Кіріспе

Тарихи корольдік сарайда өрт

1992 жылдың 20 қарашасында әлемдегі ең үлкен тұрғын қамал және британ монархтарының ресми резиденцияларының бірі – Уиндзор сарайында өрт шықты. Сарай көп зиян көріп, келесі бес жыл ішінде 36,5 миллион фунт стерлинг қаржыға Donald Insall Associates консервациялық архитектура фирмасы басқаратын жобада толықтай қалпына келтірілді. Бұл оқиға Елизавета II-нің табысына салық төлеуіне және бұрынғы монархтың тағы бір ресми резиденциясы – Бэкингем сарайының қалпына келтіру жұмыстарына қаржы жинау үшін жұртқа ашылуына әкелді. Бұл оқиға Елизавета II өзінің «annus horribilis» деп атаған жылдың бір бөлігі болды.

Алғашқы кезеңдер

Өрт Королеваның жеке шіркеуінде сағат 11:15-те, оған қарсы басылған жарық шамдарынан перде тұтанып кетті. Оқиға кезінде Патша үйінің қызметкерлері шіркеуде өнер туындыларын тексеріп отырды. Қамал өрт сөндіру бригадасының күзет бөлмесіндегі дабыл қақты, оны бас өрт сөндіру офицері Маршалл Смит басқарды. Өрттің орны қамалдың желілік картасындағы шам арқылы көрсетілді. Алғашқыда Брансуик мұнарасы жарықтанды, бірақ жарықтар тез арада жыпылықтап, от көрші бөлмелерге жылдам тарағанын көрсетті. Мемлекеттік пәтерлердің көп бөлігі дер кезінде өртеніп кетті. Жақын маңдағы бөлмеде жұмыс істеген құрылысшылар өрт сөндіру құралдарымен өртке қарсы күресуге тырысты. 9 метрлік перделер ақырында жерге құлап, жануын жалғастырды, ал қатысушылар шұғыл түрде шіркеуден картиналарды шығара бастады, бірақ қатты ыстық пен төгілген ұшқындар оларды сағат 11:32-де кетуге мәжбүр етті. Сағат 11:36-да Смит Рединг өрт сөндіру станциясының басқару бөлмесіне хабар беру үшін түймешікті басты. Содан кейін ол қамалдың жалпы өрт дабылын іске қосып, тікелей желі бойынша Корольдік Беркшир өрт сөндіру және құтқару қызметіне телефон соғып, «Виндзор қамалынан хабарласып тұрмын; Жеке шіркеуде өрт болды. Келісілгендей Төртбұрышқа келіңіздер» деді. Өртті сөндіру үшін су құбырынан 7 миллион литр су, су резервуары, бассейн, көл және жақын орналасқан Темза өзенінен су пайдаланылды. Қызметкерлер мен шеберлер қамалдың өрт сөндірушілері мен ерікті құтқарушыларға зардап шеккен пәтерлерден жиһаз бен өнер туындыларын, соның ішінде Ватерлоо палатасынан 46 метрлік үстел мен 37 метрлік кілемді қамалдың ат шабуына арналған мектебіне көшіруге көмектесті. Бұл ауқымды операция болды: 300 сағат, миниатюралар жинағы, мыңдаған құнды кітаптар мен тарихи қолжазбалар, Корольдік кітапханадан ескі шеберлердің суреттері сақталды. Өрт сөндірушілердің нұсқауымен, ауыр сандықтар мен үстелдер өз орнында қалды. Қалған заттар Солтүстік терраса мен Төртбұрыштағы үлкен брезенттерге орналастырылды, ал полиция қамалдың басқа бөліктеріне заттарды тасымалдау үшін елдің көптеген аймақтарынан ондаған жүк көліктерін шақырды. Патшаның өкілі Королеваның суреттерін сақтаған сақтаушының жүрек талмасына шалдыққандығы туралы ақпаратты жоққа шығарды. Бес өрт сөндіруші жеңіл жарақаттармен ауруханаға жеткізілді. 1820 жылдарға жататын Морел мен Седдон жасаған 5,49 метрлік сервант; бірнеше фарфор бұйымдары; бірнеше люстралар; Уиллис аспабы; және 1851 жылғы Ұлы көрменің Акстминстер кілемшесі жартылай өртенді. Сол кездегі Ұлттық мұра жөніндегі мемлекеттік хатшы Питер Брук бұл өртті ұлттық апат деп атады.

Туризм

Үш күн ішінде туристерге қамалдағы аумақтарға кіруге рұқсат берілді. Патшайым екі аптадан кейін резиденцияға оралды. Галерея мен Королева Мэридің қуыршақ үйі желтоқсанда қайта ашылды. Мемлекеттік пәтерлер 1993 жылы жаңа кабельдер тартылғаннан кейін қайта ашылды, барлық маңызды бөлмелер Пасхаға дейін ашылды, тек Сент-Джордж залы мен Үлкен қабылдау бөлмесі жабық қалды. Осылайша, мемлекеттік пәтерлердің он бес маңызды бөлмесінің он бірі ашық болды, ал екеуі ұзақ мерзімді қайта жаңартудан өтуде болды, ал тағы екеуі бұрын қираған.

