Кіріспе

Хорват ақыны Петар Прерадович (19 наурыз 1818 – 18 тамыз 1872) – хорват ақыны, жазушы және әскери генерал. Ол 19 ғасырдағы Иллирия қозғалысының ең маңызды хорват ақындарының бірі және Хорватиядағы романтизмнің негізгі өкілі болды. Ол сонымен қатар австриялық жазушы және ақын Паула Прерадовичтің әкесі, ол Австрияның ұлттық әнұранының сөзін жазуымен танымал.

Ерте өмір және білім

Петар Прерадович қазіргі Хорватияның Питомача қаласына жақын Грабровница ауылында серб тегінен шыққан отбасында дүниеге келді. Бұл кезде ол Хорватия әскери шекарасының бір бөлігі болған. Ол Иван мен Пелагия Прерадовичтің ұлы болып, балалық шағын әкесінің туған қаласы Грубишно Полже мен Дюржевацта өткізді. Прерадович өзінің «Crtice moga života» атты автобиографиясында өзін хорват екенін жазды. Оның екі қарындасы болды: Мария (20 желтоқсан 1812 – 25 ақпан 1867) және Ана (11 ақпан 1820 – 5 сәуір 1822). 1828 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, Прерадович, әскери шекара аймағының көптеген адамдары сияқты, кәсіби әскерге қатысуды шешті. Ол Бжеловардағы, кейін Винер-Нойштадттағы әскери академияға түсті, онда православие дінінен католицизмге ауысты және академияның үздік студенттерінің бірі болды. Оқу кезінде академияның барлық студенттері римдік католиктер ретінде тәрбиеленді, бірақ әскердің өтініші бойынша дінін өзгертуге мүмкіндік болды. Алайда, мұндай жағдай сирек кездесетін. Осылайша, Прерадович православие христиандығынан римдік католицизміне ауысып, бұл ресми түрде заңдастырылды. Кейіннен ол және оның әйелі екеуі де католик болғандықтан, Рим-католик шіркеуіне деген адалдығы арта түсті. Академияда оқып жүргенде, ол романтизмнің ерекшеліктерімен ерекшеленетін алғашқы өлеңдерін неміс тілінде жаза бастады.

Мансап

Мектепті бітіргеннен кейін ол Милан қаласына орналасты, онда хорват офицері Иван Кукулевич Сакчинскиймен танысты, ол оны хорват тілінде жазуға ынталандырды. Оның жазбалары 1846 жылы жергілікті хорват тіліндегі «Зора далматинская» газетінде жарияланды. Осыдан кейін ол хорват тілінде өлең жазуды жүйелі түрде жалғастырды және Людевит Гайдің грамматикасының Оңтүстік Хорватияда ресми түрде қабылдануын қолдады. 1866 жылы ол генерал атанды, ал 1879 жылдың 14 шілдесінде қайтыс болды. Загреб қаласының мэрі Август Шеноа құлшыныспен сөз сөйлеп, Иван Зайц ашқан Прерадович гимнін ояндырды. Петар Прерадовичтің қабіріне гүлдер қойып отырған әйел бейнесіндегі Хорватия монументін мүсінші Иван Рендич жасады. Оның сегіз баласы болды: Чедомил (8 шілде 1849 – 24 қыркүйек 1849), Милица (24 қыркүйек 1850 ж.т.), Славица (17 тамыз 1852 – 23 наурыз 1854), Душан (18 қыркүйек 1854 – 30 қыркүйек 1920), Радован Иосип Петар (24 тамыз 1858 – 11 ақпан 1908), Милан (5 ақпан 1866 – 6 тамыз 1879), Зора (13 желтоқсан 1867 – 10 мамыр 1927) және Желика (13 маусым 1870 – 27 желтоқсан 1870). Оның немерелерінің бірі – Паула фон Прерадович, австриялық ақын және Австрияның мемлекеттік әнұранының авторы.

Лирикалық поэзия

Венадағы әскери академияда оқып жүргенде, Прерадович алғашқы өлеңдерін (Der Brand von Neustadt, 1834) неміс тілінде жазуға кірісті. 1840 жылы ол Иван Кукульевич Сакцинскиймен танысты, ол оның хорват мәдениетіне деген қызығушылығын оятып, туған хорват тілінде жазуға ынталандырды. 1841 жылы Загребтегі неміс тіліндегі "Хорватия" журналында "Das Uskoken Mädchen" әні жарияланды. 1843 жылы Шпиро Дмитровичтың бастамасымен Прерадович хорват тіліндегі алғашқы өлеңін, Poslanica Špiri Dimitroviću жазды. Хорват тілінде жазылған алғашқы әні "Зора пуца, бит ће дана" 1844 жылы "Зора далматинска" журналының бірінші санында жарық көрді. Прерадович хорват романтизмінің өзінің мәні бойынша берік тіректерінің бірі болды.