Швецияның жағалау қорғаныс кемесі "Äran"

Кіріспе

HSwMS Äran (швед тілінде: "Құрмет") – шведтердің бірінші сыныпты жағалау қорғаныс кемесі (Pansarskepp). Аран класының кемелері бірдей негізгі қарулармен жабдықталған, бірақ қосалқы қару-жарақтарының орналасуымен ерекшеленді. Кеме 1901 жылы Густав V шампан бөтелкесін кеменің мұртына тигізіп, суға түсірілді. Бұл рәсімді кеменің үстінде шарап сындыруды діни қағидаларға қайшы санаған наразылықтардан кейін соңғы рет өткізілді. Соғыс кемесі Бірінші дүниежүзілік соғыста бейтараптық патрульдерінде қызмет етті және 1932 жылы қарап қалғаннан кейін зақымдалды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін кеменің қару-жарағының тозуы анықталды, ал 1939 және 1940 жылдары кеменің әуе шабуылына қарсы қорғаныс қабілетін арттыру үшін қосымша қарулар орнатылды. Соғыстан кейін швед теңіз күштері барлық жағалау қорғаныс кемелерін қолдан шығаруға шешім қабылдады. Әран 1947 жылы қызметтен босатылып, 1951 жылы мақұлдауға сатылды, кеменің соңғы бөліктері 1968 жылы суға батты.

Жобалау және әзірлеу

1880 және 1905 жылдар аралығында швед теңіз күштері Ресей императорлық теңіз күштеріне қарсы тұру үшін 12 жағалау қорғаныс кемесін құрады. Бұл, негізгі қару-жарақты сақтай отырып, жасалған жаңа үлгі болды, бірақ қорғанысын және ату бұрыштарын жақсарту үшін қосалқы қару-жарақ мұнараларға орнатылды. «Äran» – осы класс кемелердің жетекшісі болды. Алғашында швед тілінде бронекатерлер (pansarbaater) деп аталған кемелер, 1920 жылдары бронекөлiк кемелерi (pansarskepper) деп қайта жіктелді. «Äran» кемесінің жалпы ұзындығы және су сызығы бойынша өлшенген ұзындығы, ені және максималды су астындағы тереңдігі болды. Қалыпты орын ауыстыру салмағы болды, бірақ 1912 жылы орын ауыстыру салмағы туралы хабарламада көрсетілген. Сегіз «Yarrow» қазандығы «Motała AB» компаниясы жасаған үш кеңейімді бу машинасына бу жіберді, ол екі шпиндельді қозғалтатын және жобалық жылдамдығы бар еді. Екі түтік орнатылған. Кемеде көмірдің толық жүгі бар еді, бұл жобалық ауқымды қамтамасыз етті, жылдамдығында. Теңіз сынақтары кезінде, 1902 жылдың 21 тамызында, кеме жылдамдыққа жетті. Кеме экипажында 285 офицер мен сарбаз болды, кейіннен саны 301-ге дейін артты. Қару-жарақтың құрамына кеме ортасының бойында орналасқан екі бір «Bofors» зеңбірегі кірді, біреуі алдыңғы, екіншісі артқы бөлікте. Әр зеңбіректің салмағы және оқтың бастапқы жылдамдығымен оқ атуға мүмкіндігі болды. «M1894» деп аталатын орнату электрлік айналу және қолмен көтеру жүйесін қолданды. Екінші деңгейдегі қару-жараққа кеме ортасындағы мұнараларға жеке орнатылған алты «Bofors» зеңбірегі кірді. Бұл зеңбіректердің нақты калибрі және салмағы болды, олардың оқтық жылдамдығымен оқ атуға болатын. «M1899» орнатуы қолмен айналдырылып, көтерілді. Кемеде сонымен қатар, сегіз бір «Bofors» зеңбірегі және екі «Elswick» су асты торпедалық түтігі, торпедаларға арналған болды. Зардапқа қарсы қорғанысқа кеменің ортасынан өткен ұзындығы бар брондалған белдеу кірді, оның қалыңдығы ортасында болды. Ол қаттыланған «Krupp» бронясынан жасалған, арқасында теректің қабаттары бар. Басты қару-жарақ барбеттермен қорғалған, олардың қалыңдығы болды, ал мұнаралардың алдыңғы беті қалың, ал қалған бөліктері қалың болды. Екінші деңгейдегі қару-жарақ никельді болаттан жасалған бронямен қорғалған барбеттерге орнатылды, мұнаралардың алдыңғы беті қалың, бүйірлері қалың және төбесі қалың болды. Басқару мұнарасы бронямен қорғалған. Белдеуге перпендикуляр орналасқан палуба бронясының қалыңдығы болды. Төрт іздеу шамдары орнатылған. 1906 жылы қашықтық өлшегіш орнатылды.

