Жан Поль Сартр: Француз экзистенциализмінің көрнекті өкілі

Кіріспе

Француздық экзистенциалистік философ (1905–1980)

Жан Пол Шарль Аймар Сартр (21 маусым 1905 – 15 сәуір 1980) – француз философы, драматург, романист, сценарист, саяси белсенді, биограф және әдеби сыншы, 20 ғасыр француз философиясы мен марксизмінің жетекші тұлғасы. Сартр экзистенциализм (және феноменология) философиясының негізгі тұлғаларының бірі болды. Оның еңбектері социология, сындық теория, постколониалдық теория және әдебиеттану ғылымдарына әсер етті. Ол 1964 жылғы әдебиет бойынша Нобель сыйлығын қабылдамауға тырысты, себебі ол әрқашан ресми наградалардан бас тартқанын және "жазушы өзін институтқа айналдыруға рұқсат етпеуі керек" деді. Сартр белгілі феминист және экзистенциалист философ Симон де Бовуармен ашық қарым-қатынаста болды. Сартр мен де Бовуар бірге өмір салты мен ой-пікірінде буржуазиялық деп есептеген мәдени және әлеуметтік көзқарастар мен үміттерге қарсы шықты. Басып тастаушы, рухани тұрғыдан құлдырауға әкелетін сәйкестік (mauvaise foi, сөзбе-сөз, "жаман ниет") және "болудың" "шынайы" жолы арасындағы қақтығыс Сартрдың ерте туындыларының басты тақырыбы болды, бұл тақырып оның негізгі философиялық еңбегінде – "Болу және Жоқ нәрсе" (L'Être et le Néant, 1943) атты кітабында көрініс тапты. Сартрдың философиясына кіріспесі – "Экзистенциализм – гуманизм" (L'existentialisme est un humanisme, 1946) атты еңбегі, бұл алғаш рет лекция түрінде ұсынылған.

Ерте өмір

Жан-Поль Сартр 1905 жылғы 21 маусымда Парижде француз әскери-теңіз флоты офицері Жан-Батист Сартр мен Анна Мари (Швейцер) отбасындағы жалғыз бала ретінде дүниеге келді. Сартр екі жасқа толғанда, әкесі Индокитайда жұқтырған аурудан қайтыс болды. Анна Мари Меудонға ата-анасының үйіне көшіп, онда Сартрды әкесі Чарльз Швейцердің көмегімен өсірді. Швейцер неміс тілінің мұғалімі болды, ол Сартрға математика сабақтарын беріп, оны ерте жасынан классикалық әдебиетпен таныстырды. Он екі жасында Сартрдың анасы қайтадан тұрмысқа шықты, отбасы Ла-Рошельге көшті, онда ол жиі зорлық-зомбылыққа ұшырады, себебінің бірі – оның оң көзінің соқырлығы (сенсорлық экзотропия) болды. 1920 жылдары жасөспірім шағында Сартр Анри Бергсонның «Уақыт және еркін ерік: сананың тікелей деректері туралы эссе» атты еңбегін оқығаннан кейін философияға қызығушылық танытты. Ол Париждегі Cours Hattemer жеке мектебінде білім алды. Психология, философия тарихы, логика, жалпы философия, этика және социология, физика салаларында білім алып, сертификаттар алды, сондай-ақ École Normale Supérieure (ENS) Париждегі диплом алды, бұл мекеме көптеген белгілі француз ойшылдары мен зиялыларының білім алған орны болды. (Оның 1928 жылғы магистрлік диссертациясы «Психологиялық өмірдегі бейне: рөлі мен табиғаты» деген тақырыпта Анри Делакруаның жетекшілігімен жазылды.) Сартрдың философиялық дамуына ең зор әсер еткен нәрсе – Александр Кожевтің бірнеше жылға созылған апталық семинарларына қатысуы болды. École Normale-дегі алғашқы жылдарынан бастап Сартр ең шебер әзілкештердің бірі болды. 1927 жылы Жорж Кангуйлеммен бірлесіп жазған мектеп журналындағы антимилитаристік сатирикалық карикатурасы мектеп директоры Густав Лансонды қатты ренжітті. Сол жылы Низан, Ларрутис, Бейлу және Герланд достарымен бірге Чарльз Линдбергтің Нью-Йорк қаласынан Парижге сәтті ұшқаннан кейін медиада ойын ұйымдастырды; Сартр & Co газеттерге қоңырау шалып, Линдбергке құрметті диплом берілетіні туралы хабарлады. Көптеген газеттер, соның ішінде Le Petit Parisien, 25 мамырда бұл оқиға туралы жариялады. Мыңдаған адамдар, журналистер мен қызығушылар келді, олардың куәгер болып отырғандарының Линдбергке ұқсайтын адамның трюкі екенін білмеді. Бұл оқиға Лансонның отставкаға кетуіне әкелді. Олар моногамды қарым-қатынаста болған жоқ. Сартр алғашқы рет агрегация емтиханынан өте алмады. Ол екінші рет емтихан тапсырып, Бовуармен бірге бірінші орынды бөлісті, бірақ Сартр ақырында бірінші орынды иеленді, ал Бовуар екінші орынға тағайындалды. 1931 жылдан 1945 жылға дейін Сартр Ле-Хаврдың (Лицей де Ле-Хавр, қазіргі Франсуа I (Ле-Хавр) [fr], 1931–1936), Лаон (Лицей де Лаон, 1936–1937) және, соңында, Париждің (Лицей Пастер, 1937–1939 және Лицей Кондорсе, 1941–1944; төмендегіге қараңыз) түрлі лицейлерінде сабақ берді. 1932 жылы Сартр Луи Фердинанд Селиннің «Түннің соңына саяхат» кітабын оқыды, бұл кітап оған үлкен әсер етті. 1933–1934 жылдары ол Берлиндегі Institut français d'Allemagne-де Реймонд Аронның орнын басып, Эдмунд Гуссерлдің феноменологиялық философиясын зерттеді. Арон оған 1930 жылы Эммануэль Левинастың «Гуссерлдің феноменологиясындағы интуиция теориясы» еңбегін оқуға кеңес берген болатын. 1930 жылдары Александр Кожев және Жан Гипполит бастаған неогельдік қайта жандану француз ойшылдарының бір буынына, соның ішінде Сартрға Гегельдің «Рух феноменологиясын» ашуға ықпал етті.

