Кіріспе

The Shay спорт стадионы – Англияның Батыс Йоркшир аймағындағы Галифакс қаласында орналасқан көп мақсатты спорт стадионы. Бұл Ф.К. Галифакс Таун футбол клубы мен Галифакс Пантерс регби лигасы командасының үй стадионы. Стадион Кальдердейл қалалық кеңесіне тиесілі және оны спорт стадионы ретінде сақтап қалу үшін құрылған, коммерциялық емес "The Shay Stadium Trust" қоры басқарады. The Shay Галифакс қаласының оңтүстік жағында, қала орталығынан шамамен 400 метрдей қашықтықта орналасқан. Стадионда төрт трибуна бар: Солтүстік трибуна, Шығыс трибуна, Оңтүстік трибуна және Скиркот трибунасы. Солтүстік және Оңтүстік трибуналар 1990-жылдардың ортасында салынған. Скиркот трибунасы стадиондағы ең көне трибуна болып табылады.

Этимология

"Шәй" сөзі "shaw" деген ежелгі ағылшын сөзінен туындаған, ол кішкентай орманы, қалың бұталы жерді немесе тоғайды білдіреді. Бұл екі сөз стадион салынған жерді сипаттаған ежелгі жазбаларда бір-бірінің орнына қолданылған.

Алғашқы дереккөздер

Шей есіміне қатысты осындай сілтемелер 1462 жылға дейін жетеді, сол жылдың 6 шілдесінде Уильям Бродли есімді бай жергілікті тұрғын, өлімінен кейін Шагх Лэйннің батысындағы оған тиесілі мүліктің ұлы Джон Бродлиге өтетінін жаздырған. Генрих VIII патшаның билігінің үшінші жылында (яғни 1511 немесе 1512 жылдары) табыс салығына (қазіргі табыс салығымызға баламасы) жазылған Субсидиялық тізімде Уильям Бродли кіші 20 фунт стерлингке бағаланған тауарлары бар екені көрсетілген, ал 1545 жылы мүлік әлі де оның иелігінде болды. Бүгінгі күні бұл сома шағын көрінуі мүмкін, бірақ жергілікті жерде бар болғаны бес адам ғана 20 фунт стерлингке бағаланғанын (соның ішінде бір кезде 1000 фунт стерлинг қарақылған бай викарий Холдесвортты) ескеру қажет, сондықтан Уильям Бродлидің ықпалды және бай адам болғанын айтуға болады. Шындығында, сол кезде бір ғана адам 20 фунт стерлингтен артық бағаланған, ол – 66 фунт стерлингке бағаланған тауарлары үшін 44 шиллинг (2,20 фунт стерлинг) салық төлеген бай саудагер Джон Харди. Бұл Шей иелігінің 16 ғасырдағы Галифакстың ең көрнекті аймақтарының бірі болғанын көрсетеді. Уильям Бродлинің қашан қайтыс болғаны нақты белгісіз, бірақ Шейдің 1580 жылы оның қызы және мұрагері Грейс Хеллиге, ал 1587 жылы күйеуі Джон Бутке өткені белгілі. Бұл туралы Галифакс сотының тізімінде Буттың «Шоу және Нетер Шоу» иесі болғаны жазылған. Осы шақта суды сақтау және оның тазалығын ұстау өте маңызды мәселелер болды, сондықтан 1588 жылы Джон Бут өзінің қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін Шей иелігінде шағын бөгет салуды ұйымдастырды. Бұл су көзі 1602 жылы Шоу Сиккеден бұрылып, екі жыл ішінде Бут «Овер және Нетер Шоу» иелігін Броудботтомдық Саймон Биннеске тапсырды. Биннестен кейінгі иелері туралы немесе олар тұрған үйлер туралы жазбалар болмағандықтан, бізге 18 ғасырға жылдам секіріп, Шейдің ең танымал иесінің атын – Джон Кейгиллді таныстыруға мүмкіндік туады.

