Кіріспе

Кайзерстюль (,) – Германияның оңтүстік-батысындағы Баден-Вюртемберг штатындағы төбелер тізбегі, ең биіктігі шамамен . Бұл төбелердің пайда болуына вулкандар себеп болған және олар штаттың оңтүстік-батысында, Эммендинген және Брейсгау-Хохшварцвальд округтерінде орналасқан. Табиғи аймақтар бойынша ол Жоғарғы Рейн жазығының бір бөлігі деп есептеледі.

Атауы

"Кайзерстуль" атауы 994 жылғы 22 желтоқсанда Сасбах маңында сарай өткізген король Отто III-ге байланысты деп саналады. Осыдан бастап, бүкіл төбелік қатар Кенигсштуль – Патша отырғышы деп аталды. 996 жылғы мамыр айында Отто III император болып жарияланды, ал Патша отырғышы ақырында Император отырғышы – "Кайзерстуль" атанды. Сенімді дереккөздерде "Кайзерстуль" атауы алғаш рет 1304 жылы кездеседі, сондықтан тарихшылар "Кайзерстуль" термині 13 ғасырға дейін пайда болмаған деп болжайды.

Орналасқан жері

Кайзерстуль Оңтүстік Баденде, негізінен Брайсгау Хохшварцвальд ауданында орналасқан. Дегенмен, кішігірім солтүстік бөлігі Эммендингенге жатады. Жоғарғы Рейн жазығында, Фрайбург қаласынан солтүстік-батысқа қарай шамамен 16 км қашықтықта, Рейн өзенінің шығыс жағасында және Дрейзамнан қысқа ғана қашықтықта батысқа қарай жатыр. Бюркгеймге жақын бөгеттен Рейн деңгейінен төмен (теңіз деңгейінен 179,5 м) 377 метрге дейін көтеріледі. Ең үлкен өлшемдерінде, солтүстік-шығыста Ригельге жақын Майклсбергтен оңтүстік-батыстағы Ирингенге жақын Форенбергке дейін, Кайзерстульдің ұзындығы шамамен 15 км-ді құрайды. Оның ең үлкен ені шамамен 12,5 км.

Геология

Үшінші кезеңдегі Кайзерштуль жанартауының қалыптасуы Жоғарғы Рейн алқабындағы жанартаулық қызметтің шегіне жеткен нүктесі және соңғы сатысы болды. Жанартаулық белсенділік бұрыннан, Бор дәуірінде басталған. Жанартаулық жер бедеріне күшті эрозияға ұшыраған жанартау тесіктері кіреді. Кайзерштуль – рифт аңғарындағы осы кезеңдегі жалғыз ірі жанартау. Геологиялық тұрғыдан Кайзерштульді екі бөлікке бөлуге болады: шөгінді және жанартаулық бөлік. Осы ерекшеліктерінің арқасында Кайзерштуль ең маңызды ұлттық геотоптардың бірі деп танылды.

Седименттік негіз

Кейзерстюльдің шығыс үштен бір бөлігін құрайтын көлденең шөгінді қабаттар Юра және Терциар кезеңдеріне дейін, яғни вулкандық қызметтен бұрын қалыптасқан. Маңызды стратиграфиялық шөгінділерге негізінен Ригель ауылының жанында табылған Хауптрогенштейн (жергілікті оолит) және Бётцингенге жақын орналасқан Пехельброннер Шихтен (Оңтүстік Германияның Скарпландтарындағы жергілікті терциар қабаттары) жатады. Жоғарғы Рейн жазығының қалыптасу кезінде Кайзерстульдің бұл бөлігі қоршаған аймаққа қарағанда аз көлбеу болғандықтан, «хорст» деп аталады. Геологиялық құрылымы және эскарптар тізбегі тұрғысынан Кайзерстуль жақын орналасқан Тюниберг, Нимберг және Фрайбург қаласының оңтүстігіндегі Шёнбергке ұқсас.