Jean Paul Sartre was born on 21 June 1905 in Paris as the only child of Jean Baptiste Sartre, an officer of the French Navy, and Anne Marie (Schweitzer). When Sartre was two years old, his father died of an illness, which he most likely contracted in Indochina. Anne Marie moved back to her parents' house in Meudon, where she raised Sartre with help from her father Charles Schweitzer, a teacher of German who taught Sartre mathematics and introduced him to classical literature at a very early age. When he was twelve, Sartre's mother remarried, and the family moved to La Rochelle, where he was frequently bullied, in part due to the wandering of his blind right eye (sensory exotropia). As a teenager in the 1920s, Sartre became attracted to philosophy upon reading Henri Bergson's essay Time and Free Will: An Essay on the Immediate Data of Consciousness. He attended the Cours Hattemer, a private school in Paris. He studied and earned certificates in psychology, history of philosophy, logic, general philosophy, ethics and sociology, and physics, as well as his diplôme d'études supérieures [fr] (roughly equivalent to an MA thesis) in Paris at the École Normale Supérieure (ENS), an institution of higher education that was the alma mater for several prominent French thinkers and intellectuals. (His 1928 MA thesis under the title "L'Image dans la vie psychologique: rôle et nature" ["Image in Psychological Life: Role and Nature"] was supervised by Henri Delacroix.) Perhaps the most decisive influence on Sartre's philosophical development was his weekly attendance at Alexandre Kojève's seminars, which continued for a number of years. From his first years in the École normale, Sartre was one of its fiercest pranksters. In 1927, his antimilitarist satirical cartoon in the revue of the school, coauthored with Georges Canguilhem, particularly upset the director Gustave Lanson. In the same year, with his comrades Nizan, Larroutis, Baillou and Herland, he organized a media prank following Charles Lindbergh's successful New York City–Paris flight; Sartre & Co. called newspapers and informed them that Lindbergh was going to be awarded an honorary École degree. Many newspapers, including Le Petit Parisien, announced the event on 25 May. Thousands, including journalists and curious spectators, showed up, unaware that what they were witnessing was a stunt involving a Lindbergh look alike. The scandal led Lanson to resign. though they were not monogamous. The first time Sartre took the agrégation, he failed. He took it a second time and virtually tied for first place with Beauvoir, although Sartre was eventually awarded first place, with Beauvoir second. From 1931 until 1945, Sartre taught at various lycées of Le Havre (at the Lycée de Le Havre, the present day Lycée François Ier (Le Havre) [fr], 1931–1936), Laon (at the Lycée de Laon, 1936–37), and, finally, Paris (at the Lycée Pasteur, 1937–1939, and at the Lycée Condorcet, 1941–1944; see below). In 1932, Sartre read Voyage au bout de la nuit by Louis Ferdinand Céline, a book that had a remarkable influence on him. In 1933–34, he succeeded Raymond Aron at the Institut français d'Allemagne in Berlin where he studied Edmund Husserl's phenomenological philosophy. Aron had already advised him in 1930 to read Emmanuel Levinas's Théorie de l'intuition dans la phénoménologie de Husserl (The Theory of Intuition in Husserl's Phenomenology). The neo Hegelian revival led by Alexandre Kojève and Jean Hyppolite in the 1930s inspired a whole generation of French thinkers, including Sartre, to discover Hegel's Phenomenology of Spirit.