Джон Кейгил

Джон Кейгилл Шей сарайының және Галифакстағы тағы екі маңызды нысанының құрылысын қаржылады. Олардың біріншісі – "Сквер" деп белгілі бір жерге үйлер салу болды. Құрылысы шамамен 1758 жылы аяқталды. Дизайнін Йорк қаласынан Джон Карр жасаған. 1923 жылы Галифакс муниципалитеті бұл жерді сатып алды, ал ғимараттар 1959 жылы бұзылды. Джон Кейгилл Пьеса залын салу үшін жерді және 840 фунт стерлинг сомасын берді, бұл ескерткіш бүгінге дейін туристерді қызықтырады.

Иббетсон отбасы

Джон Кейгиллдің жалғыз баласы, жоғарыда аталған «Дженни», әкесінің мүлігіне, Шейді қоса алғанда, жалғыз мұрагері болды. Ол 8 ақпан 1768 жылы Лидс және Дентон баронеті сэр Джеймс Иббетсонға тұрмысқа шықты, осылайша Шей иелігі Иббетсон отбасына өтті. Иббетсон отбасы Шейде тұрмағаны белгілі, себебі оларға мұқтаж болған жоқ, сондықтан 1807 жылдың 18 сәуіріндегі «Халифакс журналында» Джон Кейгилл салған сарай жалға берілетіні туралы хабарландырылды. Сол жарнамада «Халифакс журналында» сарайдың өзі туралы толық мәлімет берілген. Бірінші қабатта 4 метрлік асхана, таңғы ас бөлмесі, қонақ бөлмесі, үй шаруашылығының бөлмесі, майдандардың бөлмесі, қызметшілердің залы, үлкен ас үй және галерея «бумен пісіру принципі бойынша пісірудің барлық заманауи мүмкіндіктерімен жабдықталған», 12 метрлік және 44 метрлік кең дәліз, екі қабатты тас баспалдақпен әсем баспалдақ болды. Екінші қабатта 4 метрлік қону және кең галерея орналасқан, ал қонақ бөлмесі мен оған іргелес бес «жатақ бөлмесі» төменгі қабаттармен бірдей масштабта салынған. Есіктер қатты магони ағашынан жасалған және ол өз мақсатына сай жабдықталған. Халық санауында Шей иелігіндегі үйлердің мекенжайлары көрсетілген. Шей сарайының мекенжайы екі есепте «Шей, Кейгиллдің серуені» деп жазылған, ал басқа үйлердің мекенжайлары әртүрлі түрде – Шей, Шей атқоймасы, Шей ауласы, Кейгиллдің серуені және Шей шаруашылығы деп аталған, бірақ олардың барлығы бірдей ғимараттарға сілтеме жасайтыны сөзсіз, және олар жаңа немесе бөлек емес. 1840 жылдардан бастап 1903 жылға дейін Шей иелігінде алты иесі болды. Уильям Букок – Шей сарайының соңғы иесі, бірақ ол онда 1903 жылға дейін бірнеше жыл ғана тұрды. Осы кезде Шей иелігі Галифакс корпорациясының қолына өтті, ал жаңа Скиркоат жолының салынысымен Шейдің болашағы күмәнді болып көрінуі керек.