Жанартау қызметі

Петрологиялық тұрғыдан алғанда, Кайзерстюль вулканы сілтілі карбонатты тау жыныстарынан құралған. Орталық және батыс Кайзерстюльдің көп бөлігін құрайтын жанартаулық тау жыныстары шамамен 19-16 миллион жыл бұрын миоцен дәуірінде болған көптеген жанартаулық жарылыстардың нәтижесінде пайда болды. Олар шығыс Кайзерстюльдің шөгінді негізінің бір бөлігін жабады, осы себепті кейбір жерлерде негіздің минералдық құрамы өзгерген. Бұл контакттық метаморфизм процесінің қозғаушы күші температураның артуы болды. Көптеген кратерлерден тефра мен лава ағындарының кезекпен шығуы нәтижесінде күрделі стратовулкан қалыптасты. Көтерілген магманың бір бөлігі жер бетінің астында жанартаулық интрузиялар түрінде қатып, бүгін Кайзерстюльдің орталық бөлігін құрайды. Сонымен қатар, жоғары көтерілген фонолитті магма Шығыс Кайзерстюльдің шөгінді негізіне еніп кірді. Бұл жанартаудың бірнеше жүз метрі эрозияға ұшыраған.

Жанартаулық тау жыныстары

Барлық жанартаулық Кайзерстуль тау жыныстарынан тұрады, олар фельдспатоидты минералдар мен оливинді қамтиды және SiO2-мен толық қанықпаған. Жер бетіндегі магмалық тау жыныстарының көпшілігі леуциттік тефриттер, оларға бағынышты фонолиттер, лимбургиттер және оливиндік нефелиниттер (Сасбах маңындағы Лимберг тауында) кіреді, соңғысы Жер мантиясынан шыққан ксенолиттерге бай. Карбонатиттік игнимбрит пен лапилли жергілікті ерекшеліктері болып табылады; оларды Кайзерстульдің батыс бөлігіндегі кейбір жерлерде (Буркгеймге жақын Хенкенберг, Оберротвейльге жақын Кирхберг) кездестіруге болады. Орталық Кайзерстульдің субвулканикалық және интрузивті тау жыныстары – жарылған материалдың плутондық эквиваленттері (эссексит, карбонатит және ірі ұсақ түйіршікті фонолит). Геологиялық ғылымдардың халықаралық одағында ресми мәртебесі жоқ бірнеше жергілікті терминдер интрузивті тау жыныстарының түрлі нұсқаларын атау үшін қолданылған. Алтвогцбург пен Шелинген маңындағы біріккен карбонатит маңызды ғылыми қызығушылық тудырады. Бұл – силикатты емес, карбонатты магмалық балқымадан кристалдасқан сирек кездесетін жанартаулық тау жынысы. Құрамының ерекшелігіне байланысты, карбонатиттің магмалық табиғаты ұзақ уақыт бойы ұсынылмады және кейіннен күмәнді болып қалды. Балама түсіндірме бойынша, ол метаморфтық өзгерген шөгінді тау жынысы болуы мүмкін, оның мысалдары жақын жерлерде табылады. Тек 1950 және 1960 жылдары жүргізілген зерттеулер оның карбонатит екенін дәлелдеді; оның бір көрсеткіші – Кайзерстульдің батыс бөлігінде табылған жарылғыш карбонатиттерді анықтау болды. Карбонатитте ниобийге бай пирохлор қамтылған; 20-ғасырдың ортасында карбонатиттен ниобий алуға әрекеттер жасалды, бірақ оның мөлшері экономикалық тұрғыдан жеткіліксіз болып шықты.

Минералдар

Көптен бері Кайзерстюль сирек кездесетін минералдарымен мәшһүр. Мысалы, Лимберг (зеолиттер), Бадберг (карбонатиттер), Орберг және Фоберг кеніштері. Жақсы кристалдасқан минералдар көбінесе жанартау тастарындағы жарықтар мен қуыстарда табылады.

