Кіріспе

Ескі бейнеойындармен мәдени шара. Ретрогейминг, сондай-ақ классикалық ойындар және ескі мектеп ойындары деп те аталады, ол – қолданыстан шыққан жеке компьютерлерді, консольдарды және бейнеойындарды ойнау және жинау. Әдетте, ретрогейминг ескірген немесе өндірілімі тоқтатылған жүйелерге негізделеді, бірақ портталған ретрогейминг ойындарды порттар немесе жинақтар арқылы қазіргі заманғы құрылғыларда ойнауға мүмкіндік береді. Бұл көбінесе ностальгия, сақтау немесе түпнұсқалық үшін жасалады. Жаңа ойын ретро стильде жасалуы мүмкін, мысалы, кезекпен жүретін шайқас пен пиксельдік графикасы бар изометриялық камерадағы RPG. Ретрогейминг бейнеойындар индустриясының басында пайда болды және Интернет пен эмуляция технологиясының арқасында кеңінен танымал болды. Ойыншыларды ретроойындарға тартатын басты себептер – әртүрлі дәуірлерге деген ностальгия, сондай-ақ ескі ойындардың жаңашылдығы мен түпнұсқалығы туралы пікір.

Ойындар

Ретро және заманауи ойындар арасындағы шекара қатаң түрде талқыланады, бірақ көбінесе ол 2D-ден 3D ойындарға өтумен (төртінші буынды соңғы ретро, ал бесіншіні бірінші заманауи), мыңжылдық басындағы онлайн ойындардың кеңеюімен (бесінші буынды соңғы ретро, ал алтыншыны бірінші заманауи), немесе аудиовизуалды сигналды аналогтан цифрлыққа және 4:3 экранынан 16:9 экранына өтумен (алтыншы буынды соңғы ретро, ал жетіншіні бірінші заманауи) сәйкес келеді. Оларды түпнұсқа жабдықта немесе заманауи эмуляция арқылы ойнауға болады.

Ретрогаминг әдістері

Консольдардың бесінші, алтыншы және жетінші буындағы ретро-компиляциялардың артуы және сәттілігімен ретро-ойын қазіргі заманғы ойындардағы маңызды элементке айналды. Қазіргі заманғы ретро-ойын түстік палитра, ажыратымдылық және жад көлеміне қатысты шектеулер қояды, бұл аппараттың нақты мүмкіндіктерінен төмен болып, ескі аппараттардың көрінісін имитациялауға бағытталған. Бұл, мысалы, Cave Story сияқты, ретроның жалпы түсінігіне немесе La Mulana-ның MSX түстік палитрасы сияқты, нақты аппараттық құралды еліктеу әрекеті болуы мүмкін. Аталып кеткен ретро және NosCon концепциясы, көбінесе тәуелсіз ойын индустриясының арқасында танымал болды, онда қысқа даму мерзімі тартымды болды және коммерциялық сәттілік маңызды емес еді. Ірі баспагерлер де Mega Man 9 сияқты NES аппараттық құрылғысын имитациялаған, жалған NES аппараттық құрылғысындағы жаңа ойындар жинағы – Retro Game Challenge және Sega's Fantasy Zone II ремейкі сияқты қазіргі заманғы ретро-ойынды қабылдады, ол PlayStation 2-де эмуляцияланған System 16 аппараттық құрылғысын пайдаланып, 8 биттік түпнұсқаның 16 биттік жаңартылған нұсқасын жасады.

Ескі ретрогеймдер

Vintage ретро ойындары түпнұсқа картридждерді, дискілерді, аркадалық және консольдік құрылғыларды жинауды қамтиды, бұл қымбатқа түсуі және сирек кездесуі мүмкін. Көбінесе олардың бағасы бастапқы сауда бағасынан төмен болады. Ретро ойындарының танымалдылығы жалған өнімдердің пайда болуына әкелді, олардың көбі коллекциялық құндылығынан айырылған.

Ретрогаминг эмуляциясы

Ретро ойындарға ескі ойын жүйелерінің қазіргі заманғы құрылғыларда эмуляциялануы кіруі мүмкін. Бұл ескі консольдар мен түпнұсқа ойындарды жинау қажеттілігін жояды. Тек оқуға арналған жад (ROM) файлдары үшінші тараптармен түпнұсқалық тасымалдағыштардан тікелей көшіріледі. Содан кейін олар әдетте файл алмасу сайттары арқылы интернетке жарияланады. Эмуляцияның қолжетімділігі ретро ойындарды танымал етіп, оны кеңейтті.