Салқын соғыс саясаты мен антиколониализм

Сартрдың мансабының алғашқы кезеңі, негізінен "Болу және жоқ нәрсе" (1943) арқылы анықталды, және екінші кезеңге жол берді – әлем коммунистік және капиталистік блоктарға бөлінген деп қабылданған кезде, кеңінен жарияланған саяси қатысу кезеңі. Сартр соғыстан кейін қарсылық қозғалысын іс-әрекеттегі моральдың тұтас көрінісі ретінде дәріптеуге бейімділік танытты, сондай-ақ қарсыластардың соғысқа дейін де, соғыстан кейін де болмаған "нағыз бостандықтан" рахат алған "бір туғандар қауымы" болғанын еске салды. Сартр неміс оккупациясы кезінде ынтымақтастық жасаған немесе бейтарап қалғандарды шабуылдауға "мәрсіз" болды; мысалы, Камюді коллаборационист жазушы Роберт Бразильяктың өлім жазасынан құтылуына қол қойғандығы үшін сынады. Оның 1948 жылғы "Лақтырылған қолдар" пьесасы саяси "белсенді" зиялы болу мәселесін зерттеді. Марксизмді қабылдады, бірақ Коммунистік партияға қосылмады. 1940-жылдардың соңында Сартр француз ұлтшылдығын "аумақтық" деп сипаттады, ал 1949 жылғы эссесінде "Еуропаның Біріккен Штаттарын" құруға шақырды. 1949 жылғы маусымда "Politique étrangère" журналында жарияланған эссесінде Сартр Корея соғысы туралы былай деп жазды: "Мен Оңтүстік Корея феодалдары мен американдық империалистердің осы соғысты бастағанына күмәнім жоқ. Бірақ мен оны Солтүстік Корея бастағанына да күмәндамаймын". 1950 жылғы шілдеде Сартр "Заманауи заман" журналында өзінің және де Бовуардың Кеңес Одағына деген көзқарасы туралы жазды: Сартр Кеңес Одағының адамзаттың өмірін жақсарту үшін жұмыс істейтін "революциялық" мемлекет екенін және оны тек өзінің идеалдарына сай келмегені үшін ғана сынауға болатынын, бірақ сыншылар Кеңес мемлекетінің жау әлемнен өзін қорғауға мұқтаж екенін ескеруі керек екенін айтты; керісінше Сартр "бұржуазиялық" мемлекеттердің сәтсіздіктері олардың туа біткен кемшіліктеріне байланысты деп санайды. Швейцариялық журналист Франсуа Бонди Сартрдың көптеген эсселерін, баяндамаларын және сұхбаттарын оқығаннан кейін "бір қарапайым негізгі үлгі ешқашан пайда бола алмайды: әлеуметтік өзгеріс жан-жақты және революциялық болуы керек" және революциялық өзгерістерді ілгерілететін партияларды "сынға алуға болады, бірақ тек олардың мақсатына, күресіне және билікке жету жолына толыққанды сәйкес келетіндер ғана", Сартрдың ұстанымын "экзистенциалистік" деп бағалады. Сартр сол кезде Шығыс блогының моральдық басымдығына сенді, бұл сенім "үмітті сақтап қалу үшін" қажет деп тұжырымдады және Морис Мерло Понти оны "үлтра большевик" деп атағанға дейін Кеңес Одағының кез келген сынына қарсы болды. Сартрдың "Билланкур жұмысшылары үміттерін жоғалтпауы керек" (Fr. "Il ne faut pas désespérer Billancourt") деген сөзі коммунистік белсенділердің жұмысшылардың революциялық ынтасын төмендетпеу үшін оларға шындықты толық айтпауы керек деген мағынаны білдіретін мақалға айналды. 1954 жылы Сталин қайтыс болғаннан кейін Сартр Кеңес Одағына сапар шекті, онда ол "критиканың толық еркіндігін" тапқанын айтты, сонымен қатар АҚШ-ты "фашизмге дейінгі" жағдайға түскені үшін айыптады. Сартр Кеңес жазушылар одағынан шығарылған жазушылар туралы "олар әлі де жақсы кітаптар жазып, өздерін оңалту мүмкіндігіне ие" деп жазды. Сартрдың 1956 жылғы венгр төңкерісіне қатысты пікірлері оның жиі қарама-қайшы және өзгермелі көзқарастарының жарқын мысалы болып табылады. Бір жағынан, Сартр Венгрияда интеллигенция мен жұмысшылардың нағыз қайта бірігуін көрді, бірақ оны "социалистік негізді жоғалтқаны" үшін сынады. 1964 жылы Сартр Сталиндік репрессияны және тазалауды айыптаған Хрущевтің "Құпия сөйлеуіне" шабуыл жасады. Сартр "халық шындықты қабылдауға дайын емес" деп мәлімдеді. 1969 жылы Сартр, Луи Арагон және Мишель Бутор сияқты тағы он бес француз жазушысымен бірге "Ұлы орыс дәстүрінің ең көрнекті өкілі, Сталиндік репрессияның құрбаны болған Александр Солженицынның" Кеңес жазушылар одағынан шығарылуына қарсы наразылық хатына қол қойды. 1973 жылы ол "революциялық билік өзіне қауіп төндіретін кейбір адамдардан әрқашан құтылуға тиіс, және олардың өлімі – жалғыз жол" деп мәлімдеді. 1961 жылы Фрэнк Гибни бастап, көптеген адамдар Сартрды оның сынсыз ұстанымы үшін "пайдалы ақымақ" деп атады. Сартр поляк көшбасшысы Владислав Гомулкаға құлшылық ете бастады, ол "поляк социализміне жол" деп атап, Польшаның тәуелсіздігін қалады, бірақ Одер-Найс мәселесіне байланысты Кеңес Одағына адал болды. Сартрдың "Заманауи заман" газеті 1957 және 1958 жылдары Гомулка басшылығымен Польшаға арналған бірнеше арнайы нөмірлерді жариялады, оның реформалары үшін мақтады. Бонди Сартрдың...

