Кіріспе

Түрік жазушысы Эмине Севги Оздамар (10 тамыз 1946 жылы туған) – Германияда тұратын, сондай-ақ көп жылдар бойы онда өмір сүретін түрік текті жазушы, режиссер және актриса. Оздамардың өнері ерекшелігі – оның Германия мен Түркиядағы дау-дамай замандардағы өмірлік тәжірибесімен байланысты. Оның ең маңызды жетістіктерінің бірі – 1991 жылғы Ингеборг Бахман сыйлығын жеңіп алуы. Оздамардың әдеби еңбектері кең танылып, ғылыми зерттеулерге тақырып болды. Өлеңге құштар ол Генрих Гейне мен Бертольд Брехттің шығармаларынан, әсіресе 1960 жылдары Берлинде сатып алған соңғысының әндерінен шабыттанды. Кейін ол Брехттің шәкірті Бенно Бессонмен бірге Берлинде оқуға түсті, қазір де сол жерде тұрады.

Жеке өмір

Эмин Севги Оздамар 1946 жылы 10 тамызда Түркияның Малатия қаласында дүниеге келген. Ол әжесі мен атасымен бірге Түркияның Стамбул және Бурса қалаларында өскен. 1965 жылы ол алғаш рет Берлинге барып, ондағы бір фабрикада жұмысқа орналасты. Ол Швейцарияда оқып жүрген ағасы Әлиге жақын болу үшін Германияға келген; Швейцарияға қарағанда Германияға көшу оңайырақ болды. Оздамар он екі жасынан бастап театрларда ойнап, сахнаға шығып, Еуропаға келгеннен кейін актерлік өнерді де, ағасын да көруді де қалаған. Оздамардың ата-анасы 18 жасар қызының жоспарына қарсы болды, бірақ соңында келісім берді. Оздамар Батыс Берлинде 120 басқа түрік әйелдерімен бірге тұрды. Жеті айдан кейін әкесі оның Гёте институтында тіл үйрену курстарына қатысуы үшін төледі, осылайша ол тілді дұрыс үйрене алды. "Таймс" әдеби қосымшасы оны "Жылдың халықаралық кітабы" деп атады. Әңгімелер Германияда тұратын түрік әйелінің өзін анықтауын және осы өзін анықтаудың тілмен тығыз байланысын зерттейді. Баяндаушы ана тілінен, түрік тілінен айырылып, ағылшынша, бірақ кемшіліктері бар неміс тілінде еркін сөйлейді. Ол анасымен түрікше сөйлескен бір кездесуді еске алады: "Анам маған былай деді: 'Сен білесің, сен маған бәрін айтып жатырмын деп ойлағандай сөйлейсің, бірақ бірден айтылмаған сөздерді тастап кетесің'". ("Деннің жылы бөлігі, менің тілімнің, сезімдерімнің, балалық шағымның, жасөспірімдік кезімнің сүйіспеншілік көзі"). Эмин Севги Оздамардың 1992 жылы жарық көрген "Das Leben ist eine Karawanserei hat zwei Türen aus einer kam ich rein aus der anderen ging ich raus" ("Өмір – қаравансарай: бір есіктен кірдім, екіншісінен шықтым") атты алғашқы романы оған романның бөлімдері үшін беделді Ингеборг Бахман сыйлығын (1991) әкелді. Осылайша ол түрік тегінен шыққан алғашқы сыйлық иегері атанды және романшы ретінде халықаралық деңгейде танылды. Романда аты аталмаған баяндаушы Түркиядағы балалық және жасөспірім шағынан бастап, әкесінің жұмыс іздеп Түркияның әртүрлі жерлеріне көшіп-қонып, соңында Германияға жаңа өмір бастау үшін отбасынан кеткенін айтады. Ол "өз Берлині" туралы, бірінші және екінші Берлин (арасында 9 жылдық үзіліс болған, біріншісі Батыс Берлин, екіншісі Шығыс Берлин), Стамбулдың әсері туралы айтады; ол өлім, махаббат, қайғы, қуаныш туралы айтады және осының бәрін уақыт пен кеңістікте жылдам қозғалып жүргенде жасайды. Роман 2022 жылғы Лейпциг кітап жәрмеңкесі сыйлығының финалдық тізіміне де ілікті.