Кіріспе

Белло (ˈbeʎo, ˈbeʝo) – Колумбияның Антиокия департаментіндегі қала және муниципалитет, департамент астанасы Медельин қаласының қалалық аймағы. Белло Антиокия департаментіндегі Абура алқабының метрополитен аймағының бір бөлігі. Солтүстік жағынан Сан-Педро-де-лос-Милагрос муниципалитетімен, шығысынан Копакабана муниципалитетімен, оңтүстігінен Медельин муниципалитетімен, батысынан Медельин және Сан-Херонимо муниципалитеттерімен шектеседі. Белло – Абура алқабының (Lang es) солтүстігіндегі даму орталығы, және Абура алқабының метрополитен аймағының (АМВА - Lang es) мүшесі ретінде, кейбір мемлекеттік қызметтер метрополитен аймағы үшін реттеледі. Муниципалитетке бірнеше лақап аттар бар: Империо дель Касике Никия (Касике Никия империясы), Куна де Марко Фидель Суарес ("Марко Фидель Суарестің алқабы"), "Сьюдад де лос артистас" ("Суретшілер қаласы").

Тарих

Ағылшын тілінде "әдемі" деген мағынаны білдіретін Белло 1676 жылы "Хато Виехо" деп құрылды. Кейіннен департамент өзінің атын Латын Америкасының ғалымы Андрес Белло (1781-1865) құрметіне Белло деп өзгертті. Беллоға 1913 жылы муниципалитет мәртебесі берілді, ол ресми түрде оны Антиокия департаментінің қалаларының біріне айналдырды. Белло Колумбияда "Суретшілер қаласы" деп те белгілі. Қазіргі мэрі – Карлос Алирио Муньос Лопес. 1541 жылдың шілдесінде Хорхе Робледоның маршал орынбасары Еронимо Луис Техело басқаратын әскерлер Лос-Абураның кең даласында "үйлері шашыраңқы топтарға бөлініп, үйлер жиынтырысын құрайтын" жергілікті шаруаларды тапты. Бұл әсіресе қазір Белло деп аталатын аумақты алып жатқан Никия қаласында байқалды. 1574 жылы испандық Гаспар де Родас Абура даласында "мал және ауыл шаруашылығы үшін жерлерді" құру мақсатымен Санта-Фе-де-Антиокия қалалық әкімдігінен жер сұрады, осылайша жаулауға азық-түлікпен қамтамасыз етуді көздеді. Оған "Asientos viejos de Aburrá" төбелерінен бастап, қазіргі Медельин қаласының орталығы орналасқан аймақ, соның ішінде Никия аумағы берілді. 1576 жылы Родас капитаны Испания коронасынан аймақты басқару құқығын алды, бұл аумақты мал қоралары, ранчолар және отарлар үшін пайдалануға рұқсат берді. 1613 жылдан бастап бұл аумақты кейінгі малдарынан ажырату үшін Хато-де-Родас немесе Хато-де-Абура деп атамай, Хатовиехо деп атауға көшті. Осы орайда отарлаушылар "жаңалықтарға қарсы тұрған асыл философия" ретінде түсінілетін рыцарлық қасиеттерін көрсетті. Осылайша олар өз шаруашылықтарын бедел мен асыл тегін көрсететін шіркеулермен безендірді, сондықтан Беллодағы колония "тұрақты шаршылар мен көшелер жүйесін қамтитын" негіз емес екенін болжауға болады. Хатовьехо бастапқыда Канделярия қаласы болғандықтан, ол ауыл емес еді. Салынған шіркеулер: Чикинкираның Анамыз (1653 ж.), Розарийдің Анамыз (1720 ж.), Сопетранның Анамыз (Мадерада, 1775 ж.) және Гуадалупенің Анамыз (Фонтидуэнода, 1761 ж.). Кейін бұл ғибадатханалар көшірілді немесе қиратылды, мысалы, 1788 жылы Розарийдің Анамыз шіркеуінің Хатовьехоғимараты қиратылды, оның орнына 1792 жылы Хатовьехо шатыры салынды, ол бүгінге дейін сақталған. Он сегізінші ғасырдың соңында, 1788 жылы Хатовьехо партия мәртебесіне көтерілді және Медельиндегі Нуэстра-Сеньора-де-ла-Канделярия қаласының юрисдикциясына берілді. Хатовьежодағы жерлер халықтың экономикалық қызметіне сәйкес ұйымдастырылды. "Calle arriba" (Жолдың үсті) және "Calle Abajo" (Жолдың төменгі жағы) деген сөздер жиі қолданылды. Аянт және Розарий шіркеуі орталық нүкте ретінде пайдаланылды. 1883 жылдың 28 желтоқсанында Антиокия штатының "Ciudadano Presidente" ауылдың атын Хатовьеходан Беллоға өзгертті, өйткені "Хато" атауы оларды жек көруге және қорлауға себеп болды, себебі хато – жануарларға арналған орын. Керісінше, Белло есімі "америкалық әдебиеттің ұлы патриархына қарағанда мәдениеттірек, лайықтырақ және құрметтірек" (Андрес Белло) болды.