Портпен жасалған ретрогаминг

Порттелген ретро ойындар – бұл түпнұсқа ойындардың жаңа жүйелердегі түпкілікті нұсқаға айналуы, эмуляция сияқты, бірақ түпнұсқа ROM файлдары қолданылмайды. Егер ремейк ойынды коммерциялық мүддесіз жеке адам немесе энтузиастар тобы жасаса, онда мұндай ойындар кейде фангеймдер деп те аталады. Мұның себебі көбінесе бастапқы өндірушілердің сату мен қолдауды тоқтатуы, яғни abandonware құбылысы болып табылады. Жасалған ремейктердің мысалдары: King's Quest I: Quest for the Crown, King's Quest II: Romancing the Stones және Freeciv. Өткен ойын стильдеріне деген ностальгиялық қайта ояну, сонымен қатар ойын музыкасының қазіргі заманғы чиптюн жанрының дамуымен бірге жүрді. Чиптюн музыкасы автордың 8-бит немесе 16-бит ойындардың түпнұсқа дыбыс чиптерін ғана пайдалану арқылы өзін-өзі шектеуінен туындаған дыбыстың қатаң шектеулерімен сипатталады. Бұл композициялар көптеген ретро стильдегі заманауи ойындарда қолданылады және демосценада кең таралған.

Қайта шығарылғандар

2000 жылдың ортасында онлайн таратудың жаңа мүмкіндігі пайда болған соң, ескі ойындарды коммерциялық түрде тарату мүмкін болды, себебі орналастыру және сақтау шығындары айтарлықтай төмендеді: біз Steam-ге бір нәрсені жүктей аламыз [цифрлық дистрибьютор], оны бүкіл әлемдегі адамдарға жеткіземіз, өзгерістер енгізе аламыз. Біз қызықты тәуекелдерге баруға болады, өйткені бөлшек сауда осы ойындармен қалай жұмыс істеуді білмейді. Steam-де сөреде орын шектеуі жоқ. Бұл керемет, себебі ол – ескі, қараусыз қалған ойындардың жиынтығы. Гейб Ньюэлл. Rock, Paper, Shotgun. GOG.com (бұрын Good Old Games) компаниясы 2008 жылы ескі ойындардың авторлық құқықтарын иеленушілерді іздеуді бастады, оларды заңды түрде және DRM-сіз қайта шығару үшін. Ретро ойындарды қайта шығару үшін Limited Run Games және iam8bit сияқты басқа компаниялар да құрылды. Ескі видео ойындарды қайта шығаруға арналған онлайн платформаларға Nintendo-ның Virtual Console және Sony-нің PlayStation Network жатады. Мобильді қосымшаларды жасаушылар iOS және Android операциялық жүйелерінде ескі аркада ойындарын қайта шығару үшін құқықтарды сатып алып, лицензия алады. Кейбір баспагерлер ескі ойындарының спин-оффтарын жасап, негізгі геймплейді сақтай отырып, жаңа мүмкіндіктер, деңгейлер мен ойын стилін қосады.

Plug-and-play жүйелері

Plug and play жүйелері Atari, Sega және Nintendo сияқты компаниялармен шығарылды немесе лицензияланды. Бұл жүйелер жеке ойын кітапханаларын қамтиды және тікелей пайдаланушының телевизорына қосылады. Аркадалық дәуір аяқталғаннан кейін де кейбір жекпе-жек ойындары аркадалық жаңа шығарылымдарды алды. Super Street Fighter II Turbo бойынша бетпе-бет жарыстар Evolution Championship Series турнирінде көрсетілді.

Көрмелер

Іс-шараларға әдетте сатушылар, ойынға қатысу, турнирлер, костюмдер және тікелей музыка кіреді. Классикалық Тетрис әлем чемпионаты онлайн режимінде миллиондаған көруге ұсынылды және оның шолулары ESPN2 телеарнасында көрсетілді.

