Кіріспе

1982 жылы Кувейттегі қор нарығының құлдырауы – 1982 жылы Кувейттің ресми емес қор нарығы, Сук Аль Манахтың (سوق المناخ) құлдырауы болды. Әл-Манах базары Кувейт қаласының Джибла тарихи ауданындағы кондиционерленген тұрақ гаражында орналасқан. Бұл нарық Кувейт емес компаниялардың, жоғары тәуекелді және реттелмеген акцияларымен айналысты. Өркендеген шағында нарықтық капитализациясы бойынша әлемде үшінші орында тұрды, АҚШ және Жапониядан кейін, Ұлыбритания мен Франциядан озып.

Өмірбаян

1970 жылдардағы мұнайдан түскен үлкен табыстар көптеген жеке тұлғаларға қомақты қаражатты пайдалану мүмкіндігін берді. Бұл қаражаттар 1970 жылдардың ортасында ресми қор нарығында спекуляциялық шарындарға әкеп соқты, ол 1977 жылы құлдыраумен аяқталды. Үкімет бұл құлдырауға жауап ретінде зардап шеккен инвесторларды қолдады және қатаң ережелер енгізді. Бұл шара, ең тәуекелге дайын емес спекулянттарды Souk Al Manakh деп аталатын техникалық жағынан заңсыз балама нарыққа итермелеу арқылы, 1980 жылдардағы одан да ірі қор нарығының құлдырауына бейіндік тигізді. Souk Al Manakh ресми қор нарығына параллель пайда болды, ол бірнеше бай, беделді отбасылардың бақылауында болды, олар көбінесе өзара ішінде өте ірі акция блоктарымен сауда жасады. Souk Al Manakh жаңа инвесторлар үшін, сондай-ақ көп ұзамай бұрынғы инвесторлар үшін де маңызды нарыққа айналды. Souk Al Manakh құрылған 1979 жылы Кувейтте дамыған қаржы секторы және Перс шығанағындағы басқа елдерге қарағанда көбірек акциялар болды. Алайда, 1977 жылғы құлдырау және компанияларды тіркеу және саудалау бойынша қатаң ережелерге байланысты, кейбір кувейттік кәсіпкерлер көрші Перс шығанағы елдерінде компаниялар құрып, оларды осы жаңа ресми емес нарықта тіркеді. Бірнеше жылдан кейін бұл пайдалы, реттелмеген нарық көптеген инвесторларды тартты және 70 компания тіркелді, оның ішінде басқа шығанақ елдерінде орналасқан 40-қа жуық компания бар еді. Келесі жылы барлық акциялардың нарықтық капитализациясы бірнеше айдың ішінде 5 миллиардтан 100 миллиард долларға дейін өсті.

Авария

Кейінге таңбаланған чектер арқылы акция саудасы несие берудің үлкен, реттелмеген кеңеюіне әкеп соқты. Ресми емес қор нарығының құлдырауы 1982 жылдың тамызында болды, осы кезде дилер жас паспорт кеңсесінің қызметкерінен төлем үшін кейінге таңбаланған чекті ұсынды, бірақ ол төленбеді. 1982 жылдың қыркүйегінде Кувейт Қаржы министрлігі күмәнді барлық чектерді тексеруге тапсыруға және Сук Аль Манахты жабуға бұйрық берді. Ресми тергеу нәтижесінде қолданылмай қалған чектердің құны шамамен 6000 инвестордан 94 миллиард АҚШ долларына бағаланды. Құлдырау Кувейттің қаржы секторына және жалпы экономикаға ауыр соққы берді. Осы құлдырау қоғамда толқындар тудырған дағдарысқа әкеп соқты, себебі жеке отбасылардың мүшелері отбасылық несиеге сүйенген инвестициялық тәуекелдерге тап болды. Құлдыраудан туындаған қарыздар Кувейттегі барлық банктерді, біреуін қоспағанда, техникалық жағынан төлемсіз қалдырды, олар тек Орталық банк тарапынан қолдаумен тұрды. Тек Кувейт Ұлттық банкі, ең ірі коммерциялық банк, дағдарыстан зардапсыз шықты. Соңында, үкімет араласып, Қиын несиелік міндеттемелерді қайта құрылымдау бағдарламасында көрініс тапқан күрделі саясатты әзірледі. Бағдарламаны іске асыру 1990 жылы Ирактың басып кіруі қаржылық жағдайды түбірінен өзгерткенге дейін толыққанды аяқталған жоқ.

Әсерлер

Иран-Ирак соғысы салдарынан мұнай кірістерінің төмендеуімен бірге, Сук-Аль-Манах құлауы бүкіл Шығыс аймағының экономикалық дағдарысқа түсуіне ықпал етті.

Танымал мәдениет

Авария 1983 жылы Абдулхүсайн Абдулреданың "Фурсан әл-Манах" (Аль-Манахтың рыцарлары) пьесасында бейнеленген.