Кіріспе

2002 жылы Нил Гейманның балаларға арналған романы

Коралин (/kɒrəlaɪn/) – 2002 жылы британдық автор Нил Гейман жазған британдық қараңғы фантастикалық қорқыныш жанрындағы балалар повесі. Гейман «Коралинды» 1990 жылы жаза бастады, ал кітап 2002 жылы Bloomsbury және HarperCollins баспаларында жарық көрді. Ол 2003 жылы «Ең үздік повесть» номинациясы бойынша «Хьюго» сыйлығына, 2003 жылы «Ең үздік роман» номинациясы бойынша «Небюла» сыйлығына және 2002 жылы «Жас оқырмандар үшін ең үздік туынды» номинациясы бойынша «Брам Стокер» сыйлығына ие болды. The Guardian журналы «Коралинды» 21 ғасырдың 100 ең үздік кітабының тізімінде 82-орынға қойды. 2009 жылы Генри Селик осы атпен тоқтаулы анимациялық фильм түсірді.

Сюжет

Коралин Джонс ата-анасымен бірге жаңа пәтерге көшіп келеді. 11 жасар, жанындағы әлемді зерттеуге құштар қыз Коралин жаңа ортасына тез көнбейді, тіпті оған серік болатын ерекше көршілері болса да. Бір жаңбырлы күні Коралин кірпіш қабырғаға апаратын есімсіз есікке қызығушылық танытады. Келесі күні кірпіш қабырғасы жоғалып, есік дәлізді ашады. Коралин оны зерттегенде, өзі тастап кеткен әлемнің көрінісі болған параллель әлемді табады. Ол жаңа үйінің өзгеше нұсқасын көреді, онда өзін "Басқа Ана" және "Басқа Әке" деп атаған ата-аналарының өзгеше нұсқалары тұрады. Оның Басқа ата-аналары оның ата-аналарына ұқсас, бірақ бір үлкен айырмашылығы бар: олардың көздерінің орнына түймелер тігілген. Өзінің орнына және осы жаңа әлемнің қауіпсіздігіне көзі жетпей, Коралин есіктен қайта оралады. Сол жерде оның нағыз ата-анасының жоғалып кеткенін біледі. Ол параллель әлемге қайта оралып, оларды іздеуді шешеді. Коралин батылдық нені білгенін еске түсіріп, әкесінің оны араның тобынан құтқарған оқиғасын есіне алады. Коралин Басқа Әлемде өзін, ата-анасын және басқаларды құтқару үшін зұлым Басқа Анамен күресіп, бірнеше батыл оқиғаларға қатысады. Ол осы оқиғалар арқылы өзінде күштің бар екенін сезінеді.

