Кіріспе

Фрэнсис Эрскин Аллан (2 желтоқсан 1849 – 9 ақпан 1917) – австралиялық крикетші, Виктория штатының құрамасында колонияаралық бірінші сыныпты матчтарда ойнаған және Австралия құрамасы үшін бір тестілік матчқа қатысқан. Биік, жіңішке денелі, сол қолмен орташа жылдамдықпен доп беретін, "Ғасырдың боулері" деген лақап атымен танымал Аллан, үлкен айналым мен ерекше қисайтуға ие болды. Ол бумерангтар мен таяқшаларды (waddies) бала кезінде Викторияның шұрайлы даласында аборигендермен бірге өскенде қолданғанын айтты. Оған "Кенгуру" деген есім де берілді, себебі ол қақпаны түсірген кезде қуаныштан кенгуру сияқты секіріп тұратын. Аллан 1866 жылы өмірінің басында Оңтүстік Мельбурн крикет клубы үшін алғашқы матчында ойнап, клубпен өмір бойы байланыста болды. Сол маусымда клубтың үздік боулері атанып, ол тез арада ерекше қабілетімен танылды. 1867 жылы он жеті жасында Виктория құрамасы сапында Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы бірінші сыныптық дебютін жасады, алғашқы иннингте бес қақпаны түсіріп, Уильям Хаммерсли бұл көрсеткішті "теңдесі жоқ" деп сипаттады. Аллан Викторияның боулинг шабуылының негізгі тірегіне айналып, колонияаралық жеңістер сериясында керемет нәтижелер көрсетті және 1873–74 жылдары У.Г. Грейстің Англия XI командасына қарсы ойын кезінде қарсыластарына қиындық тудырды. Грейс Алланға кәсіби боулер ретінде жұмыс істеуді ұсынды, оның айтуынша, ол одан жақсы боулермен кездеспеген. 1878 жылы Аллан Австралияның теңдесі жоқ крикет командасының құрамына кірді. Турдың көп бөлігінде ауруға шалдыққан Аллан, Англияның суық және ылғалды жағдайларына бейімделуге тырысып, өзінің репутациясын толыққанды іске асыра алмады. Ол келесі жылы Мельбурн крикет алаңында Лорд Харристің "All England Eleven" командасына қарсы жалғыз тестілік матчын өткізді. 1877 жылы Джеймс Лиллиуайттың XI командасына қарсы өткен алғашқы тестілік матчқа қатысуға мүмкіндігі болды, бірақ соңғы сәтте Уорренбулдағы ойын-сауыққа бару үшін қатысудан бас тартты, бұл әлеуметтік дауға себеп болды. Боулингтен басқа, Аллан шебер алаңгер және тиімді төменгі сапындағы соққы беруші болды, оның ерекше "балшықпен күресу стилі" басқаларды қызықтырып, "жаман сұмдық" деп танылды. Маусымнан тыс уақытта Аллан австралиялық футболмен айналысты, алдымен Оңтүстік Мельбурн үшін сәтті гол соғушы ретінде, кейін Виктория футбол қауымдастығындағы Альберт Парк үшін ойнады. Аллан көптеген басқа спорт түрлеріне де бейімделді, ең бастысы бильярд, ату және крикеттен кейін боулинг. Ол сондай-ақ балық аулауға құштар болды, "ең үлкен матчта ойнағаннан гөрі жақсы суда бір күн балық аулауды артық көретінімді" айтты. Белгілі табиғат зерттеушісі Дональд Макдональдтың айтуынша, Аллан "Австралиядағы барлық адамдардан балық және балық аулау туралы көбірек білген". Спорттан тыс Аллан мемлекеттік қызметте жұмыс істеді, Виктория штатының зиянкестерді жою жөніндегі бас инспекторы болып, Австралияның жануарлар мен өсімдіктер әлемін қорғауға тырысты.