Лосс

Кейзерстюль бүгінде негізінен Квартерлік лосс қабатымен, нашар байланысқан шөгіндімен жабылған. Ол эрозия арқылы басқа тау жыныстарынан пайда болып, желмен тасымалданады. Кейзерстюльдегі, Рейн өзенінің Жоғарғы аңғарының барлық шеткі аймақтарындағы лосс – соңғы мұз дәуірінде қалыптасқан. Көп бөлігі өсімдік жамылғысынан айырылғандықтан, Рейн шөгінділерінен лосс үрленіп шықты. Содан кейін ол Кейзерстюльдегі перигляциалдық аймаққа (яғни мұзсыз, бірақ мұздықтармен қоршалған) шөгінді. Мұндағы басты процесс – қыраудың әсерінен тау жыныстарының ұсақталуы. Өсімдіктердің жоқтығынан желдің күші зор болды, ол ең жеңіл материалды алып, Кейзерстюль сияқты кедергілерге жинақтады. Шөгінді негізінен Кейзерстюльдің солтүстік-шығысында жүзеге асты, себебі жел оңтүстік-батыстан соқты. Шөгінді орнының биіктігі артқан сайын, шөгінді материалдың қалыңдығы азаяды. Кейзерстюльде лосс қабатының қалыңдығы 10 мен 40 метр аралығында өзгереді. Дегенмен, оңтүстік-батыста лосс шөгіндісі жоқ аймақтар да бар. Солтүстік Тас Ағаш Альпы – Кейзерстюль лоссінің негізгі көзі саналады. Тұнбаға боялған жолақ белгілі бір аралықпен емес, әртүрлі қарқындылықтағы кезеңдерде пайда болады. Ол жаңа материал ретінде дамыды. Әлсіз шөгінді кезеңінде үстіңгі материал әсерге ұшырап, кальций карбонаты шайылып кетті. Содан кейін ол төмен қарай сіңіп, кальций карбонатының конкреццияларын қамтитын ерекше топырақ горизонтын қалыптастырды. Кейзерстюль лосс топырағы интенсивті егіс шаруашылығына қолайлы, себебі ол жақсы ауа өткізгіштікке, жоғары су сақтау қабілетіне және жақсы механикалық қасиеттерге ие. Сонымен қатар, егіс шаруашылығының нәтижесінде терең, тар шатқал тәрізді жолдар пайда болды. Лосс уақыт өте дамығандықтан, су тасқынының алдын алуға да маңызды. Ол губка сияқты жаңбыр суын сіңіріп алып, бірте-бірте босатады. Алайда, жүзім шаруашылығы үшін үлкен террасалар салуға қолданылатын бульдозерлер лоссты қысып, осы қасиетін жояды.

Жалпы

Кайзерштуль – Германияның ең жылы аймақтарының бірі. Германияның оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан және таулардың қорғауымен жылы микроклиматқа ие, оған көбінесе Бургундия қақпасы арқылы соққан Батыс Жерорта теңізінен келген ауа әсер етеді. Атлантикалық ауа массалары температураны, әсіресе қыста, көтеріп, ал айналасындағы таулар жауын-шашынның көп бөлігін Кайзерштульден аулақ ұстайды. Сондықтан аймақта шамамен 2100 сағат күн сәулесі түседі және жылына 500 литрге жуық жауын-шашын жауады, ал жақын орналасқан Қара Орманда жылына 2000 литрге дейін жауады. Қыс қысқа және жұмсақ, бірақ әсіресе қаңтар айында жеңіл түнгі аяз болуы мүмкін. Күндер көбінесе ауа райының өзгеруімен салқыннан жұмсаққа дейін болады, соңғы жылдары осы кезеңде жауын-шашынның арту тенденциясы байқалады. Қар өте сирек жауады және егер жауса, көбінесе биік аймақтарда жиналады. Көктем әдетте ақпан айында басталады және аймаққа тән бадам гүлдерімен сипатталады. Ақпан мен мамыр аралығында 20 °C (68 °F) температурадан жоғары күндер көптеп кездеседі, сондықтан бұл елдегі ең жылы және күннөлді көктемдік климаттардың бірі болып есептеледі. Жаз (маусымнан қыркүйекке дейін) өте ыстық болуы мүмкін, температура жиі 35 °C (95 °F) жоғарылайды. Лосспен жабылған жанартаулық топырағы мен климаттық жағдайының арқасында бұл аймақ халықаралық деңгейде танымал шарап өндіруші өңір болып табылады. Соңғы онжылдықтарда жаз айларында жауын-шашынның азаюы байқалады. Күз қыркүйекте жылы немесе ыстық күйінде басталып, қараша айына қарай орташа есеппен 10-12 °C (50-54 °F) дейін суытады. Жылдың қалған бөлігі сияқты, оңтүстік орналасуы және Жерорта теңізінің тікелей әсері күзді де жылы және жағымды етеді, тіпті қазанның екінші жартысында температура 30 °C (86 °F) дейін көтерілуі мүмкін, бұл Германияның басқа аймақтарында сирек кездеседі. Шараптан басқа, жұмсақ климат каки, зәйтүн, інжір және банан сияқты сезімтал жемістер мен көкөністерді өсіруге мүмкіндік береді. Аймақ сонымен қатар Кайзерштульдің беткейлеріндегі ескі лава тастарында өсетін жабайы кактустарымен де әйгілі.

