Кіріспе

XX ғасырдағы француз философы Гилберт Симондон (Gilbert Simondon; 2 қазан 1924 – 7 ақпан 1989) – француз философы, ең алдымен жекелендіру теориясымен және технология философиясы саласындағы еңбектерімен танымал. Симондонның шығармаларына ақпараттық теорияға, коммуникацияны зерттеуге, технология мен табиғат ғылымдарына қатысты философиялық көзқарасы тән. Өмірінде көп назардан тыс қалғанмен, ақпараттық дәуірдің келуі Симондонның кітаптарын қайта қарауға және оған қызығушылықты арттырды. Ол 21-ғасырда техникалық объектілер мен технологияның әлеуметтік әсерлерін және парадигмаларын дәл болжап, сипаттаған адам ретінде қарастырылады. Симондонның ой-пікірлері Францияда және жалпы Еуропадағы постструктурализмнің күшті толқыны кезінде көбінесе шеттетілгенімен, бірнеше әріптестері Симондонның жазбаларын жоғары бағалап, оның интеллектуалдық еңбегінің әсерін және маңыздылығын көрсетуде алғашқылар болды. Олардың ең танымалдары – Жиль Делез, оның «Сенс логикасы» Симондонның жекелендіру теориясынан үлкен ықпал алды, және Герберт Маркузе, оның «Бір өлшемді адам» кітабындағы қоғамдағы технологиялық бөлінудің салдары туралы түсініктер Симондонның идеяларынан шабыттанды. Бүгінде Симондонның еңбегінің ықпалын Бруно Латур, Бернар Стиглер және Юк Хуэйдің жұмыстарында анық көруге болады.

Мансап

Сент-Этьен қаласында туған Симондон ғылым философы Жорж Кангуйлемнің, философ Марсиал Героның және феноменолог Морис Мерло-Понтидің шәкірті болды. Ол Ecole Normale Supérieure және Сорбоннада оқыды. 1958 жылы Париж университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Оның негізгі диссертациясы, "Форма және ақпарат ұғымдарының жарығында жекелендіру" (L'individuation à la lumière des notions de Forme et d'Information), екі бөлімде жарық көрді, біріншісі 1964 жылы "Индивидуация және оның физикалық-биологиялық генезисі" (L'individu et sa génèse physico biologique) деген атпен Францияның Университеттер баспасында жарық көрді, ал екінші бөлігі, "Психикалық және ұжымдық жекелендіру" (L'individuation psychique et collective), тек 1989 жылы "Аубиер" баспасында жарияланды. Оның ойлауының негізін қалаған негізгі диссертациясы Жиль Делез және соңғы кезде Бруно Латур мен Бернард Стиглер түсіндіргенге дейін кеңінен танылмады, бірақ оның қосымша диссертациясы "Техникалық объектілердің өмір сүру тәртібі туралы" (Du mode d'existence des objets techniques) аяқталғаннан кейін (1958) бірден "Аубиер" баспасында жарияланды және кең аудиторияға күшті әсер етті. Тек 2005 жылы Жером Миллон негізгі диссертацияның толық нұсқасын жариялады.

Жекешелендіру және технология

L'individuation psychique et collective еңбегінде Симондон жеке және ұжымдық индивидуация теориясын жасады, онда жеке субъект себеп емес, индивидуацияның нәтижесі ретінде қарастырылады. Осылайша, жеке атомның орнына ешқашан аяқталмайтын индивидуация процесі келеді. Симондон "жекешелік алды" деп индивидуацияны мүмкін ететін ресурстарды түсіндірді. Индивидуация – әрқашан толық емес процесс, ол әрқашан "жекешелік алды" қалдырып, болашақ индивидуацияларға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, психикалық индивидуация әрқашан жеке және ұжымдық субъектілерді құрайды, олар бірге индивидуацияланады. Симондон Норберт Винердің кибернетика теориясын сынап, "Кибернетика барлық технология теориясы бас тартуы тиіс нәрсені бастап-ақ қабылдады: белгіленген критерийлер мен түрлер және туыстар арқылы технологиялық объектілерді жіктеу" деді. Симондон машиналардың "жалпы феноменологиясын" жасау арқылы кибернетиканың кемшіліктерін жоюды көздеді.

Ықпал

Симондонның метатұрақ ортадағы трансдукция арқылы жекелендіру теориясы Жиль Делездің ойына маңызды әсер етті, оның «Différence et répétition» (1968), «Logique du sens» (1969) және «L'île déserte» (2002) еңбектері Симондонның жұмысына нақты сілтеме жасайды. «Гилберт Симондон: жекелендіру және техника туралы ой» (1994) – Симондонның жұмысына арналған алғашқы конференцияның материалдары, оның Франсуа Ларуэлл, Жиль Шатель, Энн Фагот Ларжо, Ив Дефорж, Рене Том және Бернард Стиглер сияқты ойшылдарға тигізген әсерін одан әрі көрсетеді (соңғысы Симондонның жекелендіру теориясын өзінің көп томдық философиялық жобасының түйінді мәселесі ретінде қарастырды). «Гилберт Симондон: жекелендіру және техника туралы ой» жинағына тағы бір үлесші, Симондонның досы Джон Харт, Симондонның жұмысының француз тілінен ағылшын тіліне алғашқы аудармасын (шамамен 1980 ж.) жасауды бастады (бұл шара Канададағы Батыс Онтарио университетінде жүзеге асты, онда Харт Компьютер ғылымы факультетін және Симондоннан шабыдаланған желіні – 1964 жылы құрылған ATN, яғни Аудио Тактильдік Желіні құрған болатын). Жан Хью Бартелеми 2009 жылдан 2015 жылға дейін «Cahiers Simondon» журналын редакциялады, оның барлығы алты саны жарық көрді. Қазіргі уақытта Симондон Паоло Вирно, Жан-Хью Бартелем, Тьерри Бардини, Лучиана Паризи, Брайан Массуми, Адриан Маккензи, Мюриэль Комбс, Карл Митчам, Эндрю Фенберг, Юк Хуи, Изабелл Стенджерс, Томас ЛаМарр, Бруно Латур және Энн Сауваннарг сияқты ғалымдардың жұмысына зор ықпал ететін маңызды фигура ретінде қарастырылады.