The first period of Sartre's career, defined in large part by Being and Nothingness (1943), gave way to a second period—when the world was perceived as split into communist and capitalist blocs—of highly publicized political involvement. Sartre tended to glorify the Resistance after the war as the uncompromising expression of morality in action, and recalled that the résistants were a "band of brothers" who had enjoyed "real freedom" in a way that did not exist before nor after the war. Sartre was "merciless" in attacking anyone who had collaborated or remained passive during the German occupation; for instance, criticizing Camus for signing an appeal to spare the collaborationist writer Robert Brasillach from being executed. His 1948 play Les mains sales (Dirty Hands) in particular explored the problem of being a politically "engaged" intellectual. He embraced Marxism but did not join the Communist Party. For a time in the late 1940s, Sartre described French nationalism as "provincial" and in a 1949 essay called for a "United States of Europe". In an essay published in the June 1949 edition of the journal Politique étrangère, Sartre wrote:

About the Korean War, Sartre wrote: "I have no doubt that the South Korean feudalists and the American imperialists have promoted this war. But I do not doubt either that it was begun by the North Koreans". In July 1950, Sartre wrote in Les Temps Modernes about his and de Beauvoir's attitude to the Soviet Union:

Sartre held that the Soviet Union was a "revolutionary" state working for the betterment of humanity and could be criticized only for failing to live up to its own ideals, but that critics had to take in mind that the Soviet state needed to defend itself against a hostile world; by contrast Sartre held that the failures of "bourgeois" states were due to their innate shortcomings. The Swiss journalist François Bondy wrote that, based on a reading of Sartre's numerous essays, speeches and interviews "a simple basic pattern never fails to emerge: social change must be comprehensive and revolutionary" and the parties that promote the revolutionary charges "may be criticized, but only by those who completely identify themselves with its purpose, its struggle and its road to power", deeming Sartre's position to be "existentialist". Sartre believed at this time in the moral superiority of the Eastern Bloc, arguing that this belief was necessary "to keep hope alive" and opposed any criticism of Soviet Union to the extent that Maurice Merleau Ponty called him an "ultra Bolshevik". Sartre's expression "workers of Billancourt must not be deprived of their hopes" (Fr. "il ne faut pas désespérer Billancourt"), became a catchphrase meaning communist activists should not tell the whole truth to the workers in order to avoid decline in their revolutionary enthusiasm. In 1954, just after Stalin's death, Sartre visited the Soviet Union, which he stated he found a "complete freedom of criticism" while condemning the United States for sinking into "prefascism". Sartre wrote about those Soviet writers expelled from the Soviet Writers' Union "still had the opportunity of rehabilitating themselves by writing better books". Sartre's comments on Hungarian revolution of 1956 are quite representative to his frequently contradictory and changing views. On one hand, Sartre saw in Hungary a true reunification between intellectuals and workers only to criticize it for "losing socialist base". In 1964 Sartre attacked Khrushchev's "Secret Speech" which condemned the Stalinist repressions and purges. Sartre argued that "the masses were not ready to receive the truth". In 1969 Sartre, along with other fifteen prominent French writers, including Louis Aragon and Michel Butor, signed the letter of protest against the expulsion of "the writer most representative of the great Russian tradition, Aleksandr Solzhenitsyn already a victim of Stalinist repression", from the Union of Soviet Writers. In 1973 he argued that "revolutionary authority always needs to get rid of some people that threaten it, and their death is the only way". A number of people, starting from Frank Gibney in 1961, classified Sartre as a "useful idiot" due to his uncritical position. Sartre came to admire the Polish leader Władysław Gomułka, a man who favored a "Polish road to socialism" and wanted more independence for Poland, but was loyal to the Soviet Union because of the Oder Neisse line issue. Sartre's newspaper Les Temps Modernes devoted a number of special issues in 1957 and 1958 to Poland under Gomułka, praising him for his reforms. Bondy wrote of the notable contradiction between Sartre's "ultra Bolshevism" as he expressed admiration for the Chinese leader Mao Zedong as the man who led the oppressed masses of the Third World into revolution while also praising more moderate Communist leaders like Gomułka. As an anti colonialist, Sartre took a prominent role in the struggle against French rule in Algeria, and the use of torture and concentration camps by the French in Algeria. He became an eminent supporter of the FLN in the Algerian War and was one of the signatories of the Manifeste des 121. Consequently, Sartre became a domestic target of the paramilitary Organisation armée secrète (OAS), escaping two bomb attacks in the early '60s. He later argued in 1959 that each French person was responsible for the collective crimes during the Algerian War of Independence. (He had an Algerian mistress, Arlette Elkaïm, who became his adopted daughter in 1965.) He opposed U. S. involvement in the Vietnam War and, along with Bertrand Russell and others, organized a tribunal intended to expose U. S. war crimes, which became known as the Russell Tribunal in 1967. His work after Stalin's death, the Critique de la raison dialectique (Critique of Dialectical Reason), appeared in 1960 (a second volume appearing posthumously). In the Critique Sartre set out to give Marxism a more vigorous intellectual defense than it had received until then; he ended by concluding that Marx's notion of "class" as an objective entity was fallacious. Sartre's emphasis on the humanist values in the early works of Marx led to a dispute with a leading leftist intellectual in France in the 1960s, Louis Althusser, who claimed that the ideas of the young Marx were decisively superseded by the "scientific" system of the later Marx. In the late 1950s, Sartre began to argue that the European working classes were too apolitical to carry out the revolution predicated by Marx, and influenced by Frantz Fanon started to argue it was the impoverished masses of the Third World, the "real damned of the earth", who would carry out the revolution. A major theme of Sartre's political essays in the 1960s was of his disgust with the "Americanization" of the French working class who would much rather watch American TV shows dubbed into French than agitate for a revolution. Sartre went to Cuba in the 1960s to meet Fidel Castro and spoke with Ernesto "Che" Guevara. After Guevara's death, Sartre would declare him to be "not only an intellectual but also the most complete human being of our age" and the "era's most perfect man". Sartre would also compliment Guevara by professing that "he lived his words, spoke his own actions and his story and the story of the world ran parallel". However he stood against the persecution of gays by Castro's government, which he compared to Nazi persecution of the Jews, and said: "In Cuba there are no Jews, but there are homosexuals". During a collective hunger strike in 1974, Sartre visited Red Army Faction member Andreas Baader in Stammheim Prison and criticized the harsh conditions of imprisonment. Towards the end of his life, Sartre began to describe himself as a "special kind" of anarchist.