Шей иелігін қайта дамыту

1890 жылға дейін Хаддерсфилдке қарай бағытталған барлық қозғалыс қала орталығынан басталып, Шейдің төменгі жағымен, Шау төбесінен өтіп, Хаддерсфилд жолына дейін созылған басты маршрутпен жүрді. Скиркоат жолының қазіргі көлемді жолға айналуына Джон Буттың идеясы себеп болды – ол Шейдің үстімен өтетін әдемі Кейгилл саябағын дамытуды ұсынды. Оның бұл жоспары сол кезде жергілікті халықтан күшті сынға ұшырады. Шей тарихындағы осы драматикалық кезең екі жылдан кейін, 1891 жылдың 29 тамызында Скиркоат жолының алғаш рет көлік қозғалысына ашылуымен жалғасты. 1903 жылы Шей үйі тұрғын үй ретінде пайдаланылмай қалғаннан кейін, қала әкімшілігі оны бұзуды жөн санады. Үйдің бұзылуынан бастап, Шей иелігінің қалған бөлігі көптеген жобалардың назарына ілікті. 1898 жылдың 9 қарашасында Шей иелігіне жүк пойыздарын жіберу және онда жүк терминалын салу туралы ұсыныс жасалғаны хабарланды. 1902 жылдың 31 мамырында Midland Rail компаниясы иелікті сатып алу туралы келісімге келді, бұл компания Лоу-Мур теміржол станциясында айналма жол салуға және Ланкашир мен Йоркшир желісінің бір бөлігін Галифаксқа дейін созуға рұхсат алған болатын. Алайда, одан кейін көп ұзамай, "теміржолдардың қазіргі жағдайы мен ақша нарығының ахуалына байланысты" ұсынылған теміржолдың жақын арада салынуына ешқандай мүмкіндік болмады, сондықтан барлық жоспарлар тоқтатылды. Жаңа салынған Скиркоат жолының астынан, жолдың құдық жағында туннель қазу жұмыстары басталды, және бұл туннель бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ көптеген адамдар оның бар екенін білмейді. Одан кейін оның жалғыз мақсаты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Галифакстағы әуе шабуылынан қорғанышқа арналған нысандардың бірі ретінде пайдалану болды. 1908-1910 жылдар аралығында Шейде мал сою комбинатын салу ұсынылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шейді жергілікті әскери бөлімдер окоп қазуды жаттығу үшін пайдаланды. 1920 жылдар шамасында Шейдің футбол алаңына айналдырылуы мүмкін деген қауесет тарады. Осы идеяға сол кезде де қарсылық болды, бірақ Галифакс қаласының басқармасы Шейдің иелеріне, қала әкімшілігіне ресми өтініш жасады, және ол қабылданды.

Футбол алаңы

1920 жылы 9 шілдеде өткен қоғамдық жиналыста сол кездегі «Галифакс Таун» клубының төрағасы доктор А. Х. Мьюр: «Ішкі ақпаратқа сүйене отырып айтамын, егер 1921 жылдың ақпанында біз лига талаптарына сай келетін стадионды дайындасақ, және осындай қалаға лайықты қаржылық қолдау көрсетсек, Англия лигасындағы мүшелігіміз толығымен сақталған болар еді» деді. Сол сөйлеуінде доктор Мьюр клуб директорларының корпорацияның жақсарту комитетінің өкілдерімен кездесіп, «Шей» стадионын жалға алу мәселесін талқылайтынын хабарлады, осылайша 1921-22 маусымына дайындау жұмыстарын жүргізе алатын еді. 1911 жылы құрылған «Галифакс Таун» алдында «Сандхолл Лейн» және содан кейін «Эксли» стадиондарында ойнаған, бірақ бұл жерлерге жарамды емес еді. 1920 жылдың 4 тамызында комитетке ұсыныс енгізіліп, қабылданды, ал «Халифакс Курьер» газеті «Шей» стадионын дайындауға көмектесу үшін қайырымдылық қор құрды. Стадионды дайындау жұмыстары үшін ағаш 1920 жылдың 16 қазанында жеткізілді. Сол күні «Халифакс Курьер» газеті келесі дүйсенбіде жұмыстарға көмектесуге шақыру жариялады. Жанкүйерлер, ойыншылар және директорлар бірлесіп стадионды дайындады, ал 7 желтоқсанда ойын алаңына алғашқы шөп кілемдері төселді. Бұл жоба сәтті аяқталды. 1921 жылдың наурызында «Галифакс Таун» Футбол Лигасына қабылданды және «Аккрингтон Стэнли», «Эшингтон», «Дарем Сити» және «Нельсон» сияқты клубтармен бірге жаңа құрылған Солтүстік үшінші дивизионының негізін қалаушылары болды. Сондықтан Галифакс тұрғындары футбол лигасының басталуын асыға күтті. 1921 жылдың 3 қыркүйегінде «Шей» стадионында лигадағы алғашқы ойын өтті, онда «Галифакс Таун» 10 000 көрерменнің алдында «Дарлингтонды» 5:0 есебімен жеңді (бұған дейін өткен аптада осы клубтан 0:2 есебімен жеңілген еді). Осылайша «Шеймендер» туды. Клуб футбол пирамидасының жоғарғы деңгейлеріне жетпесе де, «Шей» стадионында тарихи матчтар көп өткен, соның ішінде 1921 жылдың 3 қыркүйегіндегі Футбол Лигасындағы алғашқы ойын ерекше көзге түседі. Әрине, қазір «Таун» клубының «Дарлингтонды» 10 000-нан астам көрерменнің алдында 5:0 есебімен жеңгені тарихқа енді, бірақ маусым барысында клуб турнир кестесінде төменге қарай жылжыған сайын, көрермендер саны да азайды. «Шей» стадионының рекордтық көрермен саны 1953 жылдың 14 ақпанында ФА Кубогының 5-ші турында «Тоттенхэм Хотспурға» қарсы өткен матчта 36 885 адамды құрады. «Шпоры» командасының ойынын 36 885 адам тамашалаған, және бұл көрсеткішті ешкім жақсартып білмейді. «Шей» стадионы бір кезде 40 000 көрерменді қабылдаса да, қауіпсіздік шаралары оған жол бермейді. Шындығында, 1970 жылдардың басынан бері стадионның сыйымдылығы күрт төмендеді: 1970 жылы – 38 000, 1972 жылы – 25 000, 1977 жылы – 23 000, 1979 жылы – 16 500 адамға дейін азайды. 1985 жылға дейін сыйымдылығы 16 500 адамды құрады, содан кейін мамыр айында «Вэлли Параде» трагедиясынан кейін стадион қауіпсіздігі жөніндегі Попплвелл есебі жарияланды. «Шей» стадионындағы барлық тұрған орындар жабылды, және бір уақытқа тек отыруға арналған орындар қалды, жаңа сыйымдылығы 1 777 адамды құрады. Кейін қауіпсіздік жұмыстары жүргізіліп, сыйымдылық 3 600 адамға дейін арттырылды. 1988 жылдың қаңтарында ФА Кубогында «Галифакс Таун» «Ноттингем Форестпен» кездесетін болғандықтан, матчты «Шей» стадионында өткізу үшін қосымша жұмыстар жүргізіліп, сыйымдылық 4 021 адамға дейін арттырылды. Аталған «Форест» командасымен өткен ойынға төрт мыңнан астам адам келді. 1987 жылы кеңес «Шей» стадионын өз басқаруына алғаннан кейін ол «Кальдердейл демалыс қызметтерінің» (CLS) бөлігіне айналды, ал 1988 жылдың шілдесінде стадионды жаңғырту жоспарлары жарияланды. «Сканторп Юнайтедтен» жаңа трибуна сатып алынды және стадионды жақсарту жұмыстары жүргізілді.

