Кіріспе
Сиднейдегі ашық мұхиттың шығанағы, Австралия. Ботаникалық шығанақ (Дхаравал: Камай) – ашық мұхитқа құятын ойыс.
Botany Bay (Dharawal: Kamay) is an open oceanic embayment,
Еуропа тарихы және одан кейінгі кезеңдер
Лейтенант Джеймс Кук алғаш рет 1770 жылғы 29 сәуірде жексенбі күні, Австралияның шығыс жағалауымен HMS Endeavour кемесімен жүзіп келе жатқанда, Ботаника шығанағының оңтүстік жағалауындағы Кёрнеллге, қазіргі Сильвер Бичке қонды. Куктың қонуы Ұлыбританияның Австралияға деген қызығушылығының бастауы және осы жаңа «оңтүстік құрлықты» отарлаудың бастамасы болды. Бастапқыда Кук және оның экспедициясының басқа да күнделік жазушылары, олар аулаған шағалақ балықтарының құрметіне бұл жерге Стингрейс гавані деген ат қойды. Бұл атау Адмиралтейство картасында да тіркелген. Куктың 1770 жылғы 6 мамырдағы кемелік күнделігінде: «Осы жерде осы балықтардың көптігіне байланысты, мен оған Стингрейс гавані деген ат бердім» деп жазылған. Алайда, кейіннен оның күнделігінен дайындалған хаттамада Кук мынадай жазба қалдырды: (sic) «Банкс мырза мен доктор Соландер осы жерде тапқан өсімдіктердің көптігіне байланысты, мен оған Ботаникалық шығанақ, яғни Ботаника шығанағы деген ат бердім». Бұл аймақ зор күшті ағаштармен толы болды. Қоныс аударғандар оларды кесуге тырысқанда, құралдары сынды, сондықтан ағаштарды жерден жарып шығару үшін оқтар қолдануға тура келді. Әміршілер мен шенеуніктерге салынған қарапайым лашықтар жаңбыр кезінде тез құлап жатты. Филипптің ең басты алаңы – оның жаңа құрылған колониясы аборигендер немесе басқа елдердің шабуылына ұшырауы мүмкін еді. Оның бастапқы нұсқаулары Ботаника шығанағында колония құруды көздегенімен, қажет болған жағдайда оны басқа жерге орналастыруға рұқсат берілді. Сондықтан Филипп солтүстікке қарай Порт-Джексонның тамаша табиғи портына көшуді шешті. 24 қаңтар күні таңертең Ботаника шығанағының сыртында Жан-Франсуа де Галаптың, Лаперуз графының француздық зерттеу экспедициясы көрінді. 26 қаңтарда Supply кемесі шығанақты тастап, Порт-Джексонға бет алып, Сидней шығанағында тоқтады. 26 қаңтар күні түстен кейін Бірінші флоттың қалған кемелері Сидней шығанағына жетті. 1789 жылы капитан Джон Хантер, Ізгі Үміт мүйісінен астық саудасынан оралғаннан кейін Ботаника шығанағын зерттеді. Аймақтағы тұщы судың көп болуы 19 ғасырда халықтың өсуіне ықпал етті. Ботаника шығанағының батыс жағалауы Сидней қаласының алғашқы қоныстануынан кейін шамамен елу жыл бойы өз табиғи күйінде сақталды. Батыс жақтан Кентербери арқылы өтуге дейін бұл аймаққа жету қиын болды. Бұл жол дамыған сайын Иллаварра жолы деп аталды, ол бүгінде Сиднейдің оңтүстік-шығыс аймақтарына барудың негізгі бағыттарының бірі болып табылады. Кукс өзенінің осы жердегі өткеліне жақын жерлер жаңа колонияның алғашқы кезеңінде тазартылып, қоныстанды.