Қоғамдық интеллектуалдық мансап

Сартрдың өмірінің негізгі бағыты адам бостандығы туралы түсінік болды, бірақ ол 1944-1945 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында қоғамдық мәселелерге белсенді түрде араласа бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын ол саяси емес либералды зиялы рөлін қанағаттандырды: "Қазір Лаондағы лицейде сабақ беретін Сартр Монпарнас және Распай бульварларының қиылысындағы Dome кафе-ге бас кеңсесін құрды. Ол пьесаларға барып, романдарды оқып, әйелдермен тамақтанды. Ол жазды. Ол басылып шықты". Сартр мен оның өмірлік серігі де Бовуар, оның сөздері бойынша, "біздің жеке өміріміз ойналатын жай ғана фон болды". Соғыс Сартрдың көзін ашқан саяси шындықты ол әлі түсінбеген, бірақ онымен үнемі араласуға мәжбүр болғанға дейін: "Әлемнің өзі Сартрдың оқшауланған өзін-өзі анықтаушы адамдар туралы иллюзиясын жойды және оның сол кездегі оқиғаларға жеке үлесін анық көрсетті". 1941 жылы Парижге оралғаннан кейін ол "Социализм және бостандық" қарсылық тобын құрды. 1943 жылы топ тарағаннан кейін Сартр жазушылардың қарсылық тобына қосылды, ол соғыстың соңына дейін белсенді қатысушы болды. Ол қатал жазуын жалғастырды, және осы "соғыс пен тұтқындалудың шешуші тәжірибесі Сартрдың оң моральдық жүйені құруға және оны әдебиет арқылы білдіруге тырыса бастады". Сартрдың шығармашылығындағы осы жаңа кезеңнің символикалық басталуы оның 1945 жылдың қазан айында "Les Temps modernes" атты жаңа журналына жазған кіріспесінде көрсетілген. Мұнда ол журналды, сонымен қатар өзін де солшылдыққа бағындырды және жазушыларды саяси міндеттемелерін білдіруге шақырды. Дегенмен, бұл бағыт белгілі бір партияға емес, солшылдыққа бағытталған. Сартрдың философиясы оның қоғамдық зиялы болуына мүмкіндік берді. Ол мәдениетті өте сұйық ұғым ретінде қарастырды; алдын ала анықталмаған, нақты аяқталған да емес; керісінше, шынайы экзистенциалдық түрде "мәдениет әрқашан үздіксіз өнертабыс және қайта өнертабыс процесі ретінде қарастырылды". Бұл Сартрды, интеллектуалды, іс жүзінде, оқиғалармен бірге қозғалуға және ұстанымын өзгертуге дайын адам ретінде көрсетеді. Ол адам бостандығына деген сенімнен басқа себепті догматикалық түрде ұстанбады, бейбітшілдіктің объективтілігін сақтауды жөн көрді. Бұл еркіндіктің басты тақырыбы оның еңбегі "сабақтар арасындағы айырмашылықтардың негіздерін бұзады" дегенді білдіреді. Сондықтан ол көптеген тақырыптар бойынша білімді ұстауға қабілетті болды: "халықаралық әлемдік тәртіп, қазіргі қоғамның саяси және экономикалық ұйымы, әсіресе Франция, қарапайым азаматтардың өмірін реттейтін институционалдық және құқықтық базалар, білім беру жүйесі, ақпаратты бақылау мен таратушы медиа желілері. Сартр әлемдегі теңсіздік пен әділетсіздікке қатысты өз көзқарасын үндемей қалдырудан үнемі бас тартты". Сартр әрқашан солшылдыққа жанашырлық танытып, 1956 жылы Мажарстанға совет шабуылға дейін француз коммунистік партиясын (ФКП) қолдады. Бостандықтан кейін ПКФ Сартрдың философиясына ашуланды, ол жас француз ерлер мен әйелдерді коммунизм идеологиясынан және Сартрдың өз экзистенциализміне тартып әкелгендей болды. 1956 жылдан бастап Сартр ПКФ-ның француз жұмысшы сыныптарын білдіруді талап етуін қабылдамады, оның "авторитарлық тенденцияларына" қарсылық білдірді. 