Флора мен фауна

Кейзерстюльдің климаты термофильді өсімдіктер мен жануарлардың мол болуын да түсіндіреді. Мысалы, Кейзерстюль – Еуропадағы орхидеялардың ең көп түрлері табылған жерлердің бірі, 30-дан астам түрі тіркелген. Жүзімдіктер арасында жабайы жүзім гиацинттері өседі, ал төбелерде ирис гүлдері құлпырады. Бұдан өзге, құм кесірткесі (lacerta bilineata) және дұға етуші мантис (Mantis religiosa) да осы жерде мекендейді – бұл түрлер негізінен Жерорта теңізі аймағында кездеседі. (Дегенмен, соңғы зерттеулерге сәйкес, құм кесірткесі Еуропа жасыл кесірткесінің (Lacerta viridis) аллоктонды түрі болуы мүмкін.) Жас дуал (Quercus pubescens) – ксерофит, әдетте Оңтүстік Еуропада ғана өседі, бірақ Кейзерстюльде де тірі қалуға қабілетті. Бұл түрдің таралуы үздіксіз емес, яғни оның табиғи мекенінен шалқап жатыр. Ол – мұз дәуірінен кейінгі жылы кезеңнің қалдығы, сол кезде Кейзерстюль айналасындағы климат әлдеқайда жылы болған. Жылы кезең аяқталғаннан кейін тек осы түрлер ғана сақталып қалды. Сонымен қатар, мамық құрттарының (Melolontha melolontha) саны да көп. Табиғатты қорғаушылардың қарсылығына қарамастан, мамық құрттары инсектицидтермен күресу арқылы бақыланады.

Қорғалатын аймақ

Кайзерстульдің орталығында, Шеллинген мен Оберберген Вогт Бургер аудандарының арасында және Айхштеттеннің шығысқа қарай шалғай орналасқан қауымдастығында екі тікелей көршілес табиғи қорғалатын аймақ (DCA) орналасқан: 1969 жылы құрылған, 65 гектар аумақты алып жатқан және көптеген сирек өсімдіктерге (мысалы, орхидеяларға) ие Бадберг DCA (DCA No. 81345) және 1989 жылы құрылған, 71,3 гектар көлемді Haselschacher Buck DCA (DCA no. 163542). Бұдан өзге, Кайзерстульде көптеген кішкентай қорғалатын аумақтар бар. Оның үлкен бөлігі, әсіресе орталық бөлігі, Кайзерстульдің фауна-флора мекендеу аймағына (FFH no. 7911 341) жатады.

Экономика

Кейзерстюль және оның төңірегіндегі аймақ – қарқынды шарап өндіріліп, өсірілетін өңір. Кейзерстюль шараптары өте жақсы беделге ие болды, ол қазір халықаралық деңгейде танылып жүр. Қолжетімді жердің көп бөлігі жүзімдіктермен жабылған. Олар шарап жасау кооперативтерінің бөлімдері ретінде, не жеке меншікте, не жеке шарап заводтарының иелігінде болады. Вулкандік топырақтардың арқасында жүзім өте жақсы өседі. Кейзерстюльде өсірілетін сорттар: Мюллер-Тюргау, Рислинг, Сильванер, Руландер, Көк Спетбургундер, Граубургундер, Ақ Бургундер, Гевюрцтраминер.

