Хронохотонтологос: Сатиралық пьеса және саяси сықақ

Кіріспе

Chrononhotonthologos – ағылшын ақыны және әнші Генри Кэридің 1734 жылғы сатирикалық пьесасы. Пьеса кейде мағынасыз өлең ретінде қарастырылғанымен, сол кезде Роберт Уолпол мен Георг II-нің әйелі Каролинаға жасалған сатира ретінде де көрініп, құрметке ие болды. Пьесаның мәтіні салыстырмалы түрде қысқа, себебі ол сахнадағы уақытты көбінесе әндері мен театрлық эффектілермен толтырады. Оқиға Квирумания королі Хрононхотонтолог пен королева Фадаладиниданың басына келеді, олар әлемнің екінші жағынан келген, кері жүретін Антиподеандардың шапқынына тап болады. Король Антиподеан армиясын толығымен жеңіп, тек Антиподеан королін тұтқынға алады. Королева тұтқынға алынған корольді көріп, қатты ғашық болып, өз пәктігінен айрылғанына қайғырады (өйткені король олардың некесін толыққанды өткізбеген). Ол Купидон мен Венераға дұға етеді, және оның құдалықтан да, күйеуінен де айырылу тілегі орындалады. Хрононхотонтолог лагерьде шошқа етіне ашуланып, генералына шапалақ соғады, ал ашуға буған генерал оны өлтіреді. Генерал өзін-өзі өлтіруге дейін қан төгіледі. Осылайша, королева жесір қыз болып, корольдің сарайындағыларға үйленуге болады. Екі сарай қызметкері оның таңдауына наразы болып, ол оларға әр түнде жыныстық қызметтері үшін ақы төлеуді шешеді. Пьеса осымен аяқталады және бәрі жақсы болады.

Саяси сатира

Генри Кэри тори немесе Уолполға қарсы болды және ол, әсіресе, 18 ғасырдың мәдени тартысына қатысты ұстанымымен Александр Поуппен жақындық танытты (Амброз Филипс пен Александр Поуптың қаламгерлік соғысының түпкі себептерін түсіну үшін Август поэзиясына қараңыз). Поуп Амброз Филипстің тұрақты қарсыласы болды, ал Филипс – Уиг саяси көзқарастарының толық жиынтығын білдірді. Филипске шабуыл жасау – Филипс ұстанатын принциптерге шабуыл жасау еді, ал Кэри алғашқы атақтың шыңына Нэмби Пэмби арқылы сатиралық шабуыл жасау арқылы жетті, ол Филипс жазған екінші одаларды (Роберт Уолполға арналған) пародиялады. Нэмби Пэмби Кэриді Уолполға қарсы оппозициядағы торилердің сүйіктісіне айналдырды. 1728 жылы Джон Гейдің «Кедей операсы» Роберт Уолпол мен операны бірдей сатираға айналдырып, үлкен жетістікке жетті. Алайда, Уолпол Гейдің «Полли» атты келесі туындысын тоқтатып қойды. Уолполдың сахнаға тікелей араласуы жаңа сатиралар толқынына әкелді, соның ішінде «Хрононхотонтолог» туды. Дегенмен, «Хрононхотонтолог» Гейдің «Кедей операсы» немесе Генри Филдингтің «Том Амбар» операсынан гөрі әлдеқайда қауіпті саяси сатира болып табылады. «Том Амбар» (1732) опералық сюжеттердің пародиясын енгізіп, Уолполды мифтік мемлекетке назар аударды, онда патшайым абсурдты кейіпкерге ғашық болады, бірақ Кэри одан да әрі барып, патшайым абсурдты кейіпкерге ғашық болып, содан кейін ешқандай байланысы жоқ екі кейіпкермен бірге кетеді, ал патшаның өліміне оның мақтандығы себеп болады. Пьесада жартылай кодталған нақты саяси оқиғалар Ансбахтың Каролинасы мен Георг II-ге қатысты. 1720 жылдары, Уэльс ханзадасы Георг II әкесіне қарсы күресіп, тори партиясымен одақтасты, ал әкесі Роберт Уолполды қолдады (Уолпол торилердің Ганноверлік мұрагерлікке қарсы екенін көрсету арқылы). Якобиттерден қорқып, Георг I Уолполды билікте ұстап тұрды, ал Георг II басқаларды жақтады. Георг II-нің сүйіктісі, Хауард ханым, тори партиясының белсенді мүшесі болды және Джон Гейді және басқа тори зиялыларын жақтаған әйел еді. Георг I-нің өмірінің соңында Ансбахтың Каролинасы әкесі мен ұлын татуластыруға тырысты, ал Георг II таққа отырғаннан кейін ол Роберт Уолполды ықпалды етуге ұмтылды. Хауард ханымның ықпалы жойылды, және Георг II әйеліне ұнамаса да, саясатқа араласпады, оған Роберт Уолполға билік беруді жалғастыруға кең мүмкіндік берді. Джон Гейге Хауард ханымнан қамқорлыққа уәде берілген еді, бірақ Георг II патша болғаннан кейін ол оның мүмкіндіктерін жойды, себебі ол королева Каролинаның ашуын қоздырды. Гейдің достары мен жақтастары (соның ішінде Александр Поуп пен Генри Кэри) бұл саяси ойынды жеке және моральдық сатқындық деп қарады. Сондықтан «Хрононхотонтолог» әйелімен ешқашан жақындыққа түспейтін, саясаттан хабары жоқ, тек мақтауға құмар күйеуді, және ең бастысы, керісіншелікке ғашық болып, екі екінші дәрежелі министрді бәсекелес сүйіскендер ретінде таңдайтын патшайымды бейнелеуде әдепсіздік танытпайды. Бұл саяси және тақырыптық сілтемелер қазіргі заманғы оқырмандар мен көрермендер үшін қажет емес. Опердің ақымақтық өлеңдері мен пародиасы көңіл көтереді, бірақ пьесаның сәттілігіне әсер еткен саяси сатира оның сыртқы әдемілігінің астында жасырылған.

