Сиқырлы ойыншық дүкені

Кіріспе

1967 жылы Анжела Картердің "Сақыл ойыншықтар дүкені" (1967) – Анжела Картердің британдық романы. Онда басты кейіпкер Мелани өзін, айналасын және өз жыныстық сезімдерін танып-білу арқылы қалыптасады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман Меланидің анасының үйлену тойындағы көйлегін ұрлап, түнде отбасының үйіне кіруімен басталады. Алайда, үйге бара жатқанда ол есіктің кілтін ұмытып кеткенін түсінеді және өз бөлмесіне қайта оралу үшін ағашқа көтерілуге мәжбүр болады, бұл процесте киімді жояды. Келесі күні таңертең Мелани ата-анасының Гранд-Каньон үстіндегі ұшақ апатынан күттірмейтін өлімін біледі, ал ол және оның екі бауыры - Виктория мен Джонатон - Оңтүстік Лондонға көшіріледі, оның тираникалық ағасы Филипптің қамқорлығына, өмірлік дәрежедегі қуыршақтар мен фантастикалық ескі ойыншықтар жасаушы. Ол жерде ол өзінің мылқау әпкесі Маргаретпен кездеседі, ол күйеуімен қорқып, қорқып жүр және тек жазба арқылы сөйлеседі. Сондай-ақ, ол Маргареттің кіші ағалары Франси, скрипкашы және финнмен танысады. Басында Филип ағасы Мелани мен оның бауырларын елемеді, өйткені олар оның әзіл-оспақ шоуларына таныстырылды және ол ойыншық дүкенінде ойыншықтар сатумен айналысады. Осы арада Финн мен Мелани бір-біріне жақындай түседі, ол оны 1852 жылғы Ұлттық көрменің қираған жері болып табылатын саябаққа алып барады. Онда, Виктория патшайымның жығылған мүсінін көріп, шахмат тақтасы арқылы (ақ алаңшаларда ғана) жүріп, Финн Меланиді сүйеді. Ол бұл ыммен өзін кіршік сезінеді, оны тек алыстан бақылап отырғандай романтикалық деп санайды. Бұл өлімнен кейін Меланидің Финнге деген қызығушылығы артады. Тағы бір қуыршақ шоуда Финн өзінің қуыршағын басқара алмайды және оны жек көретін Филип ағасы жерге лақтырады. Финннің қуыршақтарды ешқашан жұмыс істете алмайтынына қанағаттанған Филип аға жаңа жоспар ойлап тапты, Меланиді қуыршақтармен жұмыс істеуге шақырды. Филип Финнге Меланиді болашақ шоу үшін сахнада қалай әрекет ету керектігін үйретуді тапсырады. Осы уақыт аралығында Мелани Финннің мінез-құлқының өзгергенін байқайды. Бұрын ол жасырын бүлікшіл болғанмен, енді оған қарсы тұрудың қажеті жоқ сияқты, ол Філіптің бақылауына берілді. Финн бұрынғыдан да физикалық жағынан лас болады. Алайда Финннің Филипке қарсылығы, ол Меланимен махаббат жасаудан бас тартқанда, қайтадан пайда болады, өйткені ол мұны Филиптің махинацияларының бір бөлігі деп санайды. Көп ұзамай қуыршақ шоу күні келеді. Мелани сахнаға ақ көйлекпен шығады. Филип Меланиге Леданың рөлін ойнатуды тапсырды, өйткені оны Жұлдыз құдай Жүсіп қорқынышты қарға кейпімен зорлады. Алайда, ойын сәтті өтпейді, өйткені Мелани қарлығашты жеңу үшін күреседі. Ол қарлығаштың қуыршағынан құтылуға тырысқанда, Финн шоудың аяқталуын талап етеді. Ашулы Филип Меланиді шапалақпен ұрып, оны шоуды бұзғаны үшін айыптайды. Шоудан кейін көп ұзамай Филип ағамыз Джонатонды өзімен бірге алып, отбасының қалған бөлігін үйде жалғыз қалдырып, іскерлік сапарға шығады. Финн Филиптің қуыршақ қарлығасын жоюға шешім қабылдап, оны құлаған Виктория патшайымның жанында паркте көміп қояды. Ол үйге оралып, Меланимен бірге төсекке жығылады. Ол оны жұбатады және олар бір күні үйленіп, балалы болатынын, бірге кедей, шектеулі өмір сүретінін түсінеді. Финн өзінің өмірі туралы аянға жетеді және Філіп ағаның төрешілігін енді төзбеуге және төзбеуге шешім қабылдайды, бұл Финннің Филип ағаның дастарқанында отыруымен көрінеді. Бірнеше рет мас болғаннан кейін Мелани Маргарет пен Франсидің қандас қарым-қатынаста болғанын біледі. Кенеттен Филипп ағасы қайтып келеді, ол әйеліне опасыздық жасағанын және үй ішіндегілердің бүлікшіл екенін біледі. Ол қатты ашуланып, үйіне от қояды. Маргарет ақыры Финн мен Меланиді қашып кетуді шақырғанда сөйлейді. Олар дәл уақытында үйден шығып, үйдің еденінің өртеніп құлауын көру үшін бұрылады. Олар енді ескі дүниенің жойылып кеткенін түсінеді, жақсы не жаман, олардың қалғандары тек бір-бірі.