Көрнекті орындар
Сидней әуежайы – Австралиядағы ең қызыл жолаушылар тасымалдайтын әуежай. Оның кейбір ұшу-қону жолақтары Ботаника шығанағына дейін созылады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кукс өзенінің сағасы әуежайды кеңейту үшін батысқа қарай екі километрге жылжытылды. Әуежайдың бірінші солтүстік-оңтүстік ұшу-қону жолағын кеңейту және екінші, параллель ұшу-қону жолағын салу үшін шығанақтан жерлер қайтарылып алынды. Порт-Ботенидегі алғашқы контейнерлік терминал әуежайдың шығысында 1970 жылдары аяқталды және Сиднейдегі ең ірі контейнерлік терминал болып табылады. Екінші контейнерлік терминал 1980 жылдары аяқталды, ал сұйық заттарды сақтау ықпамдылығы шығанақтың солтүстік және оңтүстік жағалауларында орналасқан. 2011 жылы үшінші контейнерлік терминал құрылысы аяқталды. Шығанақтың төңірегіндегі жер NSW Ұлттық парктері мен жабайы табиғат қызметінің басқаруындағы Камай Ботаника шығанағы ұлттық паркі ретінде қорғалады. Шығанақ сағасының солтүстік жағында Ла Перуз тарихи орны, ал оңтүстігінде Курнелл орналасқан. Салыстырмалы түрде шалқарына қарамастан, шығанақтың оңтүстік жағалауында Сидней тұзсыздандыру зауыты, Caltex жанармай терминалы, кәрізді тазалау және тарихи құм өндіру нысандары бар, табиғи ұлттық парк пен ауыр өнеркәсіптің ерекше үйлесімі басым. Шығанақтың оңтүстік жағында NSW Ұлттық парктері мен жабайы табиғат қызметінің басқаруымен Тоура Пойнттағы су учаскесі қоршауға алынып, қоршаған ортаны сақтау мақсатында пайдаланылады. Шығанақтың батыс жағалауында Леди Робинсон жағажайы сияқты көптеген танымал жүзу жағажайлары бар және тығыз қалалық аймаққа жатады. Ботаника шығанағының айналасында көптеген бекіністер сақталған. Бұл бекіністерді әскерилер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салған және олар әлі де тұр.
Теңіз тіршілігі
Ботани шығанағында әртүрлі теңіз жануарлары мен өсімдіктер мекендейді, ал оның кіреберісіндегі аймақ сквабалық суға түсуге танымал. 2008 жылы Ботани Бейді бақылау жобасы басталып, еріктілер шығанақ алабын және оның ерекше теңіз фаунасын мониторингтеуге және қорғауға көмектесе бастады. Ботани Бей ұлттық паркінің Курнелл жағындағы "Степс" дайвинг-сайтында әлемдегі ең ірі мысқыл теңіз айдаһарларының популяциясы табылды. Мысқыл теңіз айдаһарлары – Ботани шығанағында кездесетін жүздеген аумақтық теңіз жануарларының тек бірі ғана. Шығыс көк таптаурыш – Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының балығы; ол өте жақын және көбінесе Ботани шығанағының жағалауы бойында суға түсушілерді іздеп жүреді.
Танымал мәдениетте
Сидней шығанағына көшірілгеніне қарамастан, көптеген жылдар бойы Австралияның жазалау колониясы Англияда "Ботаника шығанағы" деп аталатын болды, сондай-ақ ирланд әнші-жазушысы Пит Сент-Джонның "Атенридің далалары" сияқты балладаларында да осылай айтылды. "Botany Bay" атты ән 1890 жылдардан бері ежелгі әуендерге негізделген халық және эстрада әні ретінде орындалып келеді. Ол жазалау колониясы туралы да айтады. "The Shores of Botany Bay" әнін Брайн Уорфилд жазған, ал The Wolfe Tones тобы 1970 жылдардың басында оны жазбаға түсірген. Бұл сатирикалық ән Австралияда байлық табу үмітімен өз еркімен жазалауға келуге дайындық жасаған ирландтар тобы туралы. Ирланд әншісі, әнші-күйші және гитарист Джон Дойлдің "Shadow and Light" альбомында "Bound for Botany Bay" әні бар. 1941 жылы Чарльз Нордхофф пен Джеймс Норман Холлдың "Ботаника шығанағы" атты тарихи романында басты кейіпкер Англиядағы түрлі оқиғалардан кейін Ботаника шығанағына жер аударылады. 1953 жылы Алан Лэдд пен Джеймс Мейсонның қатысуымен кітап негізінде фильм түсірілді. "Ботэни шығанағындағы Джим Джонс" (немесе "Джим Джонс") әні Ботаника шығанағына бара жатқан тұтқын туралы. Бұл ән көп рет жазылған, соның ішінде Боб Диланның танымал нұсқасы бар, ал Дженифер Джейсон Ли "The Hateful Eight" фильмінде орындайды. "SS Botany Bay" – Хан Ноуниен Сингх пен оның ізбасарлары "Жұлдыздар жолы: Бастапқы серия" және "Жұлдыздар жолы II: Хан қаһары" фильмдерінде Жерден қашып құтқарған ғарыш кемесінің аты. "Свини Тодд: Флит-стриттің жын шаштаразы" атты пьеса мен мюзиклде Бенджамин Баркер, кейін Свини Тодд атанған адам, судья Турпиннің жалған айыптауымен өмір бойына Ботаника шығанағына жер аударылды. "Runescape" MMORPG ойынында "Botany Bay" – ойыншылардың басқа ойыншылардың шоттары "боттар" (компьютерлік макростар) қолданғаны үшін жазаланатын жердің атауы. 2015 жылы 7 бөлімнен тұратын "Бандит" британдық телесериалы жазалау колониясының алғашқы апталарын көрсетеді.