Оңтүстік Йоркширдің сулы-батпақты қорығы: Ескі Торғай

Кіріспе

Ағылшын ылғалды жерлер табиғи қорығы RSPB Dearne Valley Old Moor – Оңтүстік Йоркширдің Барнсли қаласына жақын, Dearne аңғарында орналасқан ылғалды жерлер табиғи қорығы. Оны Құстарды қорғау жөніндегі корольдік қоғам (RSPB) басқарады. Қорық A633 және A6195 тас жолдарының қиылысында орналасқан және Транс Пеннин жолымен шектеседі. Жергілікті жердегі көмір өндіру тоқтатылғаннан кейін Dearne аңғары өнеркәсіптік пайдаланудан кейін тасталып кеткен аймаққа айналды. Жақын маңдағы ластанған учаскені жабу үшін топырақ алынып, Old Moor батпақ жерлерін құруға жағдай жасалды. Old Moor ащы құстар, лапвингтер, қызыл аяқ құстар және қасқыр құстар сияқты көбейетін құстар мен қыстайтын алтын құстарға арналған орта ретінде басқарылады. 2015 және 2016 жылдары жазда шақыратын еркек кішкентай ащы құс кездесті. Құстардың ішінде ағаш қарғаларының шағын колониясы және Ұлыбританияның басқа аймақтарындағы саны азайып бара жатқан сазгүлдердің көп саны бар, бірақ бұл жерде жақсы өркендеп өседі. Барнсли қалалық кеңесі 1998 жылы ашылған қорықты құрды, бірақ RSPB 2003 жылы оның басқаруын өз қолына алып, Ұлттық лотерея мұра қорынан және басқа да көздерден қаржыландыру арқасында оны одан әрі дамытты. Қорық, жақын маңдағы басқа қорықтармен бірге, Dearne аңғарында жабайы табиғат мекендеу ортасын құруға бағытталған кең ауқымды жобаның бөлігі болып табылады. Бұл келушілерді, әсіресе отбасыларды тартуға арналған "Қалалық қақпа" нысаны. 2018 жылы қорыққа шамамен 100 000 адам келді. Қорық болашақта қорықтан тыс жаңа мекендеу орталарын құрудан және қолжетімділікті жақсартудан пайда көруі мүмкін, бірақ климаттың өзгеруі мен су тасқыны қорыққа қауіп тудыруы мүмкін.

Бейнелеу

Дирн аңғарының көп бөлігі көмірлі қабаттарға жатады, оның құрамында карбон кезеңінің құмтасы мен тақта тастары және көмір қабаттары бар. Аңғарларда өзендер арқылы келген құнарлы аллювий жиналған, ал құмтастар кең су тасқынынан кесілген төбелі жоталарды құрайды. Бұл аймақ ежелгі заманнан бері үздіксіз қоныстандырылып келеді, ал ауылдар кем дегенде саксон дәуірінің соңынан бастап су тасқынынан жоғарырақ орналасқан құмтасты жоталарда дамыған. Аймақ 18 ғасырда Дирн және Доув каналының салынуымен қатар өнеркәсіптік дамуға ұшырады. Бұл канал Барнслиді Дон өзенімен және одан әрі байланыстырып, жергілікті көмір, құмтас және темір кенін қарқынды пайдалануға мүмкіндік берді. Келесі екі ғасыр бойы, әсіресе 1840 жылы теміржол келгеннен кейін, аймақ ауыр өнеркәсіп орталығына айналды. "Олд Мур" атауының шығуы архаикалық мағынадағы "батпақ" сөзімен байланысты болуы мүмкін, ол су тасқынынан гөрі өңдеуге қиын болған батпақты жерді білдіреді. 1757 жылға дейін ол Рокингем графына тиесілі ферма ретінде пайдаланылған. 1984 жылғы кеншілер ереуілі Ұлыбританиядағы шахталарды жабудың жалпы ұлттық бағдарламасының бастапқы белгісі болды, нәтижесінде 1993 жылға қарай Дирн аңғарындағы барлық шахталар жабылып, салада 11 000 жұмыс орны жойылды. Бұрынғы Уат Манверс шахтасының аумағы, оның ішінде кокс зауыты мен вагон депосы, Батыс Еуропадағы ең ірі құлаған жер ретінде қалды. Жер қатты ластанғандықтан, оны жаңадан өсіп келе жатқан ағаштар мен бұталарға жеткілікті тереңдікте таза топырақпен жауып қалпына келтіру қажет болды. Бұл үшін жақын орналасқан Олд Мурдан материал алынып, сол жерде жаңа сулы-батпақты жер құрылды. WWT сол кезде Лондон сулы-батпақты жер орталығында жұмыс істеп, екі ірі жобаны жүзеге асыруға жеткілікті ресурсы болмағандықтан Олд Мур жобасынан бас тартты. 2000 жылға қарай қорыққа жылына 10 000 адамнан астам келуші келді, бірақ 2003 жылы RSPB басқаруға алғанға дейін қаржылық қиындықтарға тап болды. RSPB 1997 жылы бас тартудан кейін өз ұстанымын өзгертті, халықпен байланысқа көбірек мән берді және жаңа сулы-батпақты жерлерді құру және басқару үшін Қоршаған орта агенттігімен ынтымақтастыққа мүмкіндіктерді арттырды. Қоршаған орта агенттігінің, жергілікті кеңестердің және басқа да ұйымдардың көмегімен RSPB келесі он жылда аймақтағы жер көлемін үш есеге арттырды, ал басқа да табиғатты қорғау ұйымдары қорықтарды құрып, жақсартты. Оларға Қоршаған ортаны қорғау, тамақ өнімдері және ауыл шаруашылығы министрлігі (DEFRA), жергілікті кеңестер, Natural England, Қоршаған орта агенттігі, Орман шаруашылығы комиссиясы, Йоркшир су компаниясы, RSPB және бірнеше жергілікті табиғатты қорғау қайырымдылық қоры кіреді. DVLP Heritage Lottery Fund қолдауымен жүзеге асырылады, ал басқару жауапкершілігі Барнсли кеңесінің мұражайлар және мұражайлық қызметтеріне жүктелген. Серіктестіктің міндеттеріне өнеркәсіптік мұра орындарымен қатар жергілікті қоршаған орта да кіреді, ал 2014–2019 жылдарға арналған қаржыландыру көлемі 2,4 миллион фунт стерлингті құрады, оның 1,8 миллионы Ұлттық лотереядан бөлінді. 2020 жылдың қазан айында Олд Мур BBC телеарнасының "Күзгі күзет" бағдарламасының түсірілім алаңына айналды, осы бағдарламаны жүргізуші Джиллиан Берк қатысты.

