Кіріспе

Испан философы, жазушы, математик және католик дін қызметкері Хуан Карамуэль и Лобковиц (Juan Caramuel de Lobkowitz, 23 мамыр 1606 жылы Мадридте дүниеге келген – 7 немесе 8 қыркүйек 1682 жылы Вигеванода қайтыс болған) испан католик схоластикалық философы, шіркеу өкілі, математик және жазушы. Ол Ян Попель и Лобковичтің түкпіл шөбересі деп есептеледі.

Өмір

Хуан Карамюэль 1606 жылы Мадридте, граф Лоренцо Карамюэль мен чех ақсүйек отбасынан шыққан Катерина Фриссиа фон Лобковицтің ұлы болып дүниеге келді. Ол шығыс тілдерін архиепископ Хуан де Эсроннан (Эзрон) үйренді. 17 жасында Алькала-де-Энарес университетінде гуманитарлық ғылымдар мен философияны оқыды. Алькала университетіндегі теологиялық ұстаздарына доминикандық Иоанн Сент-Томас (Жоао Пуансо, 1589–1644) және Франсиско де Араухо (1580–1664), сондай-ақ цистерциан Педро де Лорка (1521–1621) кірді. Ол математикадағы күрделі мәселелерді ерте зерттеді, тіпті он жасында астрономиялық кестелерді жариялады – Camuelis primus calamus (Мадрид, 1617). Ол қытай тілін оқыды. 1625 жылы Паленсия епархиясындағы Ла-Эспина монастырында цистерциандық орденге қабылданды және діни қызметке кіріскеннен кейін түрлі және жарқын мансапқа ие болды. Ол Монтедеррамо монастырында (Оренсе епархиясы), содан кейін Санта-Мария-дель-Дестиерро (Саламанка) монастырында қызмет етті, онда оқуын аяқтады. Ол сол кездегі Саламанкадағы Августин орденінің басты теологы Агустин Антолинестің (1554–1626) соңғы лекцияларына қатысқан болуы мүмкін. Содан кейін ол Алькала, Палазуэлос және Саламанка қалаларындағы үйлерде сабақ берді. Содан кейін ол шығыс тілдерін оқу үшін Португалияға сапар шекті, ал одан Төмен елдерге (Испанияның Нидерланды) көшті, онда ол 1635 жылдан 1644 жылға дейін өмір сүрді. Оның уағыздары Фландриядағы Дюна монастырында қызмет еткен кезде Нидерландының губернаторы Фердинандтың назарын аударды. Ол дон Фердинандқа Лувен қаласын француз және голланд шабуылдарынан қорғауда инженер және бас жұмысшы ретінде көмектесті, осылайша дон Фердинанд оны сарай уағыздаушысы етіп тағайындады. Дон Фердинанд арқылы Карамюэль Брюссельде тұратын, бірақ үш жыл бойы Англия королевасы болған қызымен кездескен Мари де Медичимен (1630–1642) достық қарым-қатынас орнатты. Маридің ықпалымен Карамюэль Англия, Ирландия және Шотландиядағы карфузиандардың бас викарі болып тағайындалды және Мелроуз аббаты аталды. 1638 жылы ол академиялық диссертацияларын сәтті қорғады және 2 қыркүйекте Левен университетінің теология докторы дәрежесін алды. Сол жылы қайтыс болған Корнелиус Янсеннің ілімдерін жақсы білгеннен кейін, Карамюэль Бельгия мен Германияда, әсіресе Майнцте уағыз жолына шықты. Вигевано соборындағы жазуда ол шамамен 30 000 адамды Рим-католик дініне қайтаруға көмектескені айтылады. Карамюэльдің қамқоршысы, кардинал-инфант Фердинанд 1641 жылдың 9 қарашасында қайтыс болды. Ол Пфальц сайлау округын тастауға мәжбүр болғанда, Испанияның Филипп IV оны сол кезде Прагада тұратын император Фердинанд III сарайына елшісі етіп тағайындады. Ол Мелроуз (Шотландия) аббаты, Вена бенедиктиндерінің бас аббаты, Прагадағы бенедиктиндер Эммаус монастырының аббаты (1647) және Прага архиепискобы Эрнст Август ц Харрахтың (1623–1667) бас викарийі болды. 1648 жылы шведтер Прагаға шабуыл жасағанда, Карамюэль қаруланып, қаланы қорғауға көмектескен дін қызметкерлерінен құралған әскери бөлімге жетекшілік етті. Осы оқиғадағы батылдығы үшін императордан алтын мойындық алды. "Ол өз заманының саяси күресіне белсенді қатысып, қайта католиктеу жобасын тым күшті жүзеге асырды", - дейді Петр Дворжак, "сол себепті ол тіпті католик лагерінде де көптеген жауларын тапты". Ол Орталық Еуропадан Италияға кетті. 1656 жылы Карамюэль алғаш рет Римге барды, онда Папа Александр VII оны Киелі Офис (Инквизиция) мен Ритуалдардың қасиетті конгрегациясының кеңесшісі етіп тағайындады. Папа Александр Карамюльді жақсы білді, өйткені ол 1639 жылдан 1651 жылға дейін Кельнде папалық легаты болған. Содан кейін, 9 шілдеде 1657, ол Неаполь Корольдігіндегі шағын және кедей епархия – Кампанья е Сатрианумның (1657–1673) епископы болып тағайындалды. 1673 жылдың 25 шілдесінде Карамюэль Милан маңындағы Вигевано епархиясына тағайындалды (1673–1682), ол 1682 жылдың 8 қыркүйегінде қайтыс болғанға дейін осы лауазымда болды. Карамюэль танымал ғалымдармен хат алмасып тұрды: философтар Рене Декарт және Пьер Гассенди; иезуит ғалымы Афанасий Кирхер; чех капуцин монахы және астрономы Антон Мария Ширлеус Рейтадан, богемиялық дәрігер Ян Марк Марчи, оның еңбегін жоғары бағалаған Папа Александр VII (Фабио Чиги); бельгиялық астроном Годфрой Венделин, теологтар Франсискус Бона Спей және Антонино Диана, Джованни Баттиста Ходиерна, Иоганн Хевелиус, Валериан Магнус, Хуан Эусебио Ниеремберг және тағы да көптеген адамдар.