Қаржылық қиындықтар

1986 жылдың 27 қазанында сол кездегі төраға Джон Мадли клубтың құлдырауға жақын екенін хабарлады. Көптеген адамдар клубты құтқару үшін Кальдердейл кеңесіне үміт артты, себебі кеңес әлі де жерді жалға алу құқығына ие еді және жеке компаниялардың «Шей» стадионына қатысты кез келген жоспарларын кеңес мақұлдауы тиіс болды. Бірақ 17 қарашада кеңес клубты құтқарудың екі жоспарын қабылдамады. Бір ұсыныс Лондондық мүлік фирмасынан түсті, олар «Шей» стадионының орнына дүкендер салуды ұсынды. Екінші жоспар, клуб үшін стадион да бар, спорт кешенін салуды көздегенімен, Эдинбургтік мүлік фирмасы қойған талаптардың қиындығына байланысты қабылданбады. Бұл «қиындықтар» «Шей» стадионының жалға алу құқығына қатысты болды. Кеңес жалға беру құқығынан бас тартқысы келмегендіктен, Эдинбургтік фирманың клубты құтқарудан бас тартуына таң қалмады. 26 қарашада Салық органы «Галифакс Таун» клубына 76 000 фунт стерлинг салық қарызын төлеу жолдары туралы ұсыныстарды жасауға алты күн берді. Жағдай соншалықты қиынға жетті, «Галифакс Таун» клубының бас жаттықтырушысы Мик Джонс «Питерборо Юнайтед» клубындағы тұрақты қызметке өтіп кетті. 23 желтоқсанда Джон Мадли маусым соңына дейін «Шей» стадионында футболды сақтайтынын айтқан мүлік компаниясымен келісімге келгенін мәлімдеді. Олар клубқа қаржы жұмсауға дайын болды, бірақ маусым аяқталғаннан кейін стадионды дамыту үшін оны «Шей» стадионынан көшіруді қалады. 1987 жылдың ақпан айында бұл компанияның Элланд қаласындағы «Маршалл Констракшн» деген жергілікті фирма екені белгілі болды. Олар «Шей» стадионының орнына «Gateway Foodmarkets» супермаркетін салуды жоспарлады. 1987 жылдың 4 наурызында кеңесші Джеффри Батлер «Шей» стадионын екіге бөлу жоспарын ұсынды – жартысын футбол алаңы ретінде пайдалану, ал екінші жартысын дамыту. Бұл жоспар қызықты көрінді, бірақ «Маршалл» және басқалардың жоспарлары сияқты, кеңес тарапынан қабылданбады. «Маршалл» «Галифакс Таун» клубы үшін жақын жердегі «Солтүстік Көпір» демалыс орталығының жанына 4500 орындық стадион салуды ұсынды, бірақ олар әлі де «Шей» стадионының орнына супермаркет салуды қалады. 18 наурызда жаңа жоспар да қабылданбады. «Галифакс» қаласының көптеген тұрғындары клубтың қиын жағдайына аса мән бермесе де, футбол жанкүйерлері кеңестен оң қадам жасауын өтінді.

