Пьер Ларомигьер: Француз философының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Француз философы (1756–1837)

Пьер Ларомигуьер (3 қараша 1756 – 12 тамыз 1837) – француз философы.

Өмір

Ол Ливинхак-ле-Оте, Руерг аймағында дүниеге келді және Парижде қайтыс болды. Тулуза университетінде философия профессоры ретінде ол сәттілікке жете алмады және салық салумен байланысты меншік құқығы туралы диссертациясы арқылы француз парламентінің наразылығын тудырды. Соңынан ол Парижге келді, онда Нормаль мектебінде логика профессоры болып тағайындалды және Пританеде дәріс оқыды. 1799 жылы ол Трибунатқа мүше болып сайланды, ал 1833 жылы – Мораль және саяси ғылымдар академиясына мүше болды. 1793 жылы ол «Projet d'éléments de métaphysique» атты еңбегін жариялады, ол айқындығымен және көркем стильмен ерекшеленеді. Ол сонымен қатар институт алдында оқылған екі мемуар жазды: «Кондильяктың парадокстары» (1805) және «Философия курсы» (1815–1818). Ларомигуьердің философиясы – Кабанис сияқты табиғат зерттеушілерінің ең жоғары физиологиялық психологиясына қарсы шығу. Ол тікелей физикалық себептерге байланысты психологиялық құбылыстарды және жанның өзінен бастау алатын әрекеттерін ажыратты. Психология оның пікірінше, физиологияның бір саласы емес, сонымен қатар ол өз теориясына түсініксіз метафизикалық негіз бермеді. Кондильяқтың шәкірті және идеологиясының көп бөлігін Антуан Дестут де Трейсиге қарызды болған ол психикалық қабілет ретінде «назарға» толық мән берді. Назар фактілерді ұсынады, Салыстыру оларды топтастырып, біріктіреді, ал Ақыл жүйелейді және түсіндіреді. Жан таңдауында белсенді, яғни еркін ерікке ие және сондықтан өлмейді. Ол табиғи ғылымды білім алу әдісі ретінде бағаламады. Оның пікірінше, оның үкімдері ең жақсы жағдайда сәйкестік туралы мәлімдемелер болып табылады, ал оның «жаңалықтары» деп аталатын жаңалықтары бұрынғы шындықтардың жаңа формада қайталануы ғана. Ларомигуьер бұл көзқарастарды бірінші болып дамытқан жоқ; ол Кондильякқа, Дестут де Трейсиге және Кабаниске көп қарызды. Оның тілінің дәлдігі мен стильінің тазалығы оның еңбектеріне үлкен ықпал етті, әсіресе Арманд Марраст, Луи Кардейлак және Виктор Кузинге. Нормаль мектебіндегі оның лекциясы Кузинге соншалықты әсер етті, ол бірден философияны зерттеуге кірісті. Жофруа мен Ипполит Тэн оны 19 ғасырдың ең ұлы ойшылдарының бірі деп есептейді.

He was born at Livinhac le Haut, Rouergue, and died in Paris. As professor of philosophy at the University of Toulouse, he was unsuccessful and incurred the displeasure of the French parliament by his thesis on the rights of property in connection with taxation. Subsequently, he came to Paris, where he was appointed professor of logic in the École Normale and lectured in the Prytanée. In 1799 he was made a member of the Tribunate, and in 1833 of the Academy of Moral and Political Science. In 1793 he published Projet d'éléments de métaphysique, a work characterized by lucidity and excellence of style. He wrote also two Mémoires, read before the Institute, Les Paradoxes de Condillac (1805) and Le cours de philosophie (1815–1818). Laromiguière's philosophy is a revolt against the extreme physiological psychology of the natural scientists, such as Cabanis. He distinguished between those psychological phenomena which can be traced directly to purely physical causes, and the actions of the soul which originate from within itself. Psychology was not for him a branch of physiology, nor on the other hand did he give to his theory an abstruse metaphysical basis. A pupil of Condillac and indebted for much of his ideology to Antoine Destutt de Tracy, he attached a fuller importance to "attention" as a psychic faculty. Attention provides the facts, Comparison groups and combines them, while Reason systematizes and explains. The soul is active in its choice, i. e. is endowed with freewill, and is, therefore, immortal. For natural science as a method of discovery he had no respect. He held that its judgments are, at the best, statements of identity, and that its so called discoveries are merely the reiteration, in a new form, of previous truisms. Laromiguière was not the first to develop these views; he owed much to Condillac, Destutt de Tracy and Cabanis. The accuracy of his language and the purity of his style gave his works great influence, especially over Armand Marrast, Louis Cardaillac and Victor Cousin. A lecture of his in the École Normale impressed Cousin so strongly that he at once devoted himself to the study of philosophy. Jouffroy and Hippolyte Taine agree in describing him as one of the great thinkers of the 19th century.