Шығармалары

Оның кітаптары оның марапаттары мен жетістіктерінен де көп. Жан Ноэль Пакоттың айтуынша, ол грамматика, поэзия, оратория, математика, астрономия, архитектура, физика, саясат, канондық құқық, логика, метафизика, теология және аскетизм туралы 262 еңбек жариялаған. Карамюль барокко дәуірінің барлық қалыптасқан философиялық мектептерінен алшақтады (ол көбінесе Тома Аквинскийді мақтады, бірақ Томаст екенін нақты жоққа шығарды). Томалық дәстүрде білім алса да, ол "бірде-бір ұстаздың сөзімен құлшаң ант бермеу" (nullius addictus iurare in verba magistri) гуманистік идеалына берік сенді. Ол белгілі бір ойлау мектебіне жазылудан бас тартты және өзінің жаңаша христиан философиясын құру жобасына ең жақсы сай келетін барлық авторитеттерді таңдауға еркіндік сезінді. Ол бұл көзқарасты Августин іліміне байланыстырады: "Августин қатыгез емес еді, өйткені ол Құдайдың Ұстазы еді" деп жазады және Августин соқыр сеніммен ілесуді қаламағанын еске салады. Августин өз пікірінің үнемі өзгеруі мен дамуын көптеген Retractationes (өзгертулері) еңбектерінде көрсеткен (мысалы, Aug.'тың тұрақтылық туралы қайта қарауы, 21.55). Карамюль жаңа теорияларды қорғауды ұнатты және "Theologia moralis ad prima atque clarissima principia reducta" (Леувен, 1643) еңбегінде теологиялық мәселелерді математикалық ережелер арқылы шешуге тырысты. Ол ықтималдықтың көрнекті жақтасы болды және оның кешірімді моральдық пікірлері Паскальдың "Провинциалдық хаттарында" сынға ұшырады, соның нәтижесінде Альфонс Лигуори оған "Лаксистердің князі" деген лақап ат қойды. Оның математикалық жұмысы комбинаторикаға қатысты болды және ол ықтималдық туралы алғашқы жазушылардың бірі болды, Гюйгенстің құмар ойындар туралы еңбегін пайдалы түсіндірмелермен қайта жариялады. Карамюльдің "Mathesis biceps" еңбегі математика саласына жаңа үлес қосты: ол бұрыштарды үш бөлікке бөлудің жаңа әдісін ұсынды және кологарифмдерді алдын ала болжаған логарифмнің бір түрін ұсынды, бірақ оның замандастары оны түсінбеді. Карамюль ондық емес санау жүйелерін ғылыми тұрғыдан зерттеген алғашқы математик болды, осылайша екілік сандық жүйенің дамуына маңызды үлес қосты. "Rationalis et realis philosophia", Лёвен, 1642. "Theologia moralis fundamentalis, praeterintentionalis, decalogica, sacramentalis, canonica, regularis, civilis, militaris", Франкфурт, 1652–1653. "Theologia rationalis", Франкфурт, 1654–1655. "Theologia moralis fundamentalis, editio secunda", Рим, 1656. "Primus calamus ob oculos ponens metametricam, quae variis currentium, recurrentium, adscendentium, descendentium, nec non circumvolantium versuum ductibus, aut aeri incisos, aut buxo insculptos, aut plumbo infusos, multiformes labyrinthos exponat", Рим, 1663. "Arquitectura civil recta y oblicua", Вигевано, К. Коррадо, 1678 [1679]. "Leptotatos", латынша "subtilissimus", Вигевано, 1681 (латын тілінде). (Испан тілінен аударма: "Leptotatos [Neuva lengua sutilisima] Metalogica", Памплона: Eunsa, 2008).