1960 жылдардың аяғында Сартр маошылдарды қолдады, бұл қозғалыс қалыптасқан коммунистік партиялардың билігін қабылдамады. Алайда, маошылдарға қосылғанына қарамастан, Сартр мамыр оқиғаларынан кейін: "Егер менің барлық кітаптарымды қайта оқыса, менің түбегейлі өзгермегенімді, мен әрқашан анархист болып қала бердім" деп айтты. Кейіннен ол өзін анархист деп атауға рұқсат берді. Соғыстан кейін Сартр алғаш рет саяси мәселелерге қатысты. Ол "оның алғашқы ойларының барлық маңызды тақырыптарын ойландыратын және ондағы проблемаларға баламалы шешімдерді іздеуге кіріскен" еңбектерін шығарды. Ол және сол кездегі барлық ақылды адамдар кездескен ең үлкен қиындық - әлемнің өсіп келе жатқан технологиялық аспектілері, олар сөз түрінде баспа сөзін ескірген. Сартрдың пікірінше, "дәстүрлі буржуазиялық әдеби формалар табиғи түрде жоғары", бірақ "жаңа технологиялық 'бұқаралық ақпарат құралдары' формаларын қабылдауы керектігін мойындау" бар, егер Сартрдың этикалық және саяси мақсаттарына шынайы, адал интеллектуал ретінде қол жеткізу керек болса: буржуазиялық саяси практиканы талдап шығу және жұмысшы сыныбының саяси және мәдени санасын арттыру. Сартр үшін күрес бұқаралық ақпарат құралдарын басып алуға тырысатын монополистерге қарсы болды және интеллектуалдың рөлін жойды. Оның қоғамға жету әрекеттері осы биліктермен шектелді, көбінесе оған қарсы күресуге тура келді. Дегенмен, ол радио сұхбаттарын газет бағанасында жариялап, керісінше, осы мәселелердің кейбіреулерін айналып өтуге жеткілікті білікті болды. Сартрдың қоғамдық зиялы ретіндегі рөлі оны физикалық қауіпке ұшыратуы мүмкін, мысалы, 1961 жылдың маусымында, оның пәтерінің кіреберісінде пластик бомба жарылды. Оның Алжирдің өзін-өзі анықтауын қолдауы Сартрды колонизаторлардың ұстанымы нашарлаған кезде күшейген террор науқанының нысанына айналдырды. Келесі жылы осыған ұқсас оқиға орын алды және ол Алжирден, Ораннан қорқыту хаттарын ала бастады. Сартрдың осы қақтығыстағы рөлі Франц Фанонның "Зұлматтағылар" кітабына жазған алғы сөзіндегі мына сөздерінде көрінеді: "Еуропалықты ату – екі қоянды бір оқпен ату, қысымшыны және оны қысымға ұшыратқан адамды бірдей жою: өлген адам да, бос адам да қалады". Бұл түсініктеме оң жақтағылар тарапынан, мысалы, Брайан С. Андерсон және Майкл Вальцер сияқтылар тарапынан кейбір сынға ұшырады. Гувер институты үшін жазған Вальцер Сартрдың, еуропалықтың, өзі өлтіруге ерікті болмауының жекіншілік екенін айтты. Алайда, Сартрдың отаршылдыққа қарсы қақтығысқа қатысты ұстанымдары сол жақта да толығымен даусыз емес; Сартрдың алғы сөзі 1967 жылдан кейін басылған "Зұлматтағылардың" кейбір басылымдарынан алынып тасталды. Бұған себеп - оның Алты күндік соғыста Израильді қолдауы. Фанонның әйелі, Жози, Сартрдың Израильді қолдауын кітаптың отаршылдыққа қарсы ұстанымымен үйлеспейтін деп есептеді, сол себепті оның алғы сөзі ақырында алынып тасталды. 1978 жылы Ховард университетінде сұхбат бергенде ол: "Израиль араб елдеріне соғыс жариялағанда (Алты күндік соғыс кезінде), батыстық (француз) зиялылар арасында Израильді қолдайтын үлкен сионистік қозғалыс болды. Сартр осы қозғалысқа қатысты. Ол Израильді қолдайтын петицияларға қол қойды. Мен оның сионистік көзқарастары Фанонның еңбегімен үйлеспейтінін сезіндім" деді. "Нақтылықтың ауруынан" басқа Сартрдың маңызды көркем шығармасы – "Бостандыққа жолдар" трилогиясы, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың Сартрдың идеяларына қалай әсер еткенін көрсетеді. Осылайша, "Бостандыққа жолдар" экзистенциализмге көбірек практикалық көзқарас ұсынады. Джон Хьюстон Сартрды "Фрейд: құпия құмарлық" фильмінің сценарийін жазуға шақырды. Алайда, сценарий тым ұзын болды және Сартр фильмнің титрлерінен өзін алып тастады. Дегенмен, Сартрдың сценарийінен көптеген маңызды элементтер аяқталған фильмде сақталды. Полемист, романист, адаптатор және драматур ретіндегі ұқсастықтарына қарамастан, Сартрдың әдеби шығармасы көбінесе, әсіресе халықтың көзқарасында, Камюдің шығармасына қарсы қойылады. 1948 жылы Рим-католик шіркеуі Сартрдың шығармаларын "Құдайға тыйым салынған кітаптар тізіміне" (Index Librorum Prohibitorum) қосты.