Between 1880 and 1905 the Swedish Navy launched 12 coastal defence ships, to counter the Imperial Russian Navy. The was a development of retaining the same main armament but with the secondary armament mounted in turrets to improve protection and angles of fire. Äran was the lead of the class. Originally designated armoured boats (pansarbaater) in Swedish, the vessels were reclassified as armoured ships (pansarskepper) in the 1920s. Äran had an overall length of and measured at the waterline, a beam of and a maximum draught of Normal displacement was although, in 1912, displacement was reported as Eight Yarrow boilers fed steam to two sets of triple expansion steam engines provided by Motała AB and rated at driving two shafts, giving a design speed of Two funnels were fitted. A full load of of coal was carried, which gave a design range of at During sea trials, on 21 August 1902, the vessel achieved at The ship had a complement of 285 officers and ratings, later expanded to 301. Armament consisted of two single Bofors guns mounted in turrets on the ship's centreline, one fore and the other aft. Each of the guns weighed and could fire a shell at a muzzle velocity of The mounting, designated M1894, used electric training and manual elevation. Secondary armament consisted of six Bofors guns mounted singularly in turrets amidships. These guns, which had an actual calibre of and weighed , could fire a shell at a muzzle velocity of The M1899 mounting was manually trained and elevated. The ship was also armed with a tertiary armament of eight single Bofors guns distributed around the superstructure and two submerged Elswick torpedo tubes for torpedoes. Armour included a long armoured belt that was thick amidships. It consisted of surface hardened Krupp armour backed by of teak. The main armament was protected by barbettes were thick and turrets having an armouted face thick and the remainder thick. The secondary armament sat on barbettes protected by nickel steel armour, the turrets having a face thick, sides thick and a roof thick. The conning tower was protected by armour. Flat to the belt was deck armour that was thick. Four searchlights were carried. A rangefinder was fitted in 1906.

Құрылыс және мансап

"Äran" кемесі 1898 жылғы 12 қазанда Гетеборгтегі Линдхолменс кеме құрылысшылық зауытында 2 698 000 швед кронына тапсырылды. Бұл – "қадір-қасиет" деп аударылатын атаудың екінші кемесі. 1899 жылы қадасы салынып, 1901 жылғы 14 тамызда суға түсіріліп, 1902 жылғы 7 қыркүйекте құрастырылуы аяқталды. Кеменің тапсырылуы үш айға кешіктірілді, себебі 1900 жылғы 23 қаңтарда кемені флагмандық кеме ретінде жабдықтау туралы шешім қабылданды, сондықтан флагман офицері мен осы қызметтегі қажетті құрам үшін қосымша жайлар жасалды. Густав V кемеге шампан бөтелкесін сындырып суға жіберді. Бірақ, кемеде шарапты сындыру – діни қағидаға қарсы екен деген дін қызметкерінің наразылығынан кейін бұл рәсім тоқтатылды. Кеме Карлскронадағы жағалау қорғаныс флотына қосылды. 1906 жылғы 19-24 тамыз аралығында кеме швед әскери-теңіз күштерінің басқа кемелерімен бірге Гетеборгта адмирал Дей Босанке басқаратын британдық крейсерлік эскадрильясын күтіп алды. 1914 жылы күрделі жөндеуден өткен соң, кеме Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швецияның бейтараптығын сақтау үшін елдің сауда жолдары мен кеме паркін қорғауға қатысты. 1932 жылғы 30 сәуірде соғыс кемесі Стокгольм архипелагында қағылып, рульдік механизмі зардап шегіп, кеме 90 градусқа бұрылды. Бір бөлімше суға батты, бірақ басқа зақымдар аз болды және экипаж көмексіз кемені құтқаруға қол жеткізді. Жөндеу жұмыстары екі аптаға созылды. Одан кейін, теңізде руль қайтадан сынды, соның салдарынан "Äran" тағы да жөндеуге жіберілді, бұл жолы Хёрсфьярденде. 1933 жылы кеме қызметтен босатылып, резервке қойылды. Екінші дүниежүзілік соғысқа қадам басқан 1939 жылғы қыркүйекте кеме қайтадан қолданысқа енгізілді. Қару-жарақтың сараптамасы оның тозуға ұшырағанын көрсетті. Атап айтқанда, күндізгі қашықтығы белгілі болған, бірақ түнгі уақытта ғана қолданылатын негізгі қару-жарақтар қазіргі заманғы неміс және кеңес қаруларынан оқшау қалуы мүмкін екені анықталды. Қозғалтқыштар нашар жағдайда болды, кеме жоғары жылдамдыққа шыға алмады. Күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді, оның барысында үш оқ-дәрілік артиллерия төрт "Бофорс" зениттік артиллериясымен алмастырылып, екі "Бофорс" әуе шабуылына қарсы пулеметі қосылды. Келесі жылы торпедалық түтіктер алынып тасталды және екі "Бофорс" зениттік-ұшаққа қарсы қондырғысы орнатылды. Соғыс кемесі Аланд аралдарындағы эскадрильяға қосылып, көп ұзамай Карлскронаға оралды. 1942 жылы кеме қызметтен босатылып, корпусы қайта жабдықталды және жүзбелі казарма ретінде пайдаланылды. Соғыстан кейін Швеция жағалау қорғаныс кемелерінің барлық флотын зейнеткерлікке шығаруды шешті. 1947 жылғы 13 маусымда "Äran" кемесі қызметтен шығарылды және 1951 жылы Карлскронаның "Marinverkstaderna" компаниясына сатылып, бөлшектелді. Кеме жартылай кесіліп, корпусының бір бөлігі Фалькенберг маңында понтон ретінде қайта пайдаланылды. Бұл кеме 1968 жылғы 1 қарашада тереңдігі белгісіз суға батты.