2008 жыл және жаңа өзгерістер

2008 жылдың жазында «Халифакс Таун» клубы таратылды, бірақ оның орнына жаңадан құрылған «ФК Халифакс Таун» келді, алайда олар таратылған «Халифакс Таунның» деңгейінен үш саты төмен болды. Бүгінде «Шей» стадионы тез танылмас күйге дейін өзгерді. Стадионның солтүстік және оңтүстік жағындағы екі жаңа терраса блогы бұрынғы күйреген стадионды жаңартып, қазіргі деңгейге жеткізді. «Скиркотт» трибунасы толығымен орындықтармен жабдықталды, ал «Шығыс» трибунасы стадионның сыйымдылығын 1980 жылдардан бері алғаш рет 10 000-нан асырды. «Шей» енді тек футбол алаңы ғана емес, сонымен қатар «ФК Халифакс Таун» және қаланың регби лигасы клубы «Халифакс» клубының да үйіне айналды. Олар 1998 жылы «Шейге» көшіп келді, себебі олардың тарихи үйі «Трум Холл», «Шей» стадионы сияқты, тозуға ұшыраған еді. Жаңадан құрылыс жасауға белгілі бір шығындар кетті, олардың көп бөлігі гранттар есебінен қаржыландырылды.

Солтүстік тұрақ

Солтүстік трибуна бірінші болып аяқталды (Оңтүстік трибунадан бұрын), бұл 1998 жылы Конференцияны жеңіп алғанда «Галифакс Таунға» Футбол лигасына қайта оралуға мүмкіндік берді. Оңтүстік трибуна келесі жылы аяқталды. Әдетте, бұл трибунада қарсы команданың жанкүйерлері орналасады. Соңғы кезде бұл трибуна жиі пайдаланылмайды, себебі «Галифакс Таунның» қарсыластары көбінесе көптеген жанкүйерлермен келмейді. Регби лигасы ойындары үшін трибуна әдетте ашық болады. Бұл террасалық трибуна.

Оңтүстік трибуна

Оңтүстік трибуна әдетте үй жанкүйерлерінің тұратын жері. Бұрын бұл трибуна қонақ команда жанкүйерлеріне арналған. Трибунаның фойесінде бар бар, ал тамақтану қызметтері сыртында орналасқан.

Шығыс трибуна

Шығыс трибунасы қазір Шей стадионының басты трибунасы. Бұрын ол Шейдегі басты мәселе болды, себебі 2000 жылы Отбасылық трибунасы бұзылғанда жаңа Шығыс трибунасының құрылысы басталды, бірақ 2002 жылы «Галифакс Таун» клубы төменгі лигаға түскенде тоқтатылды. Трибуна 2008 жылдың соңына дейін осы күйінде қалды, содан кейін Кальдердейл кеңесі трибунаны аяқтау үшін қаржы бөлді. Жұмыстар басталғанға дейін трибуна Шеффилдтегі Ward McHugh Associates архитектуралық бюросымен қайта жобаланды. Трибунаның негізгі құрылысы 2009 жылдың желтоқсан айында аяқталды, одан кейін қауіпсіздік талаптарын тексеру және ішкі жабдықтау жұмыстары жүргізілуі керек болды. 28 наурыз 2010 жылы жаңа Шығыс трибунасы ашылды, бұл стадионның жалпы сыйымдылығын 10 000-нан астам орынға жеткізді, сондай-ақ алаңды көріп тұратын алты жаңа VIP-қор, әрқайсысы 12 адамға дейін сыйымды, және төменде тізілген жаңа мүмкіндіктер пайда болды.