Most of the Dearne Valley area lies on the coal measures, comprising Carboniferous sandstone and slate with seams of coal. The valleys contain fertile alluvium deposited by their rivers, and the sandstone forms rolling ridges cut by the broad floodplains. The area has been settled continuously since prehistoric times, with villages developing on the drier sandstone ridges above the flood plain from at least the late Saxon period. and the area became heavily industrialised in the 18th century with the arrival of the Dearne and Dove Canal. This connected Barnsley to the River Don and beyond, aiding the intensive exploitation of the locality's coal, sandstone and iron ore. Over the next two centuries, especially following the arrival of the railway in 1840, the area became dominated by its heavy industries. The name Old Moor may derive from an archaic meaning of moor, referring to a marshy area that was more difficult to cultivate than the alluvium of the flood plain. It had been enclosed as a farm by 1757, when it was owned by the Marquess of Rockingham. The miners' strike of 1984 was the first sign of a national programme of pit closures in the UK that led to all the Dearne Valley mines being closed by 1993, with the loss of 11,000 jobs in the industry. About of the former Wath Manvers Colliery, including a coking plant and marshalling yard, was left as the largest derelict site in western Europe. The ground was heavily polluted and needed to be restored by covering it with clean soil deep enough for trees and scrubs to become established. To achieve this, of material was removed from the adjacent Old Moor, thereby creating a new wetland at that site. The WWT was at that time also working on its London Wetland Centre, and pulled out of the Old Moor project since it lacked the resources to cope with two large projects. By 2000, the reserve had only 10,000 visitors annually, and was making a financial loss before being taken over by the RSPB in 2003. The RSPB had changed it its position since its refusal in 1997, with a greater emphasis nationally on engaging the public, and more opportunities to work with the Environment Agency to create and manage new wetlands. With help from the Environment Agency, local councils and others, the RSPB tripled its land holding in the area to in the next ten years, while other conservation bodies also created and improved reserves. which include the Department for Environment, Food and Rural Affairs (DEFRA), local councils, Natural England, The Environment Agency, the Forestry Commission, Yorkshire Water, the RSPB and several local conservation charities. The DVLP is supported by the Heritage Lottery Fund and its administration is the responsibility of Barnsley Council's Museums and Heritage Service. The partnership's remit includes industrial heritage sites as well as the local environment, and its funding for 2014–2019 was £2.4 million, of which £1.8 million was from the National Lottery. In October 2020, Old Moor was one of the sites from which the BBC Television programme Autumnwatch was broadcast, hosting presenter Gillian Burke.

