Кіріспе
Ресей актрисасы және театр меценаты Вера Фёдоровна Комиссаржевская (Ве́ра Фёдоровна Комиссарже́вская; 8 қараша 1864 – 23 ақпан 1910) – Ресей империясының соңғы кезеңіндегі ең белгілі актрисалар мен театр басшыларының бірі. Ол 1893 жылы кәсіби дебют жасады, бұрын Константин Станиславскийдің өнер және әдебиет қоғамында әуесқой болып ойнағаннан кейін. Бүгінде ол Антон Чеховтың «Шағалақ» пьесасының 1896 жылы Санкт-Петербургтегі Александринский театрында өткен сәтсіз премьерасында Нина рөлін сомдағаны үшін ең көп танылады. Қойылым толық сәтсіздікке ұшыраса да, Комиссаржевскаяның ойыны жоғары бағаланды. Мансабының кейінгі жылдары Комиссаржевская жас және дамып келе жатқан театр суретшісі Всеволод Мейерхольдты қолдауымен көзге түсті. Мейерхольдтың Станиславскийдің Мәскеу өнер театрында символистік пьесаларды қоюға жасаған сәтсіз әрекеттерінен кейін, Комиссаржевская оны өзінің жаңа драма театрында тәжірибелерін сынап көруге шақырды. Олардың қысқа ғана уақытқа созылған ынтымақтастығы барысында екеуі Мейерхольдтың символистік эстетикасын дамытуға қол жеткізді, ал Комиссаржевская өзі ең көп сынға ұшыраған және коммерциялық сәттілікке жеткен екі қойылымда ойнады.
Vera Fyodorovna Komissarzhevskaya (Ве́ра Фёдоровна Комиссарже́вская; 8 November 1864 – 23 February 1910) was one of the most celebrated actresses and theatre managers of the late Russian Empire. She made her professional debut in 1893, after having acted as an amateur at Constantin Stanislavsky's Society of Art and Literature. She is probably best known today for originating the role of Nina in the ill fated premiere of Anton Chekhov's The Seagull, at the Alexandrinsky Theatre in Saint Petersburg in 1896. Though the production was deemed an utter failure, Komissarzhevskaya's performance was highly praised. Later in her career, Komissarzhevskaya is notable for her patronage of the up and coming theatre artist, Vsevolod Meyerhold. Following Meyerhold's unsuccessful attempts to stage symbolist plays at Stanislavsky's Moscow Art Theatre, Komissarzhevskaya invited him to try his experiments at her new Dramatic Theatre. During their short lived collaboration, the two managed to develop Meyerhold's symbolist aesthetic and Komissarzhevskaya herself starred in two of the most critically and commercially successful productions.
Өмір және жұмыс
Комиссаржевская Санкт-Петербургте бай және беделді отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – атақты орыс опера әншісі Федор Комиссаржевский, Мариинский театрының жетекші теноры, ал анасы Мария Николаевна Шульгина – генерал Николай Шульгиннің қызы, Преображенский полкінің офицері. Комиссаржевская әкесімен тығыз қарым-қатынаста болды және Комиссаржевскиймен жиі хат алмасып тұрды. Өмірінің соңына таман ол Мария Николаевнаға: «Вера!? Ол туралы жиі ойлаймын десем, тіпті жеткіліксіз болар еді, себебі мен оны бір сәт те ойламай өткізбеймін! Менің барлық болмысым – оның туралы ойларым мен сезімдеріме байланысты. Ол менің рухыма, ауаның денеге қажеттігі сияқты қажет! Адам, дос, қыз, қарындас, отбасы – бәрі оның тұлғасында шоғырланған». Бастапқыда қойылым сәтсіз аяқталды, көрермендер Комиссаржевскаяны соншалықты келекелегенімен, ол премьера кешінде даусынан айрылып қалды. Алайда, кейінгі көрсетілімдер сәтті болды және «Шағала» Комиссаржевскаяны жұлдыз етті. Комиссаржевская жаңа идеяларды қабылдауда жалғыз емес еді, өйткені ол өзгеру кезеңінде өмір сүрді. Ол өмір сүрген заманның өзгеруі сияқты, оның өзін танытуы да өмір бойы жиі өзгерді. Тарихы мен жеке өміріндегі түрлі факторларға саналы және санасыз түрде ден қойып, ол өзінің бейнесін, өмірде сәттілікке жету мүмкіндігін арттыру үшін өзінің сезімталдығын өзгертті. 1904 жылы Комиссаржевская Санкт-Петербургте жеке театрын ашты, онда ол Чеховтың «Иванов» және «Ваня аға» пьесаларында, сондай-ақ Уильям Шекспирдің «Отелло» пьесасындағы Дездемона, «Гамлет» пьесасындағы Офелия және Ибсеннің «Құбыла үйі» пьесасындағы Нора рөлдерінде ойнады. Комиссаржевская танымал актрисалар Маррия Ермолова мен Маррия Савинамен бірге танымал болды, әріптесі, театр кәсіпкері Лидия Иаворскаяға қарағанда кем көркем тұлға болғанымен, Комиссаржевскаяның драмалық театрлары (1904-09) Санкт-Петербургтің Константин Станиславскийдің Мәскеу өнер театрына практикалық және теориялық жақын туысы ретінде танылды. Бірақ, XIX ғасырдың театрлық сценарийлерінен және сол кездегі басым натуралистік бағыттардан шаршаған Комиссаржевская жас режиссер Всеволод Мейерхольдқа батыл шақыру жолдады. Олар Ибсеннің «Хедда Габлер» және Матерлинктің «Беатрис әпкесі» ролдерінде Комиссаржевскаяның қатысуымен біршама сәттілікке жеткенімен, ынтымақтастық жемісті болмады. Мейерхольд Комиссаржевскаяның актерлік стиліне