География

Белло Анд тауларындағы Абура аңғарының бір бөлігін құрайды. Ол Медельин қаласының жанында, оның солтүстік шекарасында, Абура аңғарында орналасқан. Климаты жылы, жыл бойына жеңіл желдер соғады. Қаланың жалпы ауданы 142,36 км², оның ішінде 19,7 км² қалалық жер, ал 122,66 км² ауылдық жерді құрайды. Аңғардың жазық бөлігі толығымен құрылыспен жабылған, ал беткейлерінде қыжылдаған халқы көп. Аңғарды оңтүстіктен солтүстікке қарай ағатын Медельин өзені және оның 70 шақырымдық бойындағы 57 саласы кесіп өтеді. Қаланың қалалық бөлігі топографиялық тұрғыдан теңіз деңгейінен 1600 метрден 1400 метрге дейін еңкейген жазықтықтан тұрады. Белло аңғардың солтүстік бөлігінде орналасқан, ал қаланы қоршаған таулардың биіктігі 2500 метрден аспайды. Басты топографиялық ерекшелік – қаланың солтүстігінде орналасқан Серро Китасол (пирамида тәрізді тау, теңіз деңгейінен 2880 метр биіктікте) және оның сұлулығымен Беллоның қадағалаушы төбесі саналады.

Климат

Тропиктік аймақта орналасқандықтан, бұл қалада климаттық өзгерістер болмайды. Жауын-шашынның орташа мөлшері 1347 мм. Температура шөлден бастап суыққа дейін, содан кейін орташа белдеуге дейін өзгеретін климаттық аймақтармен анықталады, ең жоғары температурасы орташа есеппен жыл бойы 25,7 °C құрайды, құрғақ және ылғалды кезеңдер кезектесіп отырады және жыл бойы аңғармен соққан желдермен салқындатылады. Бұған қоса, аймаққа батысқа қарай Каука өзенінің төменгі аңғарларынан, ал шығыс және орталыққа қарай Магдалена өзенінен соққан пассат желдері әсер етеді, бұл қаланың төменгі бөлігінде және кейбір айналасындағы аудандарда ылғалдылықты және барометрлік температураны арттырады, жылудың тығыз қабатын құрайды. Нәтижесінде, Белло, Копакабана, Жирардота және Барбоса сияқты солтүстік муниципалитеттер Антиокияның астанасы Медельинге жақын болса да, одан жылырақ болады.