Henry Carey was a Tory, or an anti Walpolean, and he identified with Alexander Pope, in particular, in his stance on the 18th century's cultural polemic (see Augustan poetry for the issues behind Ambrose Philips and Alexander Pope's poison pen battle). Pope had been a consistent enemy of Ambrose Philips's, and Philips was a stand in for an entire slate of Whig political views. Attacking Philips was attacking what Philips stood for, and Carey achieved fame first by satirizing Philips's second set of odes (which had been dedicated to Robert Walpole) with his Namby Pamby. Namby Pamby had made Carey one of the darlings of the Tory opposition to Walpole. In 1728, John Gay's The Beggar's Opera had satirized Robert Walpole and opera, both, and it had proven enormously successful. However, Walpole had Gay's follow up, Polly, suppressed. Walpole's direct intervention in the stage prompted a new round of satires, including Chrononhotonthologos. However, Chrononhotonthologos is a far more dangerously political satire than Gay's The Beggar's Opera or Henry Fielding's Tom Thumb had been. Tom Thumb (1732) had introduced a parody of operatic plots and Walpole by focusing on a mythical kingdom where the queen would fall in love with an absurd character, but Carey goes much further by having the Queen fall in love with an absurd character and then walk away with two unrelated and unmotivated characters while, at the same time, having the king die due to vanity. The real life political events that are partially encoded in the play concern Caroline of Ansbach and George II. In the 1720s, George II, then Prince of Wales, had opposed his father bitterly and aligned himself with the Tory party, while his father fostered Robert Walpole (thanks to Walpole's playing up of suggestions that the Tories disapproved of the Hanoverian succession). Because of his fears of Jacobites, George I kept Walpole in power, while George II favored anyone else. George II's mistress, Mrs Howard, was a strong Tory and a woman who favored John Gay and others of the Tory wits. Toward the end of George I's life, Caroline of Ansbach attempted a reconciliation of father with son, and when George II came to the throne, she was the one who pushed for Robert Walpole. Mrs. Howard's influence was diminished to nothing, and George II, although still disliking his wife, did not involve himself in politics, leaving the field clear for her to continue to give power to Robert Walpole. John Gay had been promised patronage by Mrs. Howard, and that doomed his chances when George II became king, for it earned him the enmity of Queen Caroline. The friends and admirers of Gay (including Alexander Pope and Henry Carey) regarded this political game as a personal and moral betrayal. Chrononhotonthologos, therefore, is not innocent in its depiction of a queen who never makes love with her husband, a husband who has no idea about politics but only wishes to be flattered, and, most particularly, of a queen who falls in love with contrariness and takes two minor ministers as her competing gigolos. These political and topical allusions are not necessary for contemporary readers and viewers of the play. The nonsense verse and the immediate parody of opera are entertaining, but the political satire hidden beneath the frivolity was one component of the play's success.