Äran was ordered from the Lindholmens shipyard in Gothenburg, on 12 October 1898 at a cost of SEK 2,698,000. The ship was the second of the name, which can be translated "honour", in service with the navy. Laid down in 1899, the ship was launched on 14 August 1901 and completed on 7 September 1902. Delivery had been delayed by three months because, on 23 January 1900, it had been decided to equip the vessel as a flagship, so additional accommodation was fitted for a flag officer and the attendant staff required to serve in this role. Gustaf V launched the ship by breaking a bottle of champagne on her bow. However, complaints from a prelate that breaking wine of a ship was sacrilegious meant that this was the last time this ceremony was performed. The ship was commissioned into the coastal defence fleet based at Karlskrona. Between 19 and 24 August 1906, the vessel joined sister ship and other ships of the Swedish Navy to host the British Cruiser Squadron under Admiral Day Bosanquet at Gothenburg. After a refit in 1914, the ship served during the First World War protecting the nation's trade routes and shipping fleet due to Sweden's neutrality in the war. On 30 April 1932, the warship ran aground in the Stockholm Archipelago, damaging the steering gear so badly that the ship slewed 90 degrees. One of the compartments flooded, but otherwise damage was minimal and the crew managed to release the vessel without assistance. Repairs took two weeks to complete. Shortly afterwards, the rudder broke in high seas and Äran was once again repaired, this time at Hårsfjärden. The ship was decommissioned and placed in reserve in 1933. At the cusp of the Second World War, on September 1939, the ship was recommissioned. An assessment of the weaponry found it was outdated. Particularly, it was considered that the main armament, which had a daytime range of but only at night, would be easily outranged by modern German and Soviet guns. The engines were in poor condition, with the vessel incapable of exceeding The anchor chain and other equipment was also tired and needing replacing. A refit was undertaken, in which the tertiary artillery was replaced by four Bofors and two Bofors anti aircraft guns added. During the following year, the torpedo tubes were removed and two Bofors anti aircraft were added. The warship joined the squadron at Åland, returning to Karskrona before long. In 1942, the ship was decommissioned, hulked and redeployed as a floating barracks. After the war, Sweden decided to retire the whole fleet of coastal defence ships. On 13 June 1947, Äran was taken out of service and, in 1951, was sold to Marinverkstaderna of Karlskrona to be broken up. The vessel was partially cut up, some of the hull being repurposed as a pontoon near Falkenberg. This sank on 1 November 1968 at a depth of .