Қалалық аумақ

Абура алқабының метрополитендік аймағы – Абура алқабындағы 1,538 метр орташа биіктікте орналасқан әкімшілік-саяси бірлік. Аймақ 10 муниципалитеттен тұрады және Медельин өзені оны оңтүстіктен солтүстікке дейін кесіп өтеді. Өзен Кальдас қаласының оңтүстігінде басталып, Барбоса муниципалитетіне жақын солтүстікте Рио Порсе деп аталады. Бұл Колумбияда 1980 жылы құрылған алғашқы метрополитендік аймақ және халық саны бойынша Богота астаналық округінен кейін елдегі екінші ірі метрополитендік аймақ болып табылады. Он қаланың қалалық және ауылдық халқының жалпы саны 3 312 165 адамды құрайды. Абура алқабының метрополитендік аймағының негізгі қалалық аймағы алқаптың орталығында орналасқан және халық саны бойынша ең ірі төрт қаладан – Медельин, Белло, Итагуи және Энвигадодан тұрады.

Байланыс

Белло қаласында қоғамдық телефондардан бастап ұялы телефон желілеріне, кең жолақты сымсыз желілерге, интернет-орталықтарға немесе киберкафелерге, IP байланысына және тағы да басқалары сияқты барлық мүмкін телекоммуникациялық қызметтер қолжетімді. Бұл саланың жетекші компаниясы – EPM Telecommunications (UNE брендімен), жақында ана компаниясы Public Enterprises of Medellín (EPM) компаниясынан бөлінді. Сондай-ақ, Bello Cable, Bello Television телекоммуникациялық компаниясы, Богота телекоммуникациялық кәсіпорны (ETB), Telmex және Telefónica компаниялары да қатысады. Үш ұялы байланыс операторы бар, олардың барлығы бүкіл ел бойынша GSM технологиясын қолданады: Claro, Movistar (Telefónica) және ETB, EPM және Люксембургтің Millicom International Telecommunications компаниялары. Avantel компаниясы да муниципалитетте жұмыс істейді, гибридті ұялы және радио байланысын пайдаланатын магистральдық байланыс қызметін ұсынады. Қалада бірнеше телеарна бар, оның ішінде үш жергілікті арна – Telemedellín, Channel U және Televida (олар Valle de Aburrá аймағын қамтиды), өңірлік арна Teleantioquia және бес ұлттық арна: екі жеке – Caracol және RCN, және үш мемлекеттік – Canal Uno, Señal Institucional және Señal Colombia. Сонымен қатар, Cable Bello теледидар кабельдік жүйесінің TVN арнасы шамамен 80 000 үйге жетеді. Абоненттік теледидар компаниялары өз арналарын ұсынады. Қалада жергілікті және ұлттық таралыммен AM және FM радиостанцияларының көптеген түрлері бар, олардың көпшілігі Caracol Radio немесе RCN Radio басқарады, бірақ Todelar және Super сияқты басқа да тәуелсіз станциялар да бар. Беллода және Антиокияның қалған бөлігінде екі ірі газет таратылады: El Colombiano және El Mundo, екеуі де аймақтық деңгейде бай тарихқа ие. Сондай-ақ, El Tiempo және El Espectador газеттері де ұлттық таралыммен таратылады.

Білім

Беллода 111 білім беру мекемесі бар, оның 41-і мемлекеттік, 70-і жекеменшік. Осы мекемелерде 84 002 студент білім алады, оның 48 086-сы мемлекеттік, ал 35 916-сы жеке секторда оқиды. Метрополиялық аймақ бойынша жоғары білім беретін көптеген оқу орындары бар. Белло аумағында төрт мұндай мекеме орналасқан: Сан-Буэнавентура университеті, Uniminuto-ның Белло филиалы, Хайме Исаса Кадавид Колумбия политехникалық институтының бөлімшесі және Марко Фидель Суарес политехникалық институты.

Спорт

2010 жылға дейін қалада "Атлетико Белло" футбол командасы Колумбияның екінші кәсіби лигасы ("Примера Б") құрамында өнер көрсеткен. Кейін бұл команда "Атлетико Ювентуд" клубына сатылып, қазір құрылысы тоқтатылған.