While the broad focus of Sartre's life revolved around the notion of human freedom, he began a sustained intellectual participation in more public matters towards the end of the Second World War, around 1944–1945. Before World War II, he was content with the role of an apolitical liberal intellectual: "Now teaching at a lycée in Laon Sartre made his headquarters the Dome café at the crossing of Montparnasse and Raspail boulevards. He attended plays, read novels, and dined [with] women. He wrote. And he was published." Sartre and his lifelong companion, de Beauvoir, existed, in her words, where "the world about us was a mere backdrop against which our private lives were played out". The war opened Sartre's eyes to a political reality he had not yet understood until forced into continual engagement with it: "the world itself destroyed Sartre's illusions about isolated self determining individuals and made clear his own personal stake in the events of the time." Returning to Paris in 1941, he formed the "Socialisme et Liberté" resistance group. In 1943, after the group disbanded, Sartre joined a writers' Resistance group, in which he remained an active participant until the end of the war. He continued to write ferociously, and it was due to this "crucial experience of war and captivity that Sartre began to try to build up a positive moral system and to express it through literature". The symbolic initiation of this new phase in Sartre's work is packaged in the introduction he wrote for a new journal, Les Temps modernes, in October 1945. Here he aligned the journal, and thus himself, with the Left and called for writers to express their political commitment. Yet, this alignment was indefinite, directed more to the concept of the Left than a specific party of the Left. Sartre's philosophy lent itself to his being a public intellectual. He envisaged culture as a very fluid concept; neither pre determined, nor definitely finished; instead, in true existential fashion, "culture was always conceived as a process of continual invention and re invention." This marks Sartre, the intellectual, as a pragmatist, willing to move and shift stance along with events. He did not dogmatically follow a cause other than the belief in human freedom, preferring to retain a pacifist's objectivity. It is this overarching theme of freedom that means his work "subverts the bases for distinctions among the disciplines". Therefore, he was able to hold knowledge across a vast array of subjects: "the international world order, the political and economic organisation of contemporary society, especially France, the institutional and legal frameworks that regulate the lives of ordinary citizens, the educational system, the media networks that control and disseminate information. Sartre systematically refused to keep quiet about what he saw as inequalities and injustices in the world." Sartre always sympathized with the Left, and supported the French Communist Party (PCF) until the 1956 Soviet invasion of Hungary. Following the Liberation the PCF were infuriated by Sartre's philosophy, which appeared to lure young French men and women away from the ideology of communism and into Sartre's own existentialism. From 1956 onwards Sartre rejected the claims of the PCF to represent the French working classes, objecting to its "authoritarian tendencies". In the late 1960s Sartre supported the Maoists, a movement that rejected the authority of established communist parties. However, despite aligning with the Maoists, Sartre said after the May events: "If one rereads all my books, one will realize that I have not changed profoundly, and that I have always remained an anarchist." He would later explicitly allow himself to be called an anarchist. In the aftermath of a war that had for the first time properly engaged Sartre in political matters, he set forth a body of work which "reflected on virtually every important theme of his early thought and began to explore alternative solutions to the problems posed there". The greatest difficulties that he and all public intellectuals of the time faced were the increasing technological aspects of the world that were outdating the printed word as a form of expression. In Sartre's opinion, the "traditional bourgeois literary