Отбасы және ерте жылдары

Аллан 1849 жылы Австралияның Виктория штатының Батыс округінде, Уорнмбол қаласының жанында, Аллансфордтан оңтүстікке қарай екі шақырым жердегі әкесі Джон МакМахон Аллан басқаратын мал шаруашылығында, Турамда дүниеге келді. Джон 1808 жылы Хелиголандта туған алғашқы британдық бала болды және ата-анасымен бірге Жаңа Оңтүстік Уэльске, Сиднейге көшіп келді, онда оның шотландтық әкесі Дэвид Аллан, Лахлан Маккуори губернаторлығы кезінде төменгі комиссардың міндетін атқарды. Теңізде кит аулау кемесінде уақыт өткізгеннен кейін Джон 1840 жылдардың басында ағалары Генри мен Уильяммен бірге Порт-Филлип округіне мал өсірумен айналысу үшін құрлықпен жүріп келді. Батыс округтегі Хопкинс өзенінің шығысында жерге орналасқан Джон өзінің меншігін Торам деп атады (вероятно, абориген сөзінен шыққан, "жақсы балық аулау орны" деген мағынаны білдіреді), және 1843 жылы Генри О'Фарреллдің қарындасы Каролина О'Фарреллге үйленді. Генри О'Фаррелл өзін Фениан деп жариялаған және Австралиядағы алғашқы саяси қастандыққа қатысқан, Эдинбург герцогін атқан адам болатын. Джон мен Каролинаның сегіз баласы болды, ал Фрэнк үшінші бала болды. Алландар жергілікті аборигендермен, гираи вурунг тайпасымен достық қарым-қатынас орнатты. Джон олардың ресми емес қорғаушысы болды және Уорнмбол қаласынан Аборигендерді қорғау жөніндегі орталық кеңес алдындағы құрметті тілші қызметін атқарды. Франк әкесінің "бұл лауазымға үлкен жауапкершілік пен ауыр еңбек жүктелетінін, бірақ оның барлығын сүйіспеншілікпен атқарғанын" еске алды. Гираи вурунг тайпасы Франк өсіп келе жатқандағы ең жақын серігі болды; ол олардың тілін еркін меңгерді, әдет-ғұрыптарын үйренді, кейін крикетте доп тастау шеберлігін бумерангтармен, нулла-нуллалармен және басқа да аборигендік қарулармен аң аулау кезінде алған тәжірибесімен байланыстырды. Аборигендер арасында оның лақтыру қабілеті "күлкілідей" деп есептелді. 1863 жылы Викториядағы алтын асығы кезінде Франк Отвай тауларында алтын іздеуге бағытталған сәтсіз экспедицияға қатысты. Экспедиция жетекшісі болған әкесі Франк пен екі абориген баласы алтын тапқанын, бірақ "ол пайдалы емес екенін" хабарлады.

Крикет мансабы

1869 жылдың ақпан айында екінші колонияаралық жарысында Аллан, Виктория капитаны Том Уиллспен бірге боулинг шабуылын ұйымдастырды, олар Жаңа Оңтүстік Уэльстің соққышыларын бірінші иннингте 8/20, ал екінші иннингте 7/44 есебімен талқандап, Викторияға 78 ұпаймен жеңіс сыйлады. Алланның колонияаралық крикеттегі жетістіктері оған "ғасырдың боулері" деген лақап атты әкелді. Аллан, тесттік крикетке келген кезде өзінің ең жақсы күйінде болмаған болуы мүмкін, бірақ ол керемет орташа жылдамдықпен боулинг жасаушы ретінде танымал болды (бірақ қазіргі заманғы крикетте оны спин боулері деп санаушылар көп). 1878 жылы Австралияның Англияға жасаған туры барысында Аллан өте жақсы боулинг көрсетіп, турдағы барлық ойындарда 200-ден астам викет алды. Дегенмен, ол Англияға келгеннен бастап суық ауа-райына бейімделуге тырысқанда ауруға шалдықты. Алланның жалғыз тест матчы 1879 жылы келуші лорд Харрис XI командасына қарсы өтті. Ол екі жыл бұрынғы алғашқы екі тест матчына да шақырылған болатын, бірақ екі рет те қатысудан бас тартты, тіпті алғашқы тест матчында ойнаудың орнына достарымен бірге Уоррнамбул шаруашылық жәрмеңкесіне баруды жөн көрді.