Батыс стенді

Бұрын трибунаның жартысы отыруға, жартысы тұруға арналған болған, бірақ 1998 жылы толығымен отыруға арналған трибунаға айналды. Бұл стадионның ең көне бөлігі және алаңның толық ұзындығына жетпейді. Солтүстік трибуна сияқты, бұл трибуна да еңіс беткейге салынған және басты жолға қарай орналасқан.

Мекемелер

Шығыс трибунасында жергілікті футбол және регби командалары үшін жаңа дүкендер, сондай-ақ жаңа үй және қарсы команда киім бөлмелері, физиотерапия бөлмесі және жанкүйерлерге арналған жаңа тамақ және сусын сату орындары орналасады. Halifax's Shay Stadium-дағы жаңа Шығыс трибунасы, конференц-залдары мен тұрақ бұл орынды Кальдердейлдің спорттық және қоғамдық өмірінің тағы да ортасына қояды. Әртүрлі көлемдегі 11 зал бар, олар жеке сұхбаттардан бастап 350 қонаққа дейін үлкен конференциялар, тойлар және кездесулер сияқты кез келген іс-шараны өткізуге мүмкіндік береді. Оңтүстік кассалардың жанында жалға алуға болатын 5x5 футбол алаңы да бар.

Қоғамдастық қолдануы

2007 жылдың маусым айында «Шай стадионы қоғамдық футбол» ұйымы құрылды. Бұл қоғамдық жоба стадионды негізгі орталық ретінде пайдаланатын коммерциялық емес ұйым ретінде іске қосылды. Жоба жетекшісі Ли Эшфорт болды, ол ұйымды дамытып, бұрын «Шай стадионы қоры» (The Shay Stadium Trust) жұмысына қатысқан 4 директордан тұратын комитет құрды. Ұйым бастауыш мектеп оқушыларына арналған сабақтар мен барлық мектеп демалысындағы курстарды ұйымдастырудан бастады. Кейіннен ұйым өсіп, балабақшалар мен фитнес және әлеуметтік қарым-қатынасқа бағытталған ересектерге арналған жаттығуларды да қамтыды. Сондай-ақ, бұл қоғамдық жоба 16-18 жас аралығындағы жастарға BTEC білім беру курсын ұсынады.

Болашақ

Болашақтағы қайта құру жоспарлары расталмаса да, қазіргі Skircoat Stand орнына жаңа батыс трибуна салу туралы әңгімелер болды. Жоспар бойынша екі қабатты трибуна салынуы тиіс еді, оның дүкендері Skircoat Road көшесіне қарап орналасатын болған, бірақ ресми түрде ештеңе жарияланбады. Алғашқы шығыс трибунасының жобасында стадионның оңтүстік-шығыс бұрышында қонақтарды қабылдау және медиа орталықтары орналастыру жоспарланған. Бұл трибуна (шығыс трибунасына іргелес және осы биіктікте) 2002 жылы шығыс трибунасының құрылысы тоқтатылғаннан бері жартылай салынған күйде тұр. Бұл бұрыш 2008 жылғы қайта жобалау кезінде және шығыс трибунасының кейін аяқталуынан жобадан алынып тасталды. Бұл бұрышты аяқтауға қаржы да, қажеттілік те жоқ, бірақ егер мұндай қажеттік туындаса, көптеген адамдар осы бұрыштың бірінші болып аяқталуын күтеді, себебі жоспарлау және құрылыс мәселелері аз болады, соның салдарынан сыйымдылықты және жабдықталуды жылдам арттыруға болады. Кейбіреулер аяқталмаған трибуна стадионның жалпы келбетіне зиян келтірмейді деп санайды.