Кіру және құрылғылар

Old Moor M1 тас жолынан шамамен орналасқан, ал оған Manvers Way (A633) тас жолы арқылы кіруге болады, A6195 Dearne Valley Parkway түйісінен шығысқа қарай. Ең жақын теміржол стансалары Уомбвелл мен Суинтон, екеуі де шамалы алыс жерде. Автобустар сирек келеді, бірақ велосипедшілер Транс Пеннин жолынан – резерваттың оңтүстік жиегімен өтетін ұзақ қашықтыққа арналған жолдан – резерваттың автотұрағына көпір арқылы келе алады. Old Moor "Қалалық қақпа" деп аталған RSPB нысаны ретінде жоспарланған, оның ойын алаңы, кафе балконы және балалардың танысу аймағы келушілерді қызықтыру үшін жасалған. Онда тоғыз құс бақылау пункты және экрандар, сондай-ақ фотографтарға арналған көлдік суы бар жасырылған бақылау пункты бар. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, резерватты жылына шамамен 100 000 адам басып өткен.

Нысан 100 кВт биомасса конвертерін қуаттандыру үшін ағаш пеллеталары мен жоңқаларын пайдаланады, ол нысандағы бес ғимаратқа ыстық су және жылу береді.

Менеджмент

Деарн аңғарының барлық кешенін басқаруда басты назар оның негізгі тіршілік ету орындарына аударылады: ылғалды жайылымдар, ашық су және қамыс тоғайлары. Алғашқы қамыс 1996 жылы Ескі Моорда отырғызылғанмен, олардың қалыптасуы баяу болды, себебі жоғарғы топырақ қазылып алынып, тек қатаң, құнарсыз сазды топырақ қалды. Blacktoft Sands RSPB қорынан құнарлы лай әкелуге көмектесті, бірақ қамыс әлі де тығыз блоктардың орнына жолақтармен өседі. Қамыс тоғайлары піскен кезде жаңа өсімді ынталандыру үшін кесіледі және жеке-жеке суаруға болатын төрт бөлікке бөлінеді. Деарн аңғары – Ұлыбритания үкіметінің 2010 жылғы сэр Джон Лоутонның «Табиғатқа орын беру» есебіне жауап ретінде құрылған 12 Табиғатты жақсарту аймағының (NIA) бірі. Деарн аңғарын кең ауқымды ландшафттық тұрғыдан басқару жоспарлары басқа ылғалды жерлер қорымен координациялауды қамтиды. RSPB қазірдің өзінде бес кішірек учаскеге басшылық етеді: олар – Ескі Моорға жақын орналасқан Болтон Ингс және Жипси Марш, сондай-ақ Адвик Уошлендс, Вомбвелл Ингс. Ескі Моорда жаңа қамыс тоғайларын құрудан басқа, 2010 және 2016 жылдар аралығында 23 000 шағын балық енгізілді, олардың көп бөлігі – балықтар мен естік сияқты, құтанды бітіретін түрлер. Бұл жоба балық биомассасын жиырма есеге арттырды. Жақында кеуектілер мен қарақұйрықтар осы аймақты мекендеді, ал үш жұпқа дейін суыржан көбейді. 2015 жылы – қараторғай, ал 2014 жылы – қара тұңғыш байқалды.

Басқа жануарлар мен өсімдіктер

Бұл қорықта сирек кездесетін сүтқоректілердің ішінде кіші түнекті жарғақтар мен су құсқындары бар, ал су құбырлары қазір таза болған өзендерге қайта оралды. Жылғы шөпте кездесетін ерекше өсімдік шырышы Subanguina graminophila нематодасынан пайда болады. Сирек кездесетін өсімдіктерге сары бадамжан және түкті құстың аяғы кіреді. Жазда батпақты орхидеялар шөпте гүлдейді.

Жергілікті орта жақсарған сайын қосымша оң әсерлер туындауы мүмкін, қорықтан тыс жерлерде жаңа мекендеу орталары құрылып, қолжетімділік артады. DVLP жүргізген сауалнама көрсеткендей, респонденттердің 44%-ы жергілікті жануарлар қорықтарына баруды ұнататынын, ал тағы 17%-ы су жолдары мен көлдерді атап өтті. Деарн аңғарының қандай жері ұнайды деген сұраққа жауап берушілердің 35%-ы табиғат пен жануарлар әлемін ұнататынын айтты. Олд Мурдың жетістігі Лондонның шығысындағы Рейнхэм батпақтарында, Оңтүстік Уэльстегі Ньюпорт батпақтарында және Тисидтағы RSPB Saltholme қалаларына жақын орналасқан ұқсас RSPB қорықтарының құрылуына себеп болды.