Көлік байланыстары

Кайзерштуль аймағы А 5 тас жолымен қамтамасыз етілген. Басты жергілікті жолдар – A5 тас жолын, аймақтың солтүстік бөлігін және француз шекарасын байланыстыратын L 113, сондай-ақ аймақтың оңтүстік бөлігін Франция шекарасымен, A 5 және Фрайбург қаласымен байланыстыратын B 31. Аймаққа Breisgau S Bahn да қызмет көрсетеді. Кайзерштуль темір жолы осы аймақтың шығысынан, солтүстігінен және батысынан өтеді, ал Брайсах темір жолы оңтүстігінен өтеді.

Жаяу жүру

Кейзерштульде жаяу жүруге көптеген мүмкіндіктер бар. Ең танымал жол – Солтүстік-Оңтүстік жолы (белгі: сары түстегі көк ромб) Эдингеннен Катариненберг және Тотенкопф арқылы, сондай-ақ Неунлиденнің Айрингенге қарай бағытталған жолы. Жол бойынан Қара орман, Жоғарғы Рейн аңғары және Вогез тауларына панорамалық көріністер ашылады. 2007 жылы әрқайсысы өзіндік тақырыбы бар сегіз жаңа жол ашылды. Олардың жалпы ұзындығы 140 км және Қара орман клубының қолданыстағы жол желісіне (белгі: ақ түстегі сары ромб) енгізілді. Осы арқылы желіге 430 жаңа жол көрсеткіші орнатылды. Ірі ақпараттық тақталар, жол картасымен және аймақ туралы мәліметтермен, орталық жерлерде орналасқан – мысалы, теміржол станцияларында, жолдармен немесе құрылыс аймақтары арқылы өтетін жерлерде. Әрбір жол өзінің түсімен ерекшеленеді, ал атаулары кіреберістерде және жол көрсеткіштерінде сәйкес келетін белгілермен көрсетілген. Жол бойындағы жергілікті көрікті жерлерді көрсету үшін тағы 120 кішкентай тақырыптық жолдар салынған. Бютцингендегі Брунненпфад (7 км) сияқты жергілікті жолдар жаңа тақырыптық жолдар желісіне қосылды. Neunlindenpfad (Солтүстік-Оңтүстік жолы): Айринген – Эдинген, 16,8 км. Steinkauzpfad: Васенвайлер – Ригель, 17,9 км. Wiedehopfpfad: Брайзах – Захбах/Лимберг, 31,5 км. Knabenkrautpfad: Брайзах – Бётцинген, 21,5 км. Kirschbaumpfad: Засбах – Ригель, 18,4 км. Katharinenpfad: Фогтсбург – Оберротвайль – Бахлинген, 12,6 км. Badbergpfad: Фогтсбург – Оберротвайль – Нимбург, 14,9 км. Bienenfresserpfad: Айринген – Кёнигсшафхаузен, 16,1 км. 2010 жылы сегіз тақырыптық жолға Кайзерштульпфад қосылды. Бұл жолға «Тамаша Германияның сапалы жолы» (Qualitätswanderweg Wunderbares Deutschland) деген арнайы мәртебе берілді. 21,7 км ұзындығы бар жол Нейнлинденпфадқа (Солтүстік-Оңтүстік жолы) бейімделген және Эдингеннен Эрль аңғары арқылы Катариненкапеллеге (Katharinenkapelle) дейін, Бадберг төбелері арқылы Эйхелспиц мұнарасына дейін, Фогельсанг өткелі арқылы Нейнлинден мұнарасына дейін, Эйхгассе арқылы Бикенсольге дейін және Кройцбук арқылы Лензенгассе арқылы Айрингенге дейін созылады.