Қаржыландыру

Бастапқыда қаланы қалпына келтіруге 60 миллион фунт стерлинг жұмсалады деп болжанған, бірақ соңғы құны 36,5 миллион фунт стерлингті құрады (1992 жылы 36,5 фунт стерлинг соңғы жылдары шамамен миллионға тең), ал қаланы кептіруге 10 жыл уақыт керек болды. Виндзор сияқты патшалық сарайлардың құны тым жоғары болғандықтан, оларды сақтандыру мүмкін емес. 1993 жылдың 16 ақпанында Королеваның банкі Куттс, қалпына келтіруге жұмсалатын қаражатқа жеке қайырымдастықтарды жинау үшін тәуелсіз қор құрылатынын жариялады. 1993 жылдың 29 сәуірінде келесі бес жыл ішінде қамал аумағына кіру үшін ақы алынатыны, ал Букингем сарайына кіру құны 8 фунт стерлинг болатыны және осы қаражаттар қалпына келтіру құнының 70% жабатыны хабарланды. Королева өзінің 2 миллион фунт стерлингін жұмсады және 1993 жылдан бастап табыс салығын төлеуге келісті, осылайша 1930 жылдардан бері осыны істеген алғашқы британ монархы атанды.

Жоспарлау

1994 жылдың 7 маусымында қалпына келтіру жобасының толық мәліметтері жарияланды. Корольдік үй шаруашылығы Дональд Инсалл Ассошиэйтс архитектуралық фирмасын қалпына келтіру жұмыстарын басқаруға тағайындады, ал Сиделл Гибсон Сент-Джордж залын қайта жаңартумен және жаңа Фонарь лоббиі мен жеке капелланың дизайнымен айналысты. Зақымдалған және қираған бөлмелердің жартысынан астамы, оның ішінде Мемлекеттік және Сегізбұрышты асханалар бастапқы күйінде қалпына келтірілуге тиіс болды. Сент-Джордж залының төбесі (төбесінде болатты нығайту арқалары бар) және Шығыс экраны, сондай-ақ Королеваның жеке капелласы мен Стюарт және Холбейн бөлмелері үшін жаңа эскиздер қабылданды. Дегенмен, тек Королеваның жеке капелласы мен бірнеше заманауи бөлмелер заманауи стильде қалпына келтірілді. Эскиздер Қалпына келтіру комитетіне ұсынылды, оның төрағасы Эдинбург герцогы Филипп, ал төраға орынбасары Уэльс принці Чарльз болды. Комитет құрамына Дэвид Огилви, 13-ші Эйрли графы (Лорд Чемберлен); Сэр Хейден Филлипс (Ұлттық мұра департаментінің тұрақты хатшысы); Норман Сент-Джон Стевас, Фосли лорды Сент-Джон (Корольдік көркемсурет комиссиясының төрағасы); Сэр Джоселин Стивенс (Англия мұрасының төрағасы); Франк Даффи (Британдық сәулетшілердің Корольдік институтының президенті); және үш жоғары сарай қызметкері кірді. Өрт, қаншалықты ауыр болса да, маңызды жаңа архитектуралық жұмыстарға мүмкіндік жасады. Кейбір адамдар бұл жобаның қиялы жетпейді деп сынағанмен, сәулетшілер ғимараттың тарихы мен сақталған құрылыс материалдарына сүйене отырып, жаңа жұмыстың готикалық стильде болуы керек деп ойлады.

Атқару

Мемлекеттік асхананың алтын жалатылған, ұзындығы 19 фут, сирек кездесетін раушан ағашы мен еменнен жасалған серванты алғаш рет 19 ғасырда Август Пугинмен жобаланды. Оны тек бірнеше фотосуреттер мен сипаттамаларды пайдалана отырып, Регбидегі Н. Е. Дж. Стивенсон қайта жасауға тура келді. Георгий залы мен Королеваның жеке капелласы үшін жаңа жобалар 1995 жылдың 24 қаңтарында Королева бекітті. Архитектор Джайлс Даунз жобалаған Георгий залының жаңа шатыры – сүректік арқалықтан тұратын төбе. Жаңа капелла мен іргелес дөңгелектер жеке пәтерлерден сегізбұрышты вестибюль арқылы Георгий залына бағытталған процессиялық жолды құру үшін қайта орналастырылды. Даунстың жаңа шатыры орта ғасырдан бері салынған ең ірі жасыл емен конструкциясы болып табылады және Орденнің гербін бейнелейтін жарқын түсті қалқандармен әсемделген; бұл жоба төбедегі готикалық ағаш өрнектері арқылы көтеріңкілік сезімін тудыруға бағытталған. Сарапшылар Даунстың жұмысы залдағы бастапқы кемшіліктерді толықтыруға көмектесетінін атап өтті. Фонарь вестибюлінде арамшөп гүлінің пішінін имитациялайтын күмбезді төбе құратын емен бағаналары бар. Құрылымды қалпына келтірудің бірінші кезеңі 1996 жылдың мамырында аяқталды. 1998 жылдың көктеміне жоспарланған жабдықтау 1997 жылдың 17 қарашасында аяқталды. Королева жаңадан қалпына келтірілген залда жобаға қатысқан архитекторлар мен құрылыс мердігерлеріне қабылдау ұйымдастырды.