Мұражайлар

Ретро ойындар бүкіл әлемдегі мұражайлар тарапынан мойындалған. Мысалы, 2002 жылы Германияның Карлсруэ қаласында RetroGames аркадалық мұражайы, ал 1997 жылы Берлинде Computerspielemuseum мұражайы ашылды. Кейбір классикалық өнер мұражайлары бейне ойындарға ретроспективалық көрмелер ұйымдастырады, мысалы, 2012 жылы Смитсонов американдық өнер мұражайында өткен «Видео ойындар өнері» көрмесі немесе 2013 жылы Қазіргі заманғы өнер мұражайының «Қолданбалы дизайн» көрмесі. 2015 жылдан бастап The Strong Ұлттық Ойын мұражайы әлемдік бейне ойын даңқы залына жыл сайын ойындар қосады. 2016 жылы бейне ойын индустриясының тарихына толық арналған алғашқы мұражай – Ұлттық бейне ойын мұражайы Техас штатының Фриско қаласында ашылды.

Құқықтық мәселелер

АҚШ-тың «Цифрлық мыңжылдық авторлық құқық туралы» заңы тұтынушыларға өздеріне тиесілі бейне ойындарды ойнату үшін өзгертуге рұқсат береді. Дегенмен, көптеген елдерде шығармашылық туындыларға авторлық құқық мерзімі үй компьютерлерінің пайда болу дәуірінен әлдеқайда ұзақ, сондықтан кейбір ойындарды сақтаудың жалғыз жолы – бағдарламалық жасақтаманы заңсыз көшіру екендігі сынға ұшырауда. Мысалы, «Ешкім мәңгі өмір сүрмейді» сияқты жағдайларда құқықтар нақты емес болып қалады, бұл заңды түрде таратуға кедергі келтіреді. Эмуляторларды көбінесе үшінші тараптар жасайды, ал олардың жұмыс істеуі үшін қолданылатын бағдарламалық жасақтама көбінесе түпнұсқа ойындардан тікелей алынып, тегін жүктеуге ұсынылады. Кейбір компаниялар, мысалы Nintendo, «заңсыз көшірілген Nintendo бағдарламалық жасақтамасын ойнауға арналған эмуляторларды пайдалану видео ойын әзірлеушілерінің зияткерлік меншік құқықтарына қазіргі кездегі ең үлкен қауіпті құрайды» деген мәлімдеме жасады. Алайда, бейне ойын әзірлеушілер мен баспагерлер көбінесе эмуляцияға көз жұмады.

Nintendo of America Incorporated компаниясы Mathias Designs LLC компаниясына қарсы.

Nintendo 2018 жылы LoveROMs.com және LoveRETRO.co сайтының иесін авторлық құқықпен қорғалған ойын файлдарын жариялағаны және пираттықты жеңілдеткені үшін сотқа берді. Сот Nintendo-ға 12 230 000 доллар көлемінде өтемақы төлеуге міндеттеді, нәтижесінде сайттар жабылды.

Sony Computer Entertainment Inc. компаниясы Connectix Corp. компаниясына қарсы

1999 жылы Sony Connectix компаниясын сотқа берді. Сот Connectix компаниясына PlayStation ойындарын PC пайдаланушыларына ойнауға мүмкіндік беретін Virtual Game Station эмуляторы арқылы Sony-дың BIOS авторлық құқығын бұзғаны үшін алдын ала тыйым салды.

Sega Enterprises Ltd. қарсы Accolade, Inc.

Sega Enterprises 1992 жылы Accolade компаниясын Sega Genesis консолімен үйлесімді ойындар жасау мақсатында Sega технологиясын кері инженериялауы үшін сотқа берді. Сот Accolade-ді жақтады, үйлесімділікке қол жеткізу үшін жасалған кері инженерияның белгілі бір әрекеттерін қолдады.

Lewis Galoob Toys, Inc. компаниясы Nintendo of America, Inc. компаниясына қарсы

1992 жылы Nintendo компаниясы Льюис Галуб ойыншықтарын Game Genie деп аталатын, жеке пайдалану үшін ойынды өзгертуге мүмкіндік беретін құрылғыға байланысты сотқа берді. 9-шы округтік апелляциялық сот Льюис Галуб ойыншықтарының пайдасына шешім шығарып, мұндай өзгерістер авторлық құқықты бұзбайтынын және Game Genie-ді сатуға рұқсат берді деп мәлімдеді.