сай келетін рөлді жасай алмады, ол – жоғары эмоционалды сезімталдық пен театрлық мәнге берілгендіктің үйлесімі. Ол оны бір жылдан кейін жұмыстан босатып, қалған өмірін АҚШ пен Еуропа бойынша бұрынғы қойылымдарды көрсетумен өткізді, жинаған қарызын төлеу үшін ақша табуға тырысты. Ресейден кеткеннен кейін де Комиссаржевскаяның даңқы соншалық болды, ол 1910 жылы талмадан қайтыс болғанда, оның жерлеу рәсіміне көптеген адамдар қатысты, тіпті орыс ақыны Александр Блок осы оқиғаға арнап әсерлі өлеңдер жазды. Санкт-Петербургтегі ірі театрлардың бірі әлі күнге дейін оның есімін сақтап келеді, ал 1980 жылы актрисаның өмірі мен мансабы туралы «Я – актриса» («Мен актрисамын») атты деректік фильм түсірілді, онда Наталья Сайко басты рөлде ойнады. Комиссаржевскаяның өліміне байланысты реакциялар, соңғы императорлық қоғамдық кеңістікте шынайы эмоциялар мен жекеліктің идеяларының маңыздылығын, трансцендентті тұлғаларды іздеудің үлкен бөлігі ретінде көрсетті. 1910 жылы болған оның күтпеген қайтысы үлкен қоғамдық оқиғаға айналды және бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды, бұл бүкіл Ресей империясында зор аза тұтуға және баспасөз беттерінде оның маңызды әлеуметтік резонансын және соңғы императорлық Ресейді толғандырған өзекті мәселелер туралы пікірталастардағы орын алуын көрсетті.
cquote|Vera!? To say that she is often in my thoughts would be an understatement, for never a moment passes without my thinking of her! My whole being rests on my feelings and my thoughts about her. She is to my spirit what air is to physical existence! Human being, friend, daughter, sister, family — everything is concentrated in her alone The production was initially unsuccessful, with Komissarzhevskaya being heckled by the audience so extremely, that she lost her voice during opening night of the production. However, the rest of the run proved successful, and The Seagull made Komissarzhevskaya a star. Komissarzhevskaya was not alone in embracing new ideas for she lived during a time of transition. And like the changing times in which she lived, her performance of self changed greatly and frequently during her lifetime. Reacting consciously and subconsciously to a variety of factors in her history and personal makeup, she changed her persona, her perceivable self to optimize her chances of success in life. In 1904, Komissarzhevskaya founded her own theatre in Saint Petersburg, where she appeared in productions of Chekhov's Ivanov and Uncle Vanya, and as Desdemona in William Shakespeare's Othello, Ophelia in Hamlet, and Nora in Ibsen's A Doll's House. Komissarzhevskaya shared prominence with renowned actress Marriia Ermolova and Marriaa Savina, and although a much less flamboyant personage than colleague theatre entrepreneur Lidiia Iavorskaia, Kommissarchevskias Dramatic Theatres (1904 09) were acclaimed as St Petersburg's practical and theoretical cousin to Konstantin Stalnivisky's Moscow Arts Theatre. Tiring of the nineteenth century theatre's routine scenarios and the dominant naturalistic trends of the time, however, Komissarzhevskaya boldly extended an invitation to the young director Vsevolod Meyerhold. Though they found some success with Komissarzhevskaya starring in the title roles of Ibsen's Hedda Gabler and Maeterlink's Sister Beatrice, the collaboration proved unfruitful. Meyerhold failed to create a role that catered to Komissarzhevskaya's acting style, a mixture of intense emotional sensitivity with high theatrical seriousness. She dismissed him after just one year, and spent the remainder of her career touring old productions in the United States and Europe, an attempt to raise enough money to pay for the enormous debt she had amassed. Even after her exit from Russia, Komissarzhevskaya's fame was such that when she died of smallpox in 1910, her funeral was attended by vast crowds of mourners, and even occasioned some poignant lyrics from the Russian poet Alexander Blok. One of the major theatres of St. Petersburg still bears her name and, in 1980 there was even a biographical film made about the actress' life and career called, Ya aktrisa ("I am an actress"), starring Natalia Saiko. Reactions to Komissarzhevskaya's death demonstrate the social importance of ideas of sincere emotion and authentic selfhood as part of a larger search for transcendent individuals in the late imperial public sphere. Her unexpected death in 1910 became a major public event and media sensation, prompting an enormous outpouring of mourning throughout the Russian Empire and extensive commentary in the press that demonstrated her significant social resonance and place in debates on pressing concerns animating late imperial Russia.