954 жылға дейін шығыс клубтары «Грей Кап» ойындарында үстемдік етті. Бірақ 1954 жылдан бері батыс аймағы көбінесе тең дәрежеде болды және соңғы онжылдықтарда тұрақты маусымда шығысқа жиі үстемдік етті. 1954 жылдан 2016 жылға дейін шығыс 27 «Грей Кап» жеңіп, 35-ін жоғалтты. Бұл 1995 жылғы маусымды есепке алмайынша. Шығыстың «Грей Кап» жеңістерінің екеуі «Көк бомбашылар» клубының есебінде, олар өз тарихының көп бөлігінде батыс аймағында ойнады.

Плей-офф форматы

1955 жылдан бері үш команда көп маусымдар бойы Шығыс плей-оффында бақ сынасты. 1986 жылы кросс-овер ережесінің алғашқы нұсқасы қолданылғанда тек ең үздік екі команда ғана пост-маусымға іліккен, ал 1994 жылы алты команда болғанда төрт команда іріктеуден өтті. 1997 жылы қазіргі кросс-овер ережесі енгізілді, ол бір дивизиондағы төртінші орынды командаға, егер олар жақсы нәтиже көрсетсе, екінші дивизиондағы үшінші орынды команданың орнын алуға мүмкіндік берді. 1997 жылдан 2016 жылға дейін Батыс дивизионындағы төртінші орынды команда кросс-овер ережесін тоғыз рет пайдаланды, оның ішінде дивизиондарда тең командалар болған төрт жағдай да бар. Дегенмен, 2008 жылы ғана Батыс командасы (Эдмонтон) Шығыс финалына өтті, және одан кейін тек төрт команда (2009 жылғы BC Lions, 2016 жылғы Eskimos, 2017 жылғы Saskatchewan Roughriders және 2019 жылғы Eskimos) бір ойын жеңіп алды. Кросс-овер командаларының ешқайсысы да плей-оффта бір ойыннан артық жеңіске жеткен жоқ. Кросс-овер ережесі енгізілгеннен бері Шығыс командасы Батыс плей-оффында кросс-оверге ең жақын 2001 жылы болды, онда төртінші орынды Торонто үшінші орынды BC командасынан бір ұпай қалып қойды.