Кейіпкерлер

Коралин Джонс – басты кейіпкер. Ол қызығушылығы мол, ақылды, тапқыр және батыл қыз. Коралинды жаңбыр, "есінен жаңылысқан" көршілері жиі ренжітеді, сондай-ақ жас болғандықтан оны тыңдамайды. Ол "жасына қарағанда кішкентай" деп сипатталады. Мел Джонс – Коралиннің анасы. Ол көбінесе өте шаршап, кейде немқұрайлы болады, бірақ Коралинды жақсы көреді және оған қамқорлық жасайды. Чарли Джонс – Коралиннің әкесі. Ол Коралинге қатты қамқорлық көрсетеді, мейірімді, батыл және көмекші. Ол "ерекше" тағамдар жасайды, бірақ Коралин оны қатты жек көреді. Ол әдетте үйде компьютердің алдында жұмыс істейді. Ол, әйелі Джонс сияқты, көбінесе Коралинмен уақыт өткізуге шамасы келмейді. Мысық – нағыз әлемдегі қара мысық. Мысық Коралинге кеңесші болып, оның жолына бағыт көрсетеді. Ол мысықтардың бір-бірінен ажырату үшін есімдеріне қажеті жоқ екенін түсіндіргендіктен, есімі айтылмайды, бірақ Басқа Ана оны "Жануар" деп атайды. Романның көптеген кейіпкерлерінен айырмашылығы, оның "Басқа Әлемде" әріптесі жоқ. Оның айтуынша, басқа жануарлардан айырмашылығы, мысықтар "өзін жинақтай алады". Ол бір әлемнен екінші әлемге еркін жүреді және Басқа Әлемде сөйлей алады. Ол сарказмға толы мінезді, үнемі Коралинді кемсітеді, бірақ онымен дос болып, Бельдамнан қашуға көмектеседі. Ол Басқа Анаға қарсы тұрады, бірақ Басқа Әлемде мәңгілікке қалу ойынан қорқады. Белдам (сонымен қатар Басқа Ана деп те аталады) – романның басты қарсы кейіпкері. Ол зұлым, адамдық сезімі жоқ колдовса және Басқа Әлемнің билеушісі. Алғашқы түрінде ол Коралиннің нағыз анасына ұқсайды, бірақ сәл биік және жіңішке, ұзын қара шашы өзінен қозғалады сияқты, қара түймелі көздері, қағаз сияқты ақ терісі және өте ұзын, дірілдейтін саусақтарында қара қызыл тырнақтары бар. Роман барысында ол биік, жіңішке және сарғыш бола түседі, соңында Коралиннің анасына физикалық жағынан аз ұқсайды, бұл оның метаморфозаға қабілетті екенін көрсетеді. Ол жаратуға емес, тек көшіруге, бұрмалауға және нағыз әлемнен нәрселерді өзгертуге қабілетті. Ол балаларды жинап алады, оларды ақыр соңында жою деңгейіне дейін жақсы көреді, олардың жандарын алады, сондықтан олар оның әлемінен кете алмайды және олар өлгенше оларға қамқорлық жасайды, бірақ кейін олардың бақыты мен қуанышын сезінгісі келеді. Басқа Әке – Белдамның Мистер Джонс бейнесінде жасаған туындысы, Басқа Әке Коралинді Басқа Әлемде қалуға алдауға көмектеседі. Нағыз әкесі сияқты, ол кабинетте отырады және күндіз ол жерде отырады, Коралинмен ұзақ сөйлеспейді. Ол жұмыс істемейді, тек кабинетті алып отырады және Белдамның ықпалысыз Коралинмен сөйлесуге рұқсат етілмейді. Ол Коралиннің нағыз әкесіне қарағанда көңілдірек көрінеді және Коралиннің алдында әрқашан көңілді және қызықты болуға тырысады. Шын мәнінде, Басқа Әке қайғылы және біршама жүйкелі. Белдам оны Коралинге тым көп ашқаны үшін жазалайды – ол оны жұмсақ, қамырлы, құрт сияқты жаратылысқа айналдырады және Басқа Әкеге Коралинді тұзаққа түсіруді бұйырады, сондықтан ол өзінің сынағын жеңе алмайды. Ол оған зиян келтіруден бас тартқанын білдіреді, бірақ Белдамның бұйрықтарына қарсы тұра алмайды. Апрель Спинк пен Мириам Форсибл – Коралиннің төменгі қабатта тұратын зейнеткер актрисалар. Олар көптеген қартайған шотландтық терьерлеріне ие және театр жаргонында сөйлейді, көбінесе актриса ретіндегі даңқ күндерін еске алады. Басқа Әлемде олар жас және антропоморфты иттердің алдында үздіксіз өнер көрсетеді. Бобо мырза – Коралиннің үстіндегі қабатта тұратын зейнеткер цирк артисі және ол әдетте "Жоңайған қарт кісі" деп аталады. Кітап барысында ол тышқандарды тышқан циркінде өнер көрсету үшін жаттықтыратынын және көбінесе олардан Коралинге хабарлар жеткізеді. Оның Басқа Әлемдегі әріптесі егеуқырларды жаттықтырады және егеуқырлардан жасалған. "Аруақ балалар" – үш баланың, екі қыз бен бір ұлдың рухтары, олар Белдамның бұрынғы құрбандары болған. Ұлдың беті кір және қызыл шалбары бар екені айтылған. Қыздардың бірі қоңыр шашты, қызғылт көйлек және қызғылт юбка киген. Екіншісінің қоңыр қалпағы және қоңыр көйлегі бар. Олар Коралинге дейін әр түрлі уақытта Белдамның тұзағына түсіп, айнаның артындағы қараңғы кеңістікте тұрады. Олар өздерінің жандарын қайта алғаннан кейін, өлімнен кейінгі өмірге кетеді.

Графикалық роман

2008 жылы П. Крейг Рассел жасаған графикалық романның бейімдемесі, Тодд Клейн әріптеген және Лаверн Киндзерски түс салған нұсқасы жарық көрді.

Фильм

Анимациялық студия «Лайка»ның көмегімен режиссер Генри Селик 2009 жылы тоқтаулы анимациялық фильмін шығарды, ол көптеген сыншылардың мақтауына ие болды және кассада орташа табысқа жетті. 82-ші «Оскар» марапаттау салтанатында фильм «Үздік анимациялық фильм» номинациясына ұсынылды, бірақ «Пиксар» студиясының «Жоғары» фильміне жеңіліп қалды. 2009 жылғы фильмде бірнеше айырмашылықтар болғанымен, ол кітаптың түпкі сюжетіне салыстырмалы түрде адал болып сақталады. Фильмде Коралиннің шашы қысқа көк түсті және бетінде шек бөрткендері көрсетілген. Фильмде Уайборн "Уайби" Ловат есімді жаңа кейіпкер қосылды, ол Коралинмен бір жастағы ұл, алғашқыда Коралинды жиі мазалағанмен, уақыт өте келе олар бір-біріне жақындасып кетеді. Басқа әлемде оның көшірмесі сөйлей алмайды, бірақ Коралиннің серігі болып табылады және ол Коралинге Басқа әлемнен қашуға көмектескенде Басқа анадан жазаланады. Фильмнің соңында Коралин Уайбиге әжесіне кішкентай есіктің артында не барын айтуға көмектеседі. Уайбидің әжесінің қарындасы – Белдамға құрбан болған жетім балалардың бірі.

Театр

Стивен Мерриттің музыкасы мен өлеңдері, ал Дэвид Гринспеннің пьесасы негізіндегі театрлық қойылым 2009 жылдың 6 мамырында MCC Театры мен True Love Productions қойылымдарымен Off Broadway сахнасында, The Lucille Lortel Theatre-де тұңғыш рет көрсетілді. Тоғыз жасар Коралин рөлін ересек актриса Джейн Хоудишель, ал Басқа ана рөлін Дэвид Гринспен ойнады.

Пародиялар

Коралин "Симпсон" сериалының "Үркінішті үй XXVIII" сериясының "Коралиса" бөліміне шабыттандырды, ол 2017 жылдың 22 қазанында көрсетілді. Нейл Гейман Симпсонның мысығы, Snowball V дауысын сомдады.