forms remain innately superior", but there is "a recognition that the new technological 'mass media' forms must be embraced" if Sartre's ethical and political goals as an authentic, committed intellectual are to be achieved: the demystification of bourgeois political practices and the raising of the consciousness, both political and cultural, of the working class. The struggle for Sartre was against the monopolising moguls who were beginning to take over the media and destroy the role of the intellectual. His attempts to reach a public were mediated by these powers, and it was often these powers he had to campaign against. He was skilled enough, however, to circumvent some of these issues by his interactive approach to the various forms of media, advertising his radio interviews in a newspaper column for example, and vice versa. Sartre's role as a public intellectual occasionally put him in physical danger, such as in June 1961, when a plastic bomb exploded in the entrance of his apartment building. His public support of Algerian self determination at the time had led Sartre to become a target of the campaign of terror that mounted as the colonists' position deteriorated. A similar occurrence took place the next year and he had begun to receive threatening letters from Oran, Algeria. Sartre's role in this conflict included his comments in his preface to Frantz Fanon's The Wretched of the Earth that, "To shoot down a European is to kill two birds with one stone, to destroy an oppressor and the man he oppresses at the same time: there remains a dead man and a free man". This comment led to some criticisms from the right, such as by Brian C. Anderson and Michael Walzer. Writing for the Hoover Institution, Walzer suggested that Sartre, a European, was a hypocrite for not volunteering to be killed. However Sartre's stances regarding post colonial conflict have not been entirely without controversy on the left; Sartre's preface is omitted from some editions of The Wretched of the Earth printed after 1967. The reason for this is for his public support for Israel in the Six Day War. Fanon's widow, Josie considered Sartre's pro Israel stance as inconsistent with the anti colonialist position of the book, from which his preface was eventually omitted. When interviewed at Howard University in 1978, she explained "when Israel declared war on the Arab countries [during the Six Day War], there was a great pro Zionist movement in favor of Israel among western (French) intellectuals. Sartre took part in this movement. He signed petitions favoring Israel. I felt that his pro Zionist attitudes were incompatible with Fanon's work". Aside from the impact of Nausea, Sartre's major work of fiction was The Roads to Freedom trilogy which charts the progression of how World War II affected Sartre's ideas. In this way, Roads to Freedom presents a less theoretical and more practical approach to existentialism. John Huston got Sartre to script his film Freud: The Secret Passion. However it was too long and Sartre withdrew his name from the film's credits. Nevertheless, many key elements from Sartre's script survive in the finished film. Despite their similarities as polemicists, novelists, adapters, and playwrights, Sartre's literary work has been counterposed, often pejoratively, to that of Camus in the popular imagination. In 1948 the Roman Catholic Church placed Sartre's œuvre on the Index Librorum Prohibitorum (List of Prohibited Books).

Жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптаулар

1993 жылы француз жазушысы Бьянка Ламблин (алғашқы аты Бьянка Бьененфельд) өзінің «Мемюарлар д’юне жан қыз деранже» (ағылшын тілінде «Ұятты іс» деген атпен жарияланған) атты кітабында Сартр мен Бовуардың оны сексуалдық тұрғыдан зорлағанын жазды. Ламблиннің сөзінше, ол Лицей Мольерде оқып жүргенде мұғалімі Бовуар оны жыныстық қанаушылыққа ұшыратқан, ал бір жылдан кейін оны Сартрмен таныстырған. Бьянка «Мемюарларын» Жан-Поль Сартрдың «Касторға және басқа да достарына жазған хаттар» (1926-1963) атты кітабы 1990 жылы, оның өлімінен кейін жарық көргеніне жауап ретінде жазды, онда ол Луиз Ведрин есімді кейіпкер ретінде еске алынғанын байқады. Сартр мен Бовуар жиі осы схеманы қолданды: Бовуар студенттерді азғырып, кейін оларды Сартрға жіберіп отырды.