Контекст

Хрононотонтолог ағылшын тіліндегі мағынасы жоқ өлеңдердің дамуында маңызды орын алады. Кэридің сөз ойыны тек өзі үшін жасалғандай көрінеді, ал сөздердің дыбыстары көңіл көтерудің бір көзі болып табылады. Сонымен қатар, басқа мағынасы жоқ өлеңдер сияқты, бұл туынды да өте қадірлі жанрмен ойнайды және оны пародизациялайды. Мағынасыздық, өзінің әзіл-қалжыңын жасау үшін, қалыптасқан форманың құрылымдық және фонетикалық талаптарын орындайды, бірақ мағыналы сөздерді бессмыслы буынмен ауыстырады, соның арқасында тыңдаушы немесе оқырман әдеттегі сөздердің мәні жоқ, тек орны толтыру үшін қолданылғандығын сезінеді (мысалы, Джонатан Свифттың Лиллипут патшасының тақымы "Ully Mully Goo" деп аяқталады, бұл мағынасыздық нағыз патшалардың тақымдарындай естіледі және салмақтайды, демек, олардай мағыналы). Кейінгі авторлар, мысалы Эдвард Лир, Кэриді осы жанрдың алдастыры деген тұрғысынан еске алады. Әсіресе кейіпкерлердің аттары жеке тұлғаны құрастырып, оны көрсетеді және кейіпкердің мінез-құлқы мен оның жалғасуын күтеді, сондықтан Альдиборонтифоскофорнио 1820-жылдардағы ойын-сауық кештерінде Альдиборонтифоскифорниосико болып өзгереді немесе Норман Линдсейдің "Сиқырлы пудинг" (1910) романында Альдобрантифоскофорнио деп аталады. Бұл пьеса пародиалық операның алғашқы мысалдарының бірі болып табылады. "Уантлидің драконы" толыққанды опера болғанымен, "Хрононотонтолог" – тамашаның асыра көрсетілген түрі. Бұрын да мұндай тамашалар болған. Бәсекелес театрлар мен Реставрация дәуірінде арнайы эффекттерді жасау мүмкіндігі жоқ театрлар, өздері қоя алмайтын пьесалардың пародиалық нұсқаларын қоятын. Алайда, бұл пьесалар жалпы эффектіге емес, әсерге ғана назар аударатын. Кэридің пьесасы нақты бәсекелеске емес, бүкіл жанрға шабуыл жасайды. Соңында, Аугуст драмасының аясында Кэридің пьесасы 1737 жылғы лицензиялау туралы заңның қабылдануына ықпал еткен сезімге үлес қосты, осы заңға сәйкес театрлар ресми цензураға бағынатын болды. "Том Тэмб" және "Хрононотонтолог" пьесаларының сәттілігінен кейін театрлар үкіметке қарсы шабуылдарын күшейтті. Бұл сатиралар прогрессивті түрде тәжге қарсы шабуылға жақындады.

Chrononhotonthologos occupies a central position in the development of English nonsense verse. Carey's word play appears to exist for its own sake, and the sounds of words are one source of amusement. Additionally, like other nonsense verse, the writing plays with and parodies a well identified genre of high seriousness. The nonsense achieves part of its humor by fulfilling the structural and phonetic requirements of an extant form, but substituting silly syllables for meaningful ones, thereby allowing the listener or reader to enjoy the suggestion that the usual words are empty placeholders (e. g. when Jonathan Swift's King of Lilliput has a royal title ending in "Ully Mully Goo," the nonsense sounds and weighs the same as the titles of real kings and, implicitly, is just as meaningful). Later authors, like Edward Lear, would cite Carey as a precursor. The characters' names in particular construct or perform an identity and build an expectation of character Performativity and an ongoing usage, thus Aldiborontiphoscofornio became Aldiborontiphoskyphorniostikos in an 1820s parlor game or referenced as Aldobrantifoscofornio in Norman Lindsay's The Magic Pudding (1910). The play is also one of the first examples of a parodic opera. Although The Dragon of Wantley would be more fully an opera, Chrononhotonthologos is a spectacular that is also an exaggeration of spectaculars. There had been farce spectacles before. In the era of the competing playhouses and the Restoration spectacular, the playhouses that had no capacity for special effects put on farces of the plays they could not stage. However, those plays had concentrated more specifically on effects than on the total experience of bombast, unmotivated dance, pompous music, and special effects, and Carey's play attacks not a specific rival, but an entire genre. Finally, in the context of Augustan drama, Carey's play contributed to the sentiment that led to the establishment of the Licensing Act of 1737, when the theaters would be subject to official censorship. After the successes of Tom Thumb and Chrononhotonthologos, theaters staged increasingly vicious attacks on the ministry. These satires were progressively more dangerously near an attack on the crown.