Австралиялық футбол

Аллан 1867 жылы Оңтүстік Мельбурн клубы үшін үлкен футболдағы дебютін жасады. Бұл қаланың жетекші клубы болған және қатал әрі кешірімсіз ойын стилімен танымал болған. Ол гол соғушы ретінде бастап, алғашқы маусымында 4 гол соқты, бұл сол жылы кез келген ойыншыдан көп. Қартайған шағында ол осы позицияның қауіптілігін еске түсіріп былай деді: "Осы атаудың өзі мәселе тудыратын еді; егер сол кезде гол соғушы қаза тапса, онда "ақталуға лайықты өлтіру" дегеннен басқа үкім шығаратын қазылар табылуы қиын болар еді!" Аллан басқа клубтарда да ойнады, соның ішінде Виктория футбол қауымдастығының (VFA) алғашқы маусымында Альберт Парк және Оңтүстік Яра клубтары үшін өнер көрсетті. Ол сонымен қатар Альберт Парк клубының әкімшісі болып жұмыс істеді және басқа командаларды қабылдағанда кейде орталық төрешілік жасады. Аллан футбол карьерасының көп бөлігін VFA-дан тыс, Уоррнамбул футбол клубы үшін Батыс округтік жарыстарында өткізді. Кейінірек Карлтон футбол клубының комитет мүшесі болған ол, финал кезінде Оңтүстік Мельбурнға деген "алғашқы махаббатын" әлі де сақтап қалғанын әріптестеріне ашық айтты: "Басымнан аяғыма дейін қызыл мен ақ түстемін, бірақ көк түс те жаман емес".

Жеке өмір

Аллан өмір бойы Ворнэмбол ауданындағы аборигендермен тығыз достық қарым-қатынас жасады. 1916 жылы The Camperdown Chronicle газеті "Турам тайпасының соңғы өкілі" Уилмоттың некрологын жариялады. Онда ол Уилмотпен және басқа "қара шашты достарымен" бірге аң аулап, балық аулаумен өткізген "көптеген қуанды күндерді" және "бірден-бір құлшыныспен білім алған оқушыға үйреткен құймалжың дала білімі мен тәжірибесін" еске алады. Аллан сөзін былай деп аяқтады:
Жойылып бара жатқан тайпа туралы жазу шынымен де өкінішті. Менің ойымша, болашақ тарихшылар көп ұзамай Викторияның барлық тайпаларының соңғы өкілінің қазасын тіркемек. Бұрын Тасмания осындай жазба жасаған, ал Виктория да одан кейін ілеседі. Үстемдік құрған халықтың жақсы қасиеттері аборигендерге тиесілі емес; олардың кемшіліктері оларды құртуға алып келеді. Міне, солай болсын. Олардың қабір тастарында: 'Цивилизацияның құрбаны' деп жазылсын.

Өлім және мұра

1917 жылы 29 қаңтарда, Мельбурн крикет алаңында боулинг турниріне қатысқан күні Аллан суық тиді және Флиндерс-Лейндегі Мисс Гарликтің жеке клиникасына жеткізілді, онда 9 ақпанда қайтыс болды. Оның жекелеген жерлеу рәсімі Кьюдегі Бороондара жалпы зиратында өтті. Wisden журналындағы некрологында Аллан "ұлы австралиялық боулерлердің біріншісі" және "австралиялық боулингті крикет әлемінің талқысына түсірген ерекше қасиеттерді алғаш дамытқан" деп жазылған.