The novel starts with Melanie stealing her mother's wedding dress and venturing out in the night into her family's property. However, on her way home, she realises she forgot the door key and is forced to climb up a tree to get back into her room, destroying the dress in the process. The next morning, Melanie learns of the unexpected deaths of her parents in a plane crash over the Grand Canyon, and she and her two siblings – Victoria and Jonathon – are moved to South London, to the care of her tyrannical uncle Philip, a bullish and eccentric maker of life sized puppets and fantastical old fashioned toys. There, she meets her mute aunt Margaret, who is mistreated by and terrified of her husband and only converses through notes. She also meets Margaret's younger brothers Francie, a fiddler, and the rakish Finn. At first, Uncle Philip ignores Melanie and her siblings as they are introduced to his bizarre puppet shows and she is made to work selling toys in the toyshop. Meanwhile, Finn and Melanie grow closer until he takes her to a park which is the ruins of the National Exhibition of 1852. There, after seeing a worn, fallen statue of Queen Victoria and walking across a chess board (only on the white squares), Finn kisses Melanie. She feels intruded on by the gesture, imagining it to be romantic only as an observer from far away. The kiss begins Melanie's conflicted feelings of attraction toward Finn. At another puppet show, Finn fails to control his puppet and is thrown to the floor by Uncle Philip, who despises him. Satisfied that Finn shall never be adept at working the puppets, Uncle Philip devises a new plan, drafting Melanie to perform with the puppets. Philip assigns Finn to teach Melanie how to act on stage for the future show. During this time, Melanie notices a difference in Finn's behaviour. Whereas before he had been subtly rebellious, he now seems depleted of all resistance and resigned to Philip's control. Finn also becomes even more physically dirty than before. However, Finn's opposition to Philip returns when he refuses to make love to Melanie, as he considers this to be part of Philip's machinations. Soon the day of the puppet show arrives. Melanie appears on stage in a white dress. Philip has arranged for Melanie to play Leda as she is raped by the god Jove in the guise of a monstrous swan. However, the play is not successful, as Melanie struggles to beat off the swan. As she scrambles to escape the swan puppet, Finn calls for the end of the show. In a rage, Philip slaps Melanie and accuses her of ruining his show. Shortly after the show, Uncle Philip goes on a business trip, taking Jonathon with him and leaving the rest of the family alone at the house. Finn decides to destroy Philip's puppet swan and buries it in the park next to the fallen Queen Victoria. He returns home and crawls into bed with Melanie. She comforts him and arrives at the realisation that they will someday marry and have children, leading a poor, constrained life together. Finn reaches a sort of epiphany about his life and decides to wash and not tolerate Uncle Philip's tyranny any more, something exemplified when Finn sits in Uncle Philip's seat at the dinner table. After a somewhat drunken evening, Melanie learns that Margaret and Francie have been having an incestuous relationship. Suddenly Uncle Philip returns, discovering the infidelity of his wife and the rebellion of his household. In a tremendous rage, he sets the house on fire. Margaret finally speaks as she urges Finn and Melanie to escape. They do so just in time, running outside the house and turning to watch the floors of the house collapse in fire. They realise now that their old world is destroyed and, for better or worse, all they have left is each other.

Фильмге бейімделу

Роман 1987 жылы түсірілді. Оны Стив Моррисон продюсерлік етті, ал режиссері – Дэвид Уитли. Анжела Картер автор өзі романын экранға бейімдеді, ал басты рөлдерді Том Белл, Кэролайн Милмо, Киллиан МакКенна, Патрисия Керриган және Лоркан Кранич сомдады. Оның "The Curious Room: Plays, Film Scripts and an Opera" атты жинағында осы бейімдеуге арналған Картердің сценарийі бар. Сценарий және фильм Шарлотта Крофттың "Талап анаграммалары" кітабында талқыланады, режиссер Дэвид Уитлимен жасалған сұхбат негізінде жазылған.

Театр

Алан Харрис "Сақыл ойыншықтар дүкенін" сахналық пьесаға бейімдеді. Оның әлемдік тұңғыш көрсетілімі 2014 жылдың мамыр айында Кардифф қаласында, Сита Калверт